11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 165-167 Cevapları MEB Yayınları – Derişim ve Denge
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı 165-167. sayfa cevapları, “2.10. Etkinlik: Derişim ve Denge” çalışmasını kapsamaktadır. Amonyak dengesine madde eklenmesi veya sistemden madde çıkarılması; Le Chatelier ilkesi, derişim grafikleri ve tepkime hızları üzerinden açıklanmıştır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 165 Cevapları
2.10. Etkinlik – Derişim ve Denge
Etkinlikte N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesi sabit sıcaklık ve hacimde incelenmektedir. Birinci adımda N₂ eklenmesine ilişkin çözülmüş örnek verilmiştir.
2. Sisteme NH₃ Eklenmesi
Soru 2 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: NH₃ eklenmesi ürün derişimini artırır. Sistem, eklenen NH₃’ün bir kısmını tüketerek N₂ ve H₂ oluşturur.
Soru 2 b: Madde derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında yalnızca NH₃ derişimi aniden yükselir. Ardından NH₃ azalırken N₂ ve H₂ derişimleri artar; t₂’de bütün eğriler yataylaşır. Açıklama: NH₃ eğrisi, ani yükselişten sonra aşağı yönelir; ancak yeni dengede başlangıç seviyesinin üzerinde kalır. N₂ ve H₂ eğrilerinde ani sıçrama görülmez; bu derişimler zamanla yükselir.

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 166 Cevapları
2. NH₃ Eklenmesinin Sonuçları – Devamı
Soru 2 c: Sistemdeki madde derişimlerinin nasıl değiştiğini “artar, azalır, değişmez” olarak ilgili boşluklara yazınız. Kısa Cevap: Başlangıç dengesiyle yeni denge karşılaştırıldığında [N₂] artar, [H₂] artar, [NH₃] artar. Açıklama: Eklenen NH₃’ün tamamı tüketilmez. Bu nedenle NH₃ derişimi müdahale sonrasında azalsa da ilk denge değerinden yüksek kalır.
Soru 2 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Kc değişmez. Çünkü sıcaklık sabittir; derişim değişimi denge sabitini değiştirmez.
3. Sistemden H₂ Çıkarılmasının İncelenmesi
Bu adımda çözülmüş örnek incelenmektedir. H₂ çıkarıldığında denge sola kayar. Yeni dengede ilk dengeye göre [N₂] artar, [H₂] azalır, [NH₃] azalır; Kc değişmez.
4. Sistemden N₂ Çıkarılması
Soru 4 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: N₂ çıkarılmasıyla azalan N₂ derişimini artırmak için NH₃ ayrışır. Bu sırada N₂ ile birlikte H₂ de oluşur.
Soru 4 b: Madde derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında N₂ derişimi aniden düşer. Sonrasında N₂ ve H₂ derişimleri yükselirken NH₃ derişimi azalır. t₂’de yeni denge kurulur. Açıklama: N₂ eğrisi ani düşüşten sonra kısmen yükselir; fakat ilk denge seviyesine ulaşmaz. H₂ başlangıç seviyesinin üstünde, NH₃ ise altında sabitlenir. H₂ ve NH₃ eğrilerinde t₁ anında ani sıçrama olmaz.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 167 Cevapları
4. N₂ Çıkarılmasının Sonuçları – Devamı
Soru 4 c: Sistemdeki madde derişimlerinin nasıl değiştiğini “artar, azalır, değişmez” olarak ilgili boşluklara yazınız. Kısa Cevap: İlk dengeye göre yeni dengede [N₂] azalır, [H₂] artar, [NH₃] azalır. Açıklama: Sistem çıkarılan N₂’nin bir kısmını yeniden oluşturur. Ancak bu tepki, çıkarılan miktarı tamamen karşılamaz.
Soru 4 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Denge sabiti değişmez. Sıcaklık değişmediği için yeni denge aynı Kc değeriyle kurulur.
5. Hız-Zaman Grafiklerinin Yorumlanması
Soru 5 a: Grafik I ve II’deki ileri tepkime hızlarında meydana gelen değişimin sebebi neler olabilir? Açıklayınız. Kısa Cevap: Grafik I: N₂ veya H₂ çıkarılmış olabilir. Grafik II: N₂ veya H₂ eklenmiş olabilir. Açıklama: Grafik I’de ileri hız aniden düşerken geri hız ilk anda değişmez; tepken çıkarılmasıyla uyumludur. Grafik II’de ileri hız aniden yükselirken geri hız ilk anda değişmez; tepken eklenmesiyle uyumludur.
Soru 5 b: İleri ve geri tepkime hızlarındaki değişimlerin nedenini çarpışma teorisi ile açıklayınız. Kısa Cevap: Tepken derişimi azaldığında ileri yöndeki etkili çarpışmalar azalır; derişim arttığında artar. Yeni dengede ileri ve geri hızlar yeniden eşitlenir. Açıklama: Grafik I’de tepken çıkarılması ileri hızı düşürür. Sola ilerleme sırasında tepkenler oluşur ve ileri hız yükselir; NH₃ tüketildiği için geri hız azalır. Grafik II’de tepken eklenmesi ileri hızı artırır. Sağa ilerlerken tepkenler tüketildiğinden ileri hız azalır, NH₃ oluştuğundan geri hız artar.
Değerlendirme
Soru 1: Dengedeki bir sisteme tepken ilavesinde ya da tepkenin sistemden çıkarılmasında sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sabit sıcaklık ve hacimde gaz veya çözünmüş tepken eklendiğinde sistem ürünler yönüne, tepken çıkarıldığında tepkenler yönüne ilerler. Açıklama: Sistem, eklenen tepkeni tüketerek veya çıkarılan tepkeni oluşturarak yapılan etkinin sonucunu azaltır.
Soru 2: Dengedeki bir sisteme ürün ilavesinde ya da çıkarılmasında sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sabit sıcaklık ve hacimde gaz veya çözünmüş ürün eklendiğinde sistem tepkenler yönüne, ürün çıkarıldığında ürünler yönüne ilerler. Açıklama: Denge, eklenen ürünü tüketen veya uzaklaştırılan ürünü yeniden oluşturan yönde değişir.
Diğer sayfalardaki çalışmalara 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.