11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 168-171 Cevapları MEB Yayınları – Hacim ve Denge
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı 168-171. sayfa cevapları, “2.11. Etkinlik: Hacim ve Denge” çalışmasını kapsamaktadır. Hacmin artırılması ve azaltılmasının denge yönüne, derişimlere ve tepkime hızlarına etkileri açıklanmıştır. Sayfa 171’de yalnızca bu etkinliğin devamı ve değerlendirme sorusu yer almaktadır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 168 Cevapları
2.11. Etkinlik – Hacim ve Denge
Bu sayfada, N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesine ait çözülmüş örnek incelenmektedir. Birinci adımda ayrıca cevaplandırılacak soru bulunmamaktadır.
Sabit sıcaklıkta hacim artırıldığında bütün gazların derişimleri ilk anda azalır. Denge, gaz mol sayısının fazla olduğu tepkenler yönüne kayar. Yeni dengede ilk dengeye göre [N₂], [H₂] ve [NH₃] daha düşüktür. İleri ve geri tepkime hızları azalır; Kc değişmez.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 169 Cevapları
2. PCl₅ Dengesinde Hacmin Artırılması
İncelenen tepkime: PCl₅(g) ⇌ PCl₃(g) + Cl₂(g). Sistem t₁ anında genleşmekte, t₂ anında yeni dengeye ulaşmaktadır.
Soru 2 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem ürünler yönüne, yani sağa ilerler. Açıklama: Hacim artışı basıncı düşürür. Sistem bu etkiyi azaltmak için gaz mol sayısının fazla olduğu tarafa yönelir; solda 1, sağda 2 mol gaz vardır.
Soru 2 b: Madde derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında bütün derişimler aniden azalır. Ardından PCl₃ ve Cl₂ derişimleri yükselirken PCl₅ derişimi azalmaya devam eder. t₂’de bütün eğriler yataylaşır. Açıklama: Ürün derişimleri ani düşüşten sonra kısmen toparlanır; ancak yeni denge değerleri ilk denge değerlerinin altında kalır.

Soru 2 c: Sistemdeki madde derişimlerinin nasıl değiştiğini “artar, azalır, değişmez” olarak ilgili boşluklara yazınız. Kısa Cevap: Başlangıç dengesiyle yeni denge karşılaştırıldığında [PCl₃] azalır, [Cl₂] azalır, [PCl₅] azalır. Açıklama: Dengenin ürünlere kayması, ürünlerin mol sayısını artırır. Ancak hacim de büyüdüğünden ürünlerin son derişimleri başlangıçtakinden düşük olur.
Soru 2 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Kc değişmez. Çünkü sıcaklık sabittir; hacim değişikliği denge sabitini değiştirmez.
3. Hacim Azalışına Ait Çözülmüş Örnek
Bu adımda N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesi incelenmektedir. Hacim azaltılınca bütün derişimler aniden artar ve denge, az gaz molü bulunan ürünler tarafına kayar. Yeni dengede bütün derişimler ilk dengeye göre artmış olur; Kc değişmez.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 170 Cevapları
4. PCl₅ Dengesinde Hacmin Azaltılması
Soru 4 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: Hacim azalınca basınç yükselir. Sistem gaz mol sayısını azaltmak için PCl₅ oluşumunu destekler.
Soru 4 b: Madde derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında bütün derişimler aniden artar. Sonrasında PCl₃ ve Cl₂ derişimleri azalırken PCl₅ derişimi artmaya devam eder. t₂’de yeni denge kurulur. Açıklama: PCl₃ ve Cl₂, ani yükselişten sonra kısmen tüketilir. Buna rağmen yeni denge derişimleri ilk denge değerlerinden yüksektir.
Soru 4 c: Sistemdeki madde derişimlerinin nasıl değiştiğini “artar, azalır, değişmez” olarak ilgili boşluklara yazınız. Kısa Cevap: İlk dengeye göre yeni dengede [PCl₃] artar, [Cl₂] artar, [PCl₅] artar. Açıklama: PCl₃ ve Cl₂’nin mol sayıları azalmasına rağmen hacim küçüldüğü için son derişimleri başlangıç seviyelerinin üzerinde kalır.
Soru 4 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Denge sabiti değişmez. Aynı sıcaklıkta yeni denge, aynı Kc değeriyle kurulur.
5. Gaz Katsayıları Eşit Olan Tepkimelerde Hacim Değişimi
Bu bölümde H₂(g) + Cl₂(g) ⇌ 2HCl(g) dengesi incelenmektedir.
Soru 5 a: Hacim azaltıldığında denge durumunun neden etkilenmediğini yazınız. Kısa Cevap: İki taraftaki toplam gaz katsayısı eşittir: 2 mol gaz ⇌ 2 mol gaz. Bu nedenle hacim değişimi dengeyi kaydırmaz. Açıklama: Bütün derişimler aynı oranda arttığından Qc = [HCl]²/([H₂] · [Cl₂]) oranı değişmez ve Kc’ye eşit kalır.
Soru 5 b: Madde derişimlerindeki değişimi “artar, azalır, değişmez” olarak ilgili boşluklara yazınız. Kısa Cevap: Hacim azaltıldığında [H₂] artar, [Cl₂] artar, [HCl] artar.
Soru 5 c: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Kc değişmez. Sıcaklık sabit kaldığı için hacim azalması denge sabitini etkilemez.
Soru: H₂(g) + Cl₂(g) ⇌ 2HCl(g) dengede olan sistemin hacmi sabit sıcaklıkta artırıldığında ileri ve geri tepkime hızlarındaki değişimi açıklayınız. Kısa Cevap: Gaz derişimleri azaldığından ileri ve geri tepkime hızları azalır; birbirine eşit kalır. Denge kayması olmaz.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 171 Cevapları
2.11. Etkinlik – Saf Katının Derişimi
Soru: 2CO(g) ⇌ C(k) + CO₂(g) dengede olan sistemin hacmi sabit sıcaklıkta artırıldığında C(k) derişimi nasıl değişir? Açıklayınız. Kısa Cevap: C(k) derişimi değişmez. Saf katının derişimi, gazların bulunduğu kabın hacmine bağlı değildir. Açıklama: Hacim artışı dengeyi çok gaz molü bulunan sola kaydırır. Bu süreçte katı karbonun miktarı azalabilir; ancak katı mevcut olduğu sürece birim katı hacmindeki mol sayısı değişmez.
Değerlendirme
Soru: Dengedeki bir sistemin hacminin azaltılması ya da artırılması durumunda sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sabit sıcaklıkta hacim azaltılırsa denge az gaz molü bulunan tarafa, artırılırsa çok gaz molü bulunan tarafa kayar. Gaz katsayıları toplamı eşitse denge kaymaz. Açıklama: Sistem sıkıştırmada basınç artışını, genleşmede basınç azalışını sınırlayacak yönde tepki verir. Sıcaklık değişmediğinden Kc sabit kalır.
Diğer sayfalardaki çalışmalara 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.