11. Sınıf Fizik Sayfa 226-229 Cevapları MEB 2026-2027

11. sınıf fizik ders kitabı sayfa 226-229 cevapları, 26, 27, 28 ve 29. alıştırmaların açıklamalı çözümlerini içerir. Manyetik kuvvetin yönü, paralel akımların etkileşimi ve iletken çubuğun hareketi ele alınmıştır. 229. sayfada başlayan 9. etkinlik ayrı bir içerikte işlenecektir.

İçindekiler

Sayfa 226 Cevapları – 26. Alıştırma
Sayfa 227 Cevapları – 27. Alıştırma
Sayfa 228 Cevapları – 28 ve 29. Alıştırmalar
Sayfa 229 Cevapları – 29. Alıştırmanın devamı

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 226 Cevapları MEB Yayınları

26. Alıştırma: Manyetik Alandaki Telin Hareketi

Soru a: Tel üzerinden hangi yönde akım geçtiğini gösteriniz. Kısa Cevap: Akım, tel boyunca L’den K’ye doğru geçer. Açıklama: Manyetik alan üstteki N kutbundan alttaki S kutbuna, yani aşağıya yönelmiştir. Şekilde kuvvet mıknatısın dışına doğrudur. Sağ el kuralı bu alan ve kuvvet yönlerine göre uygulandığında akımın L ucundan girip K ucundan çıktığı bulunur.

Soru b: Telin mıknatısın içine doğru hareket etmesi için neler yapılabilir? Kısa Cevap: Akımın yönü veya manyetik alanın yönü tek başına ters çevrilebilir. Açıklama: Kutuplar sabitken akım K’den L’ye geçirilirse kuvvet mıknatısın içine yönelir. Akım yönü korunup mıknatısın kutupları yer değiştirilirse de aynı sonuç elde edilir. İkisinin birlikte ters çevrilmesi kuvvetin yönünü değiştirmez.

Soru c: Telin düşey eksenden uzaklaşma miktarı nasıl artırılabilir? Kısa Cevap: Diğer koşullar sabitken akım şiddeti veya manyetik alanın büyüklüğü artırılabilir. Açıklama: Tele etki eden manyetik kuvvet arttığında tel düşeyden daha fazla sapar. F = B · i · ℓ bağıntısına göre B veya i artırılabilir. Düzeneğin diğer özellikleri korunabiliyorsa alan içindeki etkin tel uzunluğunun artırılması da kuvveti büyütür.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 227 Cevapları MEB Yayınları

27. Alıştırma: Farklı Konumlardaki Tellere Etki Eden Kuvvetler

Soru a: Altı durumda manyetik kuvvetin büyüklüğünü B · i · L cinsinden bulunuz ve yönünü belirtiniz. Kısa Cevap: Sırasıyla B · i · L; (√3/2) · B · i · L; B · i · L; 0; B · i · L; B · i · L bulunur. Çözüm: Kuvvetin büyüklüğü F = B · i · L · sinθ ile, yönü sağ el kuralıyla belirlenir.

1. durum: Akım yukarı, alan sayfadan dışarı yönlüdür. θ = 90° olduğundan F = B · i · L; kuvvet sağa yönelir.
2. durum: Akım yatayla 30° yaparken alan aşağıya yönelmiştir. Akım ile alan arasındaki açı 120° olur. sin120° = √3/2 olduğundan F = (√3/2) · B · i · L; kuvvet sayfa düzleminden içeriye (⊗) yönelir.
3. durum: Akım sağa, alan sayfanın içine yönlüdür. F = B · i · L; kuvvet yukarıya yönelir.
4. durum: Akım ve alan aynı doğrultuda, yukarı yönlüdür. θ = 0° olduğundan F = 0 olur.
5. durum: Tel sayfa düzleminde, alan sayfadan dışarı yönlüdür. Telin yatayla yaptığı 30° açı, alanla yaptığı açı değildir. θ = 90° olduğundan F = B · i · L; kuvvet tele dik olacak biçimde sağa ve aşağıya yönelir.
6. durum: Akım sayfanın içine, alan sola yönlüdür. F = B · i · L; kuvvet yukarıya yönelir.

Soru b: Tele Dünya’da ve magnetarda etki eden manyetik kuvvetin aynı büyüklükte olması için neler yapılabilir? Kısa Cevap: Magnetardaki daha büyük alanı dengelemek için i · L · sinθ çarpımı azaltılmalıdır. Çözüm: Kuvvetlerin eşit olması için B_D · i_D · L_D · sinθ_D = B_M · i_M · L_M · sinθ_M olmalıdır. Soruda B_M = 1,3 · 10¹⁵ · B_D verildiğinden magnetarda i · L · sinθ çarpımı Dünya’dakinin 1 / (1,3 · 10¹⁵) katı yapılmalıdır. Örneğin aynı tel ve aynı açı için akım bu orana düşürülebilir. Bu sonuç sorunun ideal modeline aittir.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 228 Cevapları MEB Yayınları

28. Alıştırma: Paralel Akımların Etkileşimi

Soru a: X ve Y’nin birbirine uyguladığı manyetik kuvvetlerin yönlerini ve büyüklüklerini yazınız. Kısa Cevap: X ve Y birbirini çeker. X’e etki eden kuvvet sağa, Y’ye etki eden kuvvet sola yönelir. F = (2 · K · i_X · i_Y · L) / d. Çözüm: X’in Y’nin bulunduğu yerde oluşturduğu alan B_X = 2 · K · i_X / d olur. F = B_X · i_Y · L yazılırsa kuvvet bağıntısı elde edilir. İki kuvvetin büyüklüğü eşit, yönleri zıttır. K, ortamın manyetik alan katsayısıdır.

Soru b: Z ve T’nin birbirine uyguladığı manyetik kuvvetlerin yönlerini ve büyüklüklerini yazınız. Kısa Cevap: Z ve T birbirini iter. Z’ye etki eden kuvvet sola, T’ye etki eden kuvvet sağa yönelir. F = (2 · K · i_Z · i_T · L) / d. Çözüm: Akımlar zıt yönlü olduğundan kuvvetler telleri birbirinden uzaklaştırır. Kuvvetlerin büyüklükleri aynı bağıntıyla hesaplanır ve birbirine eşittir.

Soru c: Aynı yönlü akım taşıyan paralel tellerin çekişmesi, zıt yönlü akım taşıyanların itişmesi ifadesi doğru mudur? Kısa Cevap: Evet, doğrudur. Açıklama: Her tel, diğer telin bulunduğu yerde manyetik alan oluşturur. Alan ve akım yönleri için sağ el kuralı uygulandığında aynı yönlü akımlarda kuvvetler birbirine, zıt yönlü akımlarda birbirinden uzağa yönelir.

29. Alıştırma: Raylar Üzerindeki İletken Çubuk

Soru a: Çubuğa etki eden manyetik kuvvetin ve çubuğun harekete başlayacağı yönü belirtiniz. Kısa Cevap: Kuvvet ve başlangıç hareketi +x yönündedir. Açıklama: Akım +z, manyetik alan −y yönündedir. Sağ el kuralı kuvvetin +x yönünde olduğunu gösterir. Sürtünmeler ihmal edildiği için çubuk sağa doğru hızlanır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 229 Cevapları MEB Yayınları

29. Alıştırmanın Devamı

Soru b: Çubuğa etki eden manyetik kuvvetin ve ivmenin büyüklüğünü yazınız. Kısa Cevap: F = B · i · d ve a = (B · i · d) / m. Çözüm: Akım manyetik alana diktir. Alan içindeki çubuğun uzunluğu d olduğundan F = B · i · d bulunur. Newton’un ikinci yasasına göre a = F / m yazılarak a = (B · i · d) / m elde edilir.

Soru c: Çubuğun rayları terk etmesine kadar geçen süreyi ve çıkış süratini bulunuz. Kısa Cevap: t = √[(2 · m · L) / (B · i · d)] ve v = √[(2 · B · i · d · L) / m]. Çözüm: Çubuk rayların ortasından durgun hâlde harekete başladığı için çıkışa kadar L yol alır. Akım ve alan sabit olduğundan ivme sabittir. L = a · t² / 2 bağıntısı ve a = (B · i · d) / m kullanılarak süre bulunur. v² = 2 · a · L eşitliğinden de çıkış sürati elde edilir. Rayların toplam uzunluğu 2L olsa da bu harekette alınan yol L’dir.

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Diğer alıştırmaların çözümlerine 11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.

Açıklamalar ve Örnek Cevaplar

27. alıştırmanın beşinci durumunda neden sin30° kullanılmaz?

Verilen 30° telin yatayla yaptığı açıdır. Manyetik alan sayfadan dışarı yöneldiği için sayfa düzlemindeki tele diktir. Kuvvet hesabında sin90° kullanılır.

Akım ve manyetik alan aynı anda ters çevrilirse ne olur?

İkisinin birlikte ters çevrilmesi kuvvetin yönünü değiştirmez. Kuvveti ters çevirmek için yalnız birinin yönü değiştirilmelidir.

Paralel tellerin birbirine uyguladığı kuvvetler eşit midir?

Evet. Karşılıklı manyetik kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür. Aynı yönlü akımlarda çekme, zıt yönlü akımlarda itme görülür.

29. alıştırmada d ve L neyi gösterir?

d, iletken çubuğun uzunluğu ve raylar arasındaki uzaklıktır. L ise ortadan başlayan çubuğun rayların ucuna ulaşıncaya kadar aldığı yoldur.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 226-229 Cevapları MEB Yayınları - 26-29. Alıştırmalar