Evde Dinamometre Nasıl Yapılır? Malzemeler ve Yapım Aşamaları
Yayınlanma:
Evde dinamometre nasıl yapılır? Yay, mukavva ve basit malzemelerle hazırlanabilecek modelin yapım aşamalarını, Newton ölçeğinin oluşturulmasını ve değerlendirme örneklerini inceleyin.
Evde Dinamometre Nasıl Yapılır?
Soru: Basit malzemeler kullanarak bir dinamometre modeli nasıl hazırlanır? Kısa Cevap: Bir uzama yayının üst ucu sağlam bir gövdeye sabitlenir. Alt ucuna kanca ve gösterge takılır. Yayın yanına bir ölçek yerleştirilir. Büyüklüğü bilinen kuvvetler kullanılarak ölçek işaretlenir. Böylece yayın uzamasından yararlanarak kuvvet ölçen basit bir dinamometre modeli hazırlanabilir.
“Kendi Dinamometremizi Yapıyoruz” çalışmasında amaç, kuvvetin yay üzerindeki etkisini gözlemlemek ve bu etkiden yararlanan bir model tasarlamaktır. Aşağıdaki taslak, öğrencilerin kendi malzemelerine göre geliştirebileceği örnek bir çalışmadır.
Dinamometre Yapımı İçin Gerekli Malzemeler
- Küçük kuvvetlerle uzayabilen, uçlarında bağlantı halkası bulunan bir uzama yayı
- Kalın mukavva veya sağlam bir karton gövde
- Küçük kanca ya da ucu açıkta kalmayacak şekilde hazırlanmış ataş
- İp, bant ve yapıştırıcı
- Gösterge için küçük bir karton parçası
- Ölçek hazırlamak için kâğıt şerit
- Cetvel ve kalem
- Ölçeği işaretlemek için ağırlığı bilinen küçük yükler veya bir okul dinamometresi
Malzeme seçimi: Yay çekildiğinde uzamalı ve yük kaldırılınca ilk durumuna dönmelidir. Tükenmez kalemlerin içindeki basma yayları bu tasarıma her zaman uygun olmayabilir. Kesme ve bağlantı işlemlerinde öğretmeninizden veya bir yetişkinden yardım alabilirsiniz.
Adım Adım Dinamometre Yapımı
- Gövdeyi hazırlayın: Mukavvayı, yayın ve ölçeğin yan yana sığacağı uzunlukta kesin. Gövdenin kolayca bükülmemesine dikkat edin.
- Yayı sabitleyin: Yayın üst halkasını gövdenin üst bölümüne sağlamca bağlayın. Alt ucunun serbestçe hareket edebilmesini sağlayın.
- Kancayı bağlayın: Ölçülecek yükün asılacağı kancayı yayın alt ucuna takın.
- Göstergeyi yerleştirin: Yayın alt ucuna küçük bir karton gösterge bağlayın. Gösterge, yandaki ölçeği gösterecek biçimde durmalıdır.
- Sıfır noktasını belirleyin: Kancada ölçülecek bir yük yokken göstergenin karşısına 0 N yazın.
- Ölçeği oluşturun: Büyüklüğü bilinen küçük kuvvetleri sırayla uygulayın. Gösterge durduğunda karşılık gelen Newton değerlerini işaretleyin.
- Modeli deneyin: Ölçek üzerinde işaretlediğiniz aralıkta kalan küçük cisimlerle ölçüm yapın. Yük kaldırıldığında göstergenin sıfıra dönüp dönmediğini kontrol edin.
Dinamometrenin Newton Ölçeği Nasıl Hazırlanır?
Cetveldeki santimetre değerleri doğrudan Newton değildir. Bir yayın 1 santimetre uzaması, her yay için aynı kuvveti göstermez. Bu nedenle ölçek, büyüklüğü bilinen kuvvetlerle hazırlanmalıdır.
Okul dinamometresi varsa bir cismin ağırlığı önce bu araçla ölçülebilir. Ardından aynı cisim hazırlanan modele asılarak göstergenin karşısına ölçülen Newton değeri yazılabilir.
Kütlesi bilinen yüklerden de yararlanılabilir. Dünya yüzeyinde yapılan yaklaşık hesaplarda 100 gramlık bir yükün ağırlığı yaklaşık 1 N kabul edilir. Bağlantı ve yük kabının etkisi de dikkate alınmalı, kullanılan yük yayın güvenli çalışma aralığını aşmamalıdır.
| Toplam Yükün Kütlesi | Yaklaşık Ağırlığı | Ölçekte Yapılacak İşaret |
|---|---|---|
| 50 gram | 0,5 N | Göstergenin karşısına 0,5 N yazılır. |
| 100 gram | 1 N | Göstergenin karşısına 1 N yazılır. |
Tablodaki değerler ölçek hazırlamayı açıklayan yaklaşık örneklerdir. Yayın bu yükleri taşıyabileceği öğretmen rehberliğinde kontrol edilmelidir.
Modelin Tasarımı Nasıl Çizilir?
Çizimde uzun bir dikdörtgen gövde gösterilebilir. Gövdenin üstüne yayın bağlantı noktası, ortasına yay, altına kanca çizilir. Yayın yanına Newton ölçeği eklenir. Yayın alt ucundan ölçeğe uzanan küçük bir ok da göstergeyi temsil eder.
Değerlendirme ve Düzeltme Bölümüne Ne Yazılabilir?
Örnek Değerlendirme: Model denenirken gövdenin bükülüp bükülmediği, göstergenin rahat hareket edip etmediği ve yük kaldırıldığında sıfıra dönüp dönmediği kontrol edilebilir. Örnek Düzeltme: Gövde bükülüyorsa arkasına ikinci bir mukavva eklenebilir. Gösterge takılıyorsa çevresindeki boşluk artırılabilir. Bağlantılar gevşiyorsa sağlamlaştırılabilir.
Çalışma formuna kendi modelinizde gerçekten gözlemlediğiniz sonuçları yazmalısınız. Denemeden “çok hassas ölçtü” veya “hatasız çalıştı” gibi sonuçlar yazmak yerine yaptığınız ölçümleri kaydetmeniz gerekir.
5. SINIF FEN BİLİMLERİ DERS KİTABI CEVAPLARI
Diğer deney, etkinlik ve değerlendirme çalışmalarına 5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları (1 ve 2. Kitap) sayfasından ulaşabilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Dinamometre hangi özelliği kullanarak çalışır?
Yayın esneklik özelliğinden yararlanır. Uygun çalışma aralığında uygulanan kuvvet arttıkça yaydaki uzama da artar.
Dinamometrenin yanına cetvel koymak yeterli midir?
Hayır. Cetvel uzama miktarını gösterir. Kuvveti Newton cinsinden okuyabilmek için büyüklüğü bilinen kuvvetlerle ölçek hazırlanmalıdır.
Yük çıkarılınca gösterge sıfıra dönmüyorsa ne yapılmalıdır?
Gösterge ve bağlantılarda takılma olup olmadığı kontrol edilir. Yay kalıcı olarak uzamışsa doğru ölçüm için uygun bir yayla değiştirilmesi gerekir.
SORU & CEVAP
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.