9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları
9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevapları, okuma ve yazma becerilerini metinler üzerinden pekiştirmek isteyen öğrenciler için hazırlanmıştır. İki sınavda Sözün İnceliği temasında şiir ve deneme üzerinden anlam oluşturma, karşılaştırma ve betimleme paragrafı yazma çalışmaları yer almaktadır.
2026-2027 Karabük ÖDM konu-soru dağılım tablosundaki Senaryo 1 ve Senaryo 2 esas alınmıştır. İlk sınav 5 soru, ikinci sınav 6 soru içerir.
Okuma metinleri, sorular ve örnek cevaplar bu çalışma için özgün olarak hazırlanmıştır. Bunlar MEB’in resmî sınav soruları değildir. Aşağıdaki puanlar 100 üzerinden örnek değerlendirme içindir; dinleme ve konuşma değerlendirmeleri bu içeriğin kapsamında değildir.
9. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 1
Soru sayısı: 5. Örnek toplam puan: 100. Soruları aşağıdaki metinlere göre yanıtlayınız. Açıklama ve yorumlarınızı metinsel kanıtla destekleyiniz.
I. Metin — Avluda Akşam (Özgün Şiir)
Akşam, avlunun taşlarına usulca iner.
Dut ağacı eski gülüşleri saklar.
Bir pencere yanar karşı sokakta,
İçimde çocukluğumun kapısı aralanır.
II. Metin — Bir Yerin Hatırası (Özgün Deneme)
Bir şehre bağlanmamız yalnızca onun sokaklarını bilmemizden kaynaklanmaz. Bir bankta dinlediğimiz söz, bir avluda duyduğumuz kahkaha, bir ağacın gölgesinde beklediğimiz akşam o şehri içimizde yaşatır. Bu yüzden eski bir ağacı korumak, bazen yalnızca yeşili korumak değildir. İnsanların ortak hatıralarına da sahip çıkmaktır. Geçmişi hatırlatan yerler değişebilir; önemli olan, onlarla kurduğumuz bağı bütünüyle kaybetmemektir.
1. Soru (15 Puan)
Soru: Şiirdeki “Dut ağacı eski gülüşleri saklar.” dizesinde “saklamak” sözcüğü hangi anlamda kullanılmıştır? Dizeyi bağlamıyla açıklayınız.
Kısa Cevap: Saklamak, burada geçmişte yaşanan sevinçleri ve anıları hatırlatmak anlamındadır.
Açıklama: Ağaç, gülüşleri fiziksel olarak biriktirmez. Söyleyicinin çocukluk anıları ağaçla ilişkilendirilmiş, hatırlama duygusu somut bir varlık üzerinden aktarılmıştır.
Puanlama: Bağlama uygun anlam 8 puan; Dizeyle ilişkilendirme 7 puan.
2. Soru (15 Puan)
Soru: “İçimde çocukluğumun kapısı aralanır.” dizesinden söyleyicinin ruh hâliyle ilgili nasıl bir çıkarım yapılabilir? Metinden bir kanıt gösteriniz.
Kısa Cevap: Söyleyici, gördüğü akşam manzarasıyla çocukluk anılarını hatırlamakta ve geçmişe özlem duymaktadır.
Açıklama: Pencerenin ışığı ve dut ağacı, hatıraları canlandırır. “Çocukluğumun kapısı aralanır” sözü, kişinin zihninde geçmişin yeniden belirdiğini gösterir.
Puanlama: Ruh hâline ilişkin çıkarım 8 puan; Metinsel kanıt 7 puan.
3. Soru (20 Puan)
Soru: II. metnin ana düşüncesini yazınız. Bu düşünceyi destekleyen iki ayrıntıyı belirtiniz.
Kısa Cevap: Mekânlar, ortak ve kişisel hatıralar taşıdığı için insanın yaşadığı yere bağlılığını güçlendirir.
Açıklama: Bankta dinlenen sözün, avludaki kahkahanın ve ağacın gölgesindeki bekleyişin hatırlanması bu düşünceyi destekler. Eski ağacı korumak, ortak hafızaya sahip çıkmakla ilişkilendirilir.
Puanlama: Ana düşünce 10 puan; İki destekleyici ayrıntı 10 puan.
4. Soru (20 Puan)
Soru: İki metnin geçmişle mekân arasında kurduğu ortak ilişkiyi açıklayınız. Bu ilişkinin şiirde ve denemede nasıl farklı ifade edildiğini belirtiniz.
Kısa Cevap: İki metinde de mekânlar geçmişi hatırlatır. Şiir bunu imgelerle, deneme kişisel yorum ve açıklamalarla dile getirir.
Açıklama: Şiirde ağacın gülüşleri saklaması imgesel bir söyleyiştir. Denemede bank, avlu ve ağaç örnekleri üzerinden mekânlara bağlılık açıklanır. Böylece ortak duygu farklı ifade yollarıyla sunulur.
Puanlama: Ortak ilişki 10 puan; Metinlere dayalı anlatım karşılaştırması 10 puan.
5. Soru (30 Puan)
Soru: I. metindeki akşam manzarasını 5–7 cümlelik tek bir betimleme paragrafına dönüştürünüz. En az iki duyuya yer veriniz; cümleler arasında anlam bağı kurup yazım ve noktalama kurallarına uyunuz.
Kısa Cevap: Şiirdeki avlu, dut ağacı, pencere ve hatırlama duygusu korunarak duyusal ayrıntıları olan bir paragraf yazılmalıdır.
Örnek Cevap-1:Akşamın solgun ışığı avlunun yıpranmış taşlarına yayılıyordu. Dut ağacının koyu gölgesi duvar boyunca uzanmıştı. Yapraklardan gelen hafif hışırtıya uzaktaki çocuk sesleri karışıyordu. Karşı sokakta yanan pencere, loşluğun içinde sıcak bir nokta gibi duruyordu. Serin hava yüzüme dokunurken eski günlerin neşesini hatırladım. Bir an için çocukluğum bu sessiz avluya yeniden dönmüş gibiydi.
Örnek Cevap-2:Günün ışığı çekilirken avlu sessizleşti. Taş duvarın dibindeki dut ağacı karanlık bir şemsiye gibi açılmıştı. Yaprakların hışırtısını dinledim. Karşı pencereden yayılan sarı ışık taşların üzerine uzanıyordu. Yüzüme değen serinlik, çocukken burada beklediğim akşamları hatırlattı. Eski gülüşler sanki ağacın dallarından yeniden duyuluyordu.
Puanlama: Şiire bağlılık ve betimleme 10 puan; En az iki duyu 6 puan; Tutarlılık ve paragraf bütünlüğü 6 puan; Yazım ve noktalama 8 puan.
Öğrenme Çıktısı ve Soru Eşleştirmesi
- TDE2.2: 1, 2, 3, 4. sorular.
- TDE4.3: 5. soru.
9. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 2
Soru sayısı: 6. Örnek toplam puan: 100. Soruları aşağıdaki metinlere göre yanıtlayınız. Açıklama ve yorumlarınızı metinsel kanıtla destekleyiniz.
I. Metin — İnce Ses (Özgün Şiir)
Sokak sustu, yağmur konuştu camda.
Annemin ince sesi doldu odama.
Bir kelime uzandı uzak yıllardan,
Yalnızlığım küçüldü avuçlarımda.
II. Metin — Dinlemek (Özgün Deneme)
Dinlemek, konuşma sırasının bize gelmesini beklemekten daha fazlasıdır. Karşımızdakinin sözünde taşıdığı kaygıyı, sevincini ve suskunluğunu fark etmeyi gerektirir. Bazen kısa bir cümle, uzun bir açıklamadan daha çok şey anlatır. Bir dostun sesindeki yorgunluğu duyabilmek, sözcükleri işitmenin ötesine geçmektir. İnsanın anlaşıldığını hissetmesi için her zaman büyük çözümler gerekmez; dikkatle dinlenmesi de aradaki uzaklığı azaltabilir.
1. Soru (14 Puan)
Soru: Şiirdeki “ince ses” ifadesinde “ince” sözcüğünün bağlama uygun anlamını yazınız.
Kısa Cevap: İnce, burada hafif, yumuşak ve narin bir ses niteliğini anlatır.
Açıklama: Sözcük, fiziksel kalınlığı değil sesin duyuluşunu ve söyleyicide bıraktığı duyguyu belirtir. “Yumuşak, hafif” gibi bağlama uygun açıklamalar kabul edilir.
Puanlama: Bağlama uygun anlam 8 puan; Sesle ilişki 6 puan.
2. Soru (14 Puan)
Soru: “Yalnızlığım küçüldü avuçlarımda.” dizesi söyleyicideki hangi değişimi göstermektedir? Nedenini metinle ilişkilendiriniz.
Kısa Cevap: Annenin sesinin hatırlanması söyleyicinin yalnızlık duygusunu azaltmıştır.
Açıklama: Uzak yıllardan gelen bir kelime ve anne sesi, geçmişteki yakınlığı yeniden hissettirir. Yalnızlığın küçülmesi fiziksel bir olay değil, duygusal rahatlamadır.
Puanlama: Duygu değişimi 7 puan; Nedenin metinle açıklanması 7 puan.
3. Soru (14 Puan)
Soru: Şiirin ana duygusunu yazınız ve bu duyguyu destekleyen iki ifadeyi belirtiniz.
Kısa Cevap: Ana duygu, anneye ve geçmişe duyulan özlemle birlikte hatırlamanın verdiği tesellidir.
Açıklama: “Annemin ince sesi” ve “uzak yıllardan” ifadeleri özlemi; “yalnızlığım küçüldü” sözü teselliyi destekler. Kanıtla gerekçelendirilmiş yakın yorumlar da kabul edilir.
Puanlama: Ana duygu 8 puan; İki uygun dayanak 6 puan.
4. Soru (14 Puan)
Soru: II. metne göre gerçek dinleme, yalnızca sözcükleri işitmekten hangi yönüyle ayrılır? Bir örnekle açıklayınız.
Kısa Cevap: Gerçek dinleme, sözlerin arkasındaki duyguyu ve ihtiyacı da anlamaktır.
Açıklama: Metindeki dostun sesinde yorgunluğu fark etme örneği, sesleri duymanın ötesinde empati kurmayı gösterir. Kişinin suskunluğuna dikkat etmek de uygun bir örnektir.
Puanlama: Temel ayrım 8 puan; Metinden örnek 6 puan.
5. Soru (14 Puan)
Soru: İki metni sesin insan ilişkilerindeki rolü bakımından karşılaştırınız. Bir ortak nokta ve bir ifade farkı yazınız.
Kısa Cevap: İkisinde de ses, yakınlık ve anlaşılma duygusu oluşturur. Şiir duyguyu imgeyle, deneme düşünceyi yorumlarla aktarır.
Açıklama: Şiirde annenin sesi yalnızlığı azaltır. Denemede dostun sesindeki yorgunluğun fark edilmesi ilişkiyi güçlendirir. Şiirin imgesel diliyle denemenin açıklayıcı, kişisel düşünce dili ayrıştırılır.
Puanlama: Ortak nokta 7 puan; İfade farkı ve dayanak 7 puan.
6. Soru (30 Puan)
Soru: Şiirdeki yağmurlu odayı 5–7 cümlelik tek bir betimleme paragrafına dönüştürünüz. En az iki duyudan yararlanınız; duygu ve görüntüler arasında tutarlılık sağlayınız. Yazım ve noktalama kurallarına uyunuz.
Kısa Cevap: Yağmurlu oda ve anne sesinin verdiği teselli, duyusal ayrıntılar içeren tutarlı bir paragrafta anlatılmalıdır.
Örnek Cevap-1:Yağmur damlaları pencereye aralıklarla vuruyordu. Camın ardındaki sokak, titrek ışıkların içinde bulanıklaşmıştı. Odanın serinliğini ellerimde hissediyordum. Birden annemin yumuşak sesi yılların ardından kulağıma geldi. Hatırladığım o tanıdık kelime, sessiz odanın havasını değiştirdi. Pencerenin önünde dururken artık kendimi eskisi kadar yalnız hissetmiyordum.
Örnek Cevap-2:Sokağın ışıkları ıslak camda birbirine karışıyordu. Yağmurun düzenli sesi odanın sessizliğini doldurmuştu. Pencerenin kenarına dokunduğumda soğuğunu hissettim. O sırada annemin yıllar önce söylediği bir söz aklıma geldi. Sesi, bu serin odanın içinde sıcak bir hatıra gibi yayıldı. Yalnızlığımın ağırlığı yavaşça azaldı.
Puanlama: Şiire bağlı betimleme 10 puan; İki duyu 6 puan; Paragraf bütünlüğü 6 puan; Yazım ve noktalama 8 puan.
Öğrenme Çıktısı ve Soru Eşleştirmesi
- TDE2.2: 1, 2, 3, 4, 5. sorular.
- TDE4.3: 6. soru.
Değerlendirme: Anlamca eşdeğer ve metinle gerekçelendirilmiş cevaplar kabul edilir. Yazma sorularındaki metinler tek doğru cevap değildir. Ölçütleri kısmen karşılayan yanıtlara karşılanan bölüm oranında puan verilebilir.
Yazılıya Hazırlık Notları
Şiiri betimlerken anlamı koruyun
Şiiri yalnızca düz cümlelere çevirmek yeterli değildir. Mekânı, duyuları ve ana duyguyu bir paragrafta birleştirin; anlatımın tutarlılığını ve yazımını denetleyin.
Yorumunuzu metne dayandırın
Ana duygu veya ana düşünceyi söylerken bir dize ya da cümleden kanıt gösterin. Sözcüklerin sözlükteki bütün anlamlarını değil, metne uygun anlamını kullanın.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.