11. Sınıf Fizik Sayfa 233-235 Cevapları MEB 2026-2027

11. sınıf fizik ders kitabı sayfa 233-235 cevapları, manyetik kuvvetin tel çerçeveler üzerindeki döndürücü etkisini ve uydularda kullanılan manyetik burucuları ele alır. 30 ve 31. alıştırmaların çözümlerinin ardından 235. sayfadaki kontrol noktası özetlenmiştir.

İçindekiler

Sayfa 233 Cevapları – 30. Alıştırma: Kuvvet ve dönme yönleri
Sayfa 234 Cevapları – 31. Alıştırma: Manyetik burucular
Sayfa 235 Kontrol Noktası – Manyetik alan özeti

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 233 Cevapları MEB Yayınları

30. Alıştırma: Tel Çerçevelere Etki Eden Kuvvetler

Soru a: Dört durumda çerçevelerin kenarlarına etki eden manyetik kuvvetlerin yönlerini belirtiniz. Kısa Cevap: Birinci ve üçüncü durumda yan kenarlardaki kuvvetler sayfa düzlemine diktir. İkinci ve dördüncü durumda kuvvetler çerçeve düzleminde dışa doğru yönelir. Açıklama: Kuvvet yönleri, her kenardaki akım yönü ile manyetik alan yönüne sağ el kuralı uygulanarak bulunur. Şekiller soldan sağa aşağıdaki gibi tamamlanır.

1. durum: Sol kenarda kuvvet sayfadan dışarıya (⊙), sağ kenarda sayfanın içine (⊗) yönelir. Üst ve alt kenarlarda akım alana paralel veya zıt yönlü olduğundan F = 0 olur.
2. durum: Sol kenarda kuvvet sola, sağ kenarda sağa, üst kenarda yukarıya, alt kenarda aşağıya yönelir.
3. durum: Sol kenarda kuvvet sayfanın içine (⊗), sağ kenarda sayfadan dışarıya (⊙) yönelir. Üst ve alt kenarlarda F = 0 olur.
4. durum: Sol kenarda kuvvet sola, sağ kenarda sağa, üst kenarda yukarıya, alt kenarda aşağıya yönelir.

Soru b: Çerçevelerin kesikli eksen etrafındaki dönme durumlarını yorumlayınız. Kısa Cevap: Üstten bakıldığında sırasıyla saatin dönüş yönünün tersine döner, dönmez, saatin dönüş yönünde döner, dönmez. Açıklama: Birinci durumda sol kenar dışarıya, sağ kenar içeriye hareket ederek çerçeveyi döndürür. Üçüncü durumda kuvvetler tersine döndüğü için dönme yönü de tersine döner. İkinci ve dördüncü durumlarda kuvvetler çerçeve düzlemindedir ve belirtilen eksen çevresinde net döndürücü etki oluşturmaz. Başlangıçta durgun olan bu çerçeveler dönmeye başlamaz.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 234 Cevapları MEB Yayınları

31. Alıştırma: Uydularda Manyetik Burucular

Soru a: Uydularda manyetik burucu kullanmanın avantaj ve dezavantajları hakkındaki tahminlerinizi yazınız. Kısa Cevap: İtici yakıt gerektirmemesi ve elektrikle kontrol edilebilmesi avantajdır. Dünya’nın manyetik alanına bağlı çalışması ve her eksende doğrudan tork oluşturamaması sınırlılıktır. Örnek Cevap: Burucular güneş panellerinden sağlanan elektrikle çalıştırılabilir; akım değiştirilerek dönme etkisi kontrol edilebilir. Ancak oluşturulan tork, Dünya’nın manyetik alanının büyüklüğüne ve yönüne bağlıdır. Alan doğrultusunda doğrudan tork üretilemediğinden yönlendirme olanakları sınırlanır.

Soru b: Uydu üzerindeki döndürme etkisini artırmak için neler yapılabilir? Kısa Cevap: Bobin akımı, sarım sayısı veya sarım alanı artırılabilir. Burucu ekseni alanla dik olacak şekilde konumlandırılabilir. Açıklama: Diğer değişkenler sabitken daha büyük akım, daha fazla sarım ve daha geniş sarım alanı döndürme etkisini artırır. Bobinin manyetik ekseni ile dış alan arasındaki açı 90° olduğunda tork en büyük değerine ulaşır.

Soru c: Yalnız Z burucusundan akım geçirilirse uydunun dönme durumu nasıl olur? Kısa Cevap: Z burucusu bu konumda döndürme etkisi oluşturmaz. Açıklama: Burucunun ekseni z doğrultusunda, Dünya’nın manyetik alanı −z yönündedir. Bobinin manyetik ekseni ile alan aynı doğrultuda olduğundan tork sıfırdır. Bu nedenle başlangıçta durgun uydu, yalnız Z burucusunun etkisiyle dönmeye başlamaz.

Soru ç: Yalnız X burucusundan akım geçirilirse uydu hangi eksen etrafında dönmeye başlar? Kısa Cevap: Uydu y ekseni etrafında dönmeye başlar. Açıklama: X burucusunun manyetik ekseni x doğrultusunda, dış alan −z yönündedir. Oluşan tork her iki doğrultuya dik olan y doğrultusundadır. Akımın yönü verilmediği için +y veya −y yönlü torktan hangisinin oluşacağı kesinleştirilemez; dönme ekseni y’dir.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 235 Kontrol Noktası MEB Yayınları

Manyetik Alan: Konu Özeti

Bu sayfada cevaplanacak soru bulunmamaktadır. Kontrol noktası, manyetik alan konusundaki temel bilgileri bir şema hâlinde özetlemektedir.

Mıknatısların kutupları: Kuzey (N) ve güney (S) olmak üzere iki kutup bulunur. Mıknatıs bölündüğünde tek kutup elde edilmez.
Kutupların etkileşimi: Aynı kutuplar iter, zıt kutuplar çeker.
Dünya’nın manyetik alanı: Çubuk mıknatısın alanına benzer. Çubuk mıknatıs modelinde manyetik S, coğrafi kuzeye; manyetik N, coğrafi güneye yakındır.
Yön bulma: Pusula Dünya’nın manyetik alanından yararlanır. Bazı canlılar da bu alanı algılayabilir.
Alan çizgileri: Mıknatısın dışında N’den S’ye, içinde S’den N’ye yönelerek kapalı çizgiler oluşturur.
Akım geçen düz tel: Tel çevresinde çembersel alan çizgileri oluşur. Alan büyüklüğü B = (2 · K · i) / d ile bulunur.
Akım makarası: Çubuk mıknatısınkine benzer alan oluşturur. Uzun makara modelinde merkez eksenindeki alan B = (4 · π · K · N · i) / L ile hesaplanır.
Manyetik kuvvet: Akım geçen düz tel için F = B · i · L · sinθ bağıntısı kullanılır; yön sağ el kuralıyla bulunur.
Döndürme etkisi: Tel çerçeveye etki eden kuvvetler tork oluşturabilir. Bu etki elektrik motorlarının temel çalışma ilkesidir.
Elektromıknatısların kullanımı: Elektrikli zil, vinç, hoparlör, manyetik kilit ve selenoid vana gibi sistemlerde elektromıknatıslardan yararlanılır.

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Diğer sayfalardaki çözümler için 11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasını inceleyebilirsiniz.

Açıklamalar ve Örnek Cevaplar

Kuvvet etki eden her tel çerçeve döner mi?

Hayır. Dönmeye başlamak için ilgili eksen çevresinde net tork oluşmalıdır. Kuvvetler etkili olsa bile torkları birbirini dengeleyebilir.

30. alıştırmanın ikinci ve dördüncü durumlarında neden dönme olmaz?

Kuvvetler çerçeve düzleminde dışarı doğru etki eder. Kesikli çizgiyle gösterilen eksen çevresinde net tork oluşturmazlar.

Z burucusundan akım geçtiği hâlde neden tork oluşmaz?

Burucunun manyetik ekseni dış alanla aynı doğrultudadır. Paralel veya zıt yönlü bu konumlarda döndürme etkisi sıfırdır.

235. sayfada çözülmesi gereken soru var mı?

Hayır. Sayfa, manyetik alan konusunu tekrar etmeye yönelik bir kontrol noktası şemasıdır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 233-235 Cevapları MEB Yayınları - Manyetik Kuvvet ve Dönme