10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları
10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevapları, okuma ve yazma becerilerini metinler üzerinden pekiştirmek isteyen öğrenciler için hazırlanmıştır. İki sınavda bağlamdan anlam çıkarma, çıkarım yapma, metin karşılaştırma, metin çözümleme ve yazılı ileti oluşturma çalışmaları yer almaktadır.
2026-2027 için önemli ayrım: Bu sınıfta 1. dönem 1. yazılı ülke geneli ortak sınavdır. Aşağıdaki Örnek Sınav 1 ve 2, resmî tablodaki aynı 7 soruluk dağılıma göre hazırlanmış iki farklı çalışmadır; ayrı resmî senaryolar değildir.
Okuma metinleri, sorular ve örnek cevaplar bu çalışma için özgün olarak hazırlanmıştır. Bunlar MEB’in resmî sınav soruları değildir. Aşağıdaki puanlar 100 üzerinden örnek değerlendirme içindir; dinleme ve konuşma değerlendirmeleri bu içeriğin kapsamında değildir.
10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 1. Yazılı – Örnek Sınav 1
Soru sayısı: 7. Örnek toplam puan: 100. Soruları aşağıdaki metinlere göre yanıtlayınız. Açıklama ve yorumlarınızı metinsel kanıtla destekleyiniz.
I. Metin — Dönüş Yolu (Türkü Söyleyişinden Yararlanan Özgün Şiir)
Akşam iner eski köyün yoluna,
Bir türkü yayılır avlulara.
Yıllar sonra bir ses duyar içim,
Bir umut filizlenir yorgun yüreğimde.
Annem kapıda bekler gibi gelir,
Taş eşikte çocukluğum görünür.
II. Metin — Eve Dönüş (Özgün Düzyazı)
İnsan yıllar sonra doğduğu yere dönünce yalnızca binalara bakmaz. Bir kapı sesi, eski bir türkü ya da tanıdık bir koku, geçmişteki ilişkileri hatırlatır. Bu hatırlayış, yaşadığı yerle arasında yeniden bir yakınlık kurmasını sağlar.
III. Metin — Ortak Sandık (Özgün Masal)
Bir varmış, bir yokmuş. Bir köyde, içine konulan her kitabı geceleri ışığa dönüştüren bir sandık varmış. Sandığı bulan Elif, onun ışığında köydeki çocuklarla kitap okurmuş. Bir tüccar sandığı satın alıp kapısına kilit vurmuş. O gece ışık yanmamış. Elif, sandığın ancak paylaşıldığında aydınlık verdiğini söylemiş. Tüccar kapıyı açmış, çocuklar kitapları yeniden sandığa bırakmış. Işık bütün avluya yayılmış. Tüccar da sandığı köyün ortak okuma odasına taşımaya yardım etmiş.
1. Soru (10 Puan)
Soru: I. metindeki “filizlenmek” sözcüğünün bağlamdaki anlamını yazınız.
Kısa Cevap: Filizlenmek, umudun yeniden ortaya çıkması ve güçlenmeye başlamasıdır.
Açıklama: Bitkinin filiz vermesine ait bir eylem, soyut bir duyguya aktarılmıştır. Sözcük burada gerçek anlamıyla bitki büyümesini anlatmaz.
Puanlama: Bağlama uygun anlam 10 puan.
2. Soru (15 Puan)
Soru: I. metnin temasını belirleyiniz. Söyleyicinin köye dönüş karşısındaki duygusunu bir ifadeyle destekleyiniz.
Kısa Cevap: Tema, geçmişe ve eve özlemdir; dönüş söyleyicide umut ve yakınlık uyandırır.
Açıklama: “Bir umut filizlenir” umudu, “taş eşikte çocukluğum görünür” hatırlama ve aidiyeti gösterir. Kanıtla desteklenen benzer temalar kabul edilir.
Puanlama: Tema 7 puan; Duygu ve metinsel dayanak 8 puan.
3. Soru (15 Puan)
Soru: III. metinde sandığın tüccarın elindeyken ışık vermemesi hangi iletiyi taşımaktadır? Elif’in davranışıyla ilişkilendiriniz.
Kısa Cevap: Bilgi ve kitaplar paylaşıldığında daha çok insana yarar sağlar. Elif, ortak yararı savunmaktadır.
Açıklama: Sandık, paylaşılmayan bilginin etkisinin sınırlandığını simgeler. Elif’in çözümü sandığın yeniden herkesin kullanımına açılmasıdır. İleti olaylarla örtük biçimde verilir.
Puanlama: Örtük iletinin çıkarılması 8 puan; Elif’in davranışıyla ilişki 7 puan.
4. Soru (15 Puan)
Soru: I ve II. metinleri konu ve anlatım bakımından karşılaştırınız. Ortak yönü ve bir anlatım farkını açıklayınız.
Kısa Cevap: İki metin de eve dönüşün hatıraları canlandırmasını işler. Şiir imgelerle, düzyazı doğrudan açıklamalarla ilerler.
Açıklama: “Çocukluğum görünür” imgesel bir aktarımken II. metin tanıdık ses ve kokuların hatırlatıcı etkisini açıklar. Karşılaştırmanın iki metinden de dayanak içermesi beklenir.
Puanlama: İçerik karşılaştırması 7 puan; Anlatım karşılaştırması 8 puan.
5. Soru (15 Puan)
Soru: III. metinde Elif’in ve tüccarın başlangıçtaki amaçlarını belirleyiniz. Her birinin bir karakter özelliğini davranışına dayandırınız.
Kısa Cevap: Elif birlikte okumayı ve paylaşmayı ister; yardımseverdir. Tüccar sandığı yalnız kendisi için almak ister; başlangıçta bencil davranır.
Açıklama: Elif’in çocuklarla okuması paylaşımcılığını, tüccarın kapıyı kilitlemesi sahiplenici tutumunu gösterir. Sonunda tüccarın yardım etmesi değişebildiğini ortaya koyar.
Puanlama: İki kişinin amaçları 7 puan; Özellik-davranış eşleştirmesi 8 puan.
6. Soru (10 Puan)
Soru: III. metinde “ışık” ile “paylaşma” arasında nasıl bir ilişki kurulmuştur? Bu ilişkinin bir evrensel değerin aktarımına katkısını açıklayınız.
Kısa Cevap: Işık, paylaşılan bilginin yararını simgeler; sandık herkese açıldığında aydınlık geri gelir.
Açıklama: Kilitlenme ve karanlık, yeniden açılma ve aydınlık arasında karşıtlık vardır. Böylece paylaşma ve dayanışma, yalnızca öğütle değil olay örgüsündeki neden-sonuç ilişkisiyle aktarılır.
Puanlama: İmge-değer ilişkisi 5 puan; Metin birimleriyle gerekçelendirme 5 puan.
7. Soru (20 Puan)
Soru: III. metni altı karelik bir film şeridi olarak yazıyla tasarlayınız. Her kare için bir cümle yazınız; olay sırasını ve paylaşma iletisini koruyunuz. Bir başlık ekleyiniz. Çizim yapmanız gerekmiyor.
Kısa Cevap: Başlığı olan, altı aşamada olay sırasını ve paylaşmanın önemini koruyan bir film şeridi metni yazılmalıdır.
Örnek Cevap-1:Başlık: Paylaştıkça Aydınlık
1. Elif, kitapları ışığa dönüştüren sandığı bulur.
2. Çocuklar sandığın çevresinde birlikte kitap okur.
3. Tüccar sandığı satın alıp kapıyı kilitler.
4. Sandık karanlıkta kalınca Elif paylaşmanın önemini anlatır.
5. Kapı açılır ve çocukların kitaplarıyla ışık geri gelir.
6. Tüccar, sandığın ortak okuma odasına taşınmasına yardım eder.
Örnek Cevap-2:Başlık: Sandığın Sırrı
1. Elif, ışıklı sandığı köydeki çocuklarla paylaşır.
2. Herkes avluda sandığın ışığında kitap okur.
3. Sandığı alan tüccar onu kapalı bir yere koyar.
4. Işık sönünce Elif sandığın birlikte kullanılmasını önerir.
5. Tüccar kapıyı açtığında avlu yeniden aydınlanır.
6. Köylüler sandığı ortak okuma odasına yerleştirir.
Puanlama: Olay sırası ve tutarlılık 6 puan; Paylaşma iletisinin aktarımı 6 puan; Uygun başlık 3 puan; Başlatma-sürdürme-bitirme ifadeleri 5 puan.
Öğrenme Çıktısı ve Soru Eşleştirmesi
- TDE2.2.2: 1. soru.
- TDE2.2.3: 2, 3. sorular.
- TDE2.2.4: 4. soru.
- TDE2.3.1: 5. soru.
- TDE2.3.2: 6. soru.
- TDE4.3.4: 7. soru.
10. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 1. Yazılı – Örnek Sınav 2
Soru sayısı: 7. Örnek toplam puan: 100. Soruları aşağıdaki metinlere göre yanıtlayınız. Açıklama ve yorumlarınızı metinsel kanıtla destekleyiniz.
I. Metin — Birlikte (Özgün Şiir)
Bir ses uzanır karşı kıyıdan,
Daralan günlere nefes olur.
Bir el başka bir ele değince,
Yalnız yolun yükü hafifler.
Aynı türküyü söyler iki pencere,
Akşam, komşu kapısında durulur.
II. Metin — Bir Sesin Gücü (Özgün Düzyazı)
Bir mahallede dayanışma, büyük işlerden önce küçük karşılaşmalarla başlar. Bir komşunun hâlini sormak, taşıdığı ağır çantayı paylaşmak ya da endişesini dinlemek, insanın yalnız olmadığını hissettirir. Ortak söylenen bir türkü de bu yakınlığın sesi olabilir.
III. Metin — Paylaşılan Ekmek (Özgün Masal)
Bir varmış, bir yokmuş. Bir köyde ekmekler günden güne küçülür olmuş. Deniz adlı bir çocuk, elindeki son ekmeği yol kenarında bekleyen yaşlı biriyle paylaşmış. Yaşlı kişi ona boş bir sepet vermiş: “Bunu köy meydanına bırak; herkes elindekinden bir parça koysun.” demiş. Önce Deniz kalan ekmeğini sepete koymuş. Komşular da kuru üzüm, un ve ekmek getirmiş. Bir adam sepeti eve götürmek istemiş ama içindeki yiyecekler taşa dönüşmüş. Sepeti meydana geri koyunca taşlar yeniden yiyecek olmuş. Adam hatasını anlamış; ertesi gün ortak fırının kurulmasına ilk o yardım etmiş.
1. Soru (10 Puan)
Soru: I. metindeki “daralan günler” sözünün bağlama uygun anlamını açıklayınız.
Kısa Cevap: Daralan günler, kişinin sıkıntı, baskı veya güçlük yaşadığı dönemlerdir.
Açıklama: Günün fiziksel olarak küçülmesi kastedilmez. Bir başkasının sesinin “nefes olması”, zor dönemlerde insan ilişkilerinin rahatlatıcı etkisini gösterir.
Puanlama: Bağlama uygun anlam 10 puan.
2. Soru (15 Puan)
Soru: Şiirin ana duygusunu belirleyiniz. Bu duygunun oluşumunda iki kişinin birlikte hareket etmesinin rolünü açıklayınız.
Kısa Cevap: Ana duygu, dayanışmanın verdiği güven ve ferahlıktır. Birliktelik, zorluğu ve yalnızlığı azaltır.
Açıklama: “Yolun yükü hafifler” ve “nefes olur” ifadeleri, başkasının desteğiyle rahatlamayı gösterir. Duygu bu ifadelerle gerekçelendirilmelidir.
Puanlama: Ana duygu 7 puan; Birliktelikle ilişkisi ve kanıt 8 puan.
3. Soru (15 Puan)
Soru: III. metindeki adamın başlangıç ve sonuçtaki davranışlarını karşılaştırarak geçirdiği değişimi açıklayınız.
Kısa Cevap: Adam, ortak yiyeceği yalnız kendisi için istemekten dayanışmaya katkı sunmaya geçmiştir.
Açıklama: Sepeti sahiplenme girişimi bencilliğini, ortak fırına yardım etmesi hatasını anlayıp ortak yararı benimsemesini gösterir. Değişim yalnızca sözle değil davranışla ortaya konur.
Puanlama: Tutum değişiminin çıkarılması 8 puan; İki davranışla kanıtlama 7 puan.
4. Soru (15 Puan)
Soru: I ve II. metinleri dayanışma iletisini sunma biçimleri bakımından karşılaştırınız. Bir benzerlik ve bir farklılık belirtiniz.
Kısa Cevap: İkisi de yakınlığın yalnızlığı azalttığını belirtir. Şiir imge ve çağrışımlarla, düzyazı gündelik örnek ve açıklamalarla anlatır.
Açıklama: “İki pencerenin aynı türküyü söylemesi” şiirsel bir görüntüdür. II. metindeki çanta taşıma ve hâl sorma örnekleri düşünceyi açıkça destekler.
Puanlama: Ortak ileti 7 puan; Sunuluş farkı ve örnek 8 puan.
5. Soru (15 Puan)
Soru: III. metnin başlangıç durumunu, sorunun ortaya çıktığı olayı ve çözümünü belirleyiniz.
Kısa Cevap: Başlangıçta yiyecek sıkıntısı vardır. Düğüm, adamın ortak sepeti sahiplenmesiyle oluşur. Çözüm, sepetin geri verilmesi ve ortak fırına yöneliştir.
Açıklama: Deniz’in paylaşması, köylülerin yiyecek getirmesini başlatır. Sepetin alınmasıyla dayanışma bozulur; geri getirilmesiyle yeniden kurulur. Bölümler bu olaylarla ayrılır.
Puanlama: Başlangıç 5 puan; Düğüm 5 puan; Çözüm 5 puan.
6. Soru (10 Puan)
Soru: III. metinde yiyeceklerin taşa dönüşmesi ile yeniden yiyecek olması arasındaki karşıtlığın paylaşma değerini nasıl aktardığını açıklayınız.
Kısa Cevap: Bencillik yiyecekleri yararsızlaştırırken ortak kullanıma dönüş yararı geri getirir; paylaşma değeri olayların karşıtlığıyla aktarılır.
Açıklama: Olağanüstü dönüşüm, sahiplenme ile dayanışmanın sonuçlarını görünür kılar. Böylece değer, soyut bir öğüt olmaktan çıkarılıp olaylar arasındaki ilişkiye yerleştirilir.
Puanlama: Karşıtlığın açıklanması 5 puan; Değerle ilişki 5 puan.
7. Soru (20 Puan)
Soru: III. metni altı karelik bir film şeridi olarak yazıyla tasarlayınız. Her kareye bir cümle ve çalışmaya uygun bir başlık yazınız. Paylaşma iletisini tutarlı biçimde aktarınız; çizim gerekmiyor.
Kısa Cevap: Altı kare, başlık ve olayların içine yerleştirilmiş tutarlı bir paylaşma iletisi bulunmalıdır.
Örnek Cevap-1:Başlık: Meydandaki Sepet
1. Deniz, az kalan ekmeğini yaşlı kişiyle paylaşır.
2. Yaşlı kişi, ortak kullanım için ona bir sepet verir.
3. Köylüler meydandaki sepete yiyecek bırakır.
4. Sepeti eve götüren adam yiyeceklerin taşa dönüştüğünü görür.
5. Sepeti geri getirince yiyecekler eski hâline döner.
6. Hatasını anlayan adam ortak fırına yardım eder.
Örnek Cevap-2:Başlık: Ortak Sofra
1. Köyde azalan yiyecekler herkesi kaygılandırır.
2. Deniz, ekmeğini paylaşınca yaşlı kişiden bir sepet alır.
3. İnsanlar ellerindeki yiyecekleri sepette biriktirir.
4. Bir adamın sepeti sahiplenmesi yiyecekleri taşa çevirir.
5. Adam sepeti yerine bırakır ve yiyecekler geri gelir.
6. Köylüler ortak fırın kurarken adam da onlara katılır.
Puanlama: Olay sırası ve tutarlılık 6 puan; Paylaşma iletisinin aktarımı 6 puan; Uygun başlık 3 puan; Başlatma-sürdürme-bitirme ifadeleri 5 puan.
Öğrenme Çıktısı ve Soru Eşleştirmesi
- TDE2.2.2: 1. soru.
- TDE2.2.3: 2, 3. sorular.
- TDE2.2.4: 4. soru.
- TDE2.3.1: 5. soru.
- TDE2.3.2: 6. soru.
- TDE4.3.4: 7. soru.
Değerlendirme: Anlamca eşdeğer ve metinle gerekçelendirilmiş cevaplar kabul edilir. Yazma sorularındaki metinler tek doğru cevap değildir. Ölçütleri kısmen karşılayan yanıtlara karşılanan bölüm oranında puan verilebilir.
Yazılıya Hazırlık Notları
İki örnek aynı resmî dağılıma dayanır
Bu sınıfta Örnek Sınav 1 ve 2 adları, çalışma için hazırlanmış iki denemeyi gösterir. Bunlar ayrı resmî senaryo numaraları değildir. Her ikisi de yedi soruluk aynı ülke geneli dağılımı izler.
Metin birimleri arasındaki ilişkiyi açıklayın
Karakteri veya tekniği adlandırmakla yetinmeyin. Olayların, imgelerin ve dil seçimlerinin ana iletiyi nasıl oluşturduğunu metindeki ayrıntılarla gösterin.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.