11. Sınıf Fizik Sayfa 198-201 Cevapları MEB 2026-2027

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 198-201 Cevapları MEB Yayınları, “Üzerinden Akım Geçen Düz İletken Telin Manyetik Alanı” etkinliğini kapsamaktadır. Pusulanın sapma nedeni, deney tasarımı, hipotezler ve manyetik alanın matematiksel modeli açıklanmıştır.

İçindekiler

Sayfa 198 Cevapları – Pusulayla yön bulma
Sayfa 199 Cevapları – Ørsted deneyi ve hipotezler
Sayfa 200 Cevapları – Manyetik alanın modeli ve karşılaştırmalar
Sayfa 201 Cevapları – Öz değerlendirme formu

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 198 Cevapları MEB Yayınları

5. Etkinlik: Üzerinden Akım Geçen Düz İletken Telin Manyetik Alanı

Yönerge 1: Okul bahçesinin krokisini ve pusulayı kullanarak arama kurtarma çalışması yapınız. Kısa Cevap: Kroki pusulayla yönlendirilir; başlangıçtan hedefe gidilip nesne başlangıç noktasına getirilir. Açıklama: Önce krokideki K yönünü pusulanın gösterdiği kuzeyle eşleştiriniz. Üçgenle belirtilen başlangıçtan kareyle gösterilen hedefe ilerleyiniz. İzlenecek güzergâh, okulunuzun krokisine göre değişir.

Soru 2: Arama kurtarma faaliyetinde pusulanız her yerde doğru çalıştı mı? Kısa Cevap: Cevap, kendi gözleminize göre yazılmalıdır; pusula bazı bölgelerde sapabilir. Örnek Cevap: Açık alanda pusulanın yönelimi kararlıydı. Metal korkulukların ve elektrik tesisatının yakınında ise iğnenin yönünde değişiklikler gözlemledim.

Soru 3: Pusulanın her yerde doğru yön göstermemesinin sebeplerini yazınız. Kısa Cevap: Yakındaki mıknatıslar, demir-çelik yapılar ve akım taşıyan iletkenler pusulanın yönelimini değiştirebilir. Açıklama: Pusula yalnız Dünya’nın alanına değil, bulunduğu yerdeki bileşke manyetik alana yönelir. Çevredeki kaynakların alanları bu bileşkeyi değiştirdiğinde iğne, beklenen doğrultudan sapabilir.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 199 Cevapları MEB Yayınları

Ørsted Deneyi ve Deney Tasarımı

Soru 4: Telden akım geçtiğinde pusula iğnesi neden sapar? Kısa Cevap: Elektrik akımı, telin çevresinde manyetik alan oluşturur. Açıklama: Telin alanı Dünya’nın alanıyla birleşerek pusulanın bulunduğu yerdeki bileşke alanı değiştirir. Pusula iğnesi bu yeni doğrultuya yöneldiği için sapma görülür.

5. Basamak: Öğretmeninizin rehberliğinde gruplara ayrılıp devre kurma, ölçüm yapma ve sonuçları kaydetme görevlerini paylaşınız.

Soru 6: Verilen araç gereçlerle Ørsted’in deneyine benzer bir deney tasarlayınız. Kısa Cevap: Pusulanın yakınındaki düz telden akım geçirilerek akımın ve uzaklığın iğnenin sapmasına etkisi incelenebilir. Örnek Cevap: Pil, anahtar, ampermetre ve iletken tel seri bağlanır. Telin uzun düz bölümü pusulanın üstüne, başlangıçtaki kuzey-güney doğrultusuna paralel yerleştirilir. Akım, uzaklık ve akım yönü ayrı ayrı değiştirilerek pusula gözlemlenir.

Deneyin aşamaları:

Anahtar açıkken pusulanın yönünü kaydediniz.
Öğretmeninizin kontrolünde anahtarı kısa süre kapatıp akımı ve iğnenin sapmasını gözlemleyiniz.
Devreyi açıp diğer pille aynı uzaklıkta deneyi tekrarlayınız. Akımı ampermetreden okuyunuz.
Aynı devrede akımı kontrol ederek pusulanın tele olan dik uzaklığını değiştiriniz.
Devre açıkken pil bağlantısını ters çeviriniz; yeniden akım verip sapma yönünü karşılaştırınız.

Kontrollü karşılaştırma: Akımın etkisini incelerken uzaklığı; uzaklığın etkisini incelerken akımı sabit tutunuz. Devreyi uzun süre kapalı bırakmayınız.

Soru 7-a: Tele uzaklık, telin oluşturduğu manyetik alanı nasıl etkiler? Kısa Cevap: Akım ve ortam sabitken uzaklık arttıkça alan küçülür. Açıklama: Uzun düz tel modelinde alan büyüklüğü, tele olan dik uzaklıkla ters orantılıdır. Uzaklık iki katına çıktığında alan yarıya iner.

Soru 7-b: Akım büyüklüğü manyetik alanı nasıl etkiler? Kısa Cevap: Uzaklık ve ortam sabitken alan, akımla doğru orantılıdır. Açıklama: Akım iki katına çıkarıldığında telin oluşturduğu manyetik alan da iki katına çıkar.

Soru 8: Akım ve uzaklıkla ilgili hipotezlerinizi yazınız. Kısa Cevap: Diğer değişkenler sabitken akım artırılırsa alan artar; uzaklık artırılırsa alan azalır. Örnek Cevap: Hipotez 1: Akım iki katına çıkarıldığında aynı noktadaki alan iki katına çıkar. Hipotez 2: Tele dik uzaklık iki katına çıkarıldığında alan başlangıç değerinin yarısına düşer.

9. Basamağın temel bilgisi: Alanın büyüklüğü ortamın manyetik özelliğine de bağlıdır. Alan çizgileri düz teli çevreleyen çemberlerdir. Sağ elin başparmağı akım yönünü, kıvrılan dört parmağı alanın dolanım yönünü gösterir. Bu basamağın soruları sonraki sayfadadır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 200 Cevapları MEB Yayınları

Ortamın Etkisi ve Hipotezlerin Sınanması

Soru 9-a: Tel ile pusula arasına demir yerleştirilirse iğnenin sapması nasıl etkilenir? Kısa Cevap: Kitapta verilen basitleştirilmiş modele göre sapmanın artması beklenir. Açıklama: Demirin manyetik geçirgenliği yüksek olduğundan alanı güçlendirici etkisi olabilir. Bu nedenle pusulaya etki eden tel alanının artacağı tahmin edilir. Gerçek bir demir parçanın etkisi, biçimine ve yerleşimine de bağlıdır.

Soru 9-b: Akımın yönü ters çevrilirse manyetik alanın yönü nasıl değişir? Kısa Cevap: Manyetik alanın dolanım yönü tersine döner. Açıklama: Sağ elin başparmağı ters yöne çevrildiğinde diğer parmakların tel çevresindeki kıvrılma yönü de ters olur.

Soru 10: Hipotezlerinizi deneyle sınayarak destekleyen veya çürüten kanıtları yazınız. Kısa Cevap: Beklenen sonuç, akım artırıldığında sapmanın artması ve pusula uzaklaştırıldığında azalmasıdır. Örnek Gözlem: Aynı uzaklıkta daha büyük akım uygulandığında iğnenin daha fazla saptığı; akım sabitken pusula uzaklaştırıldığında sapmanın azaldığı gözlenebilir. Bu sonuçlar hipotezlerin değişim yönünü destekler. Sapma açısının iki katına çıkması, alanın da iki katına çıktığı anlamına gelmez. Tam orantıları sınamak için nicel alan verileri gerekir.

11. Basamak: Kitaptaki karekod kullanılarak simülasyon açılır.

Basamak 12: Simülasyonda akımı, akım yönünü ve uzaklığı değiştirerek alanı gözlemleyiniz. Kısa Cevap: Akım artınca alan büyür; uzaklık artınca küçülür; akım ters çevrilince alan yön değiştirir. Örnek Gözlem: Aynı noktada akım 2i yapıldığında alan 2B olur. Akım sabitken uzaklık 2d yapıldığında alan B/2 olur. Akımın yalnız yönü değiştirilirse alanın büyüklüğü korunur.

Soru 13: Manyetik alanın akım ve uzaklıkla ilişkisini matematiksel olarak modelleyiniz. Kısa Cevap: Uzun düz iletken tel için model B = 2Ki/d şeklindedir. Açıklama: K ortamın manyetik alan katsayısını, i akım büyüklüğünü, d tele olan dik uzaklığı gösterir. Alan, K ve i ile doğru; d ile ters orantılıdır.

\[ B=\frac{2Ki}{d} \]

14. Basamak: Matematiksel Modelin Genellenmesi

Soru 14-I-a: K, L, M ve N noktalarındaki alan büyüklüklerini karşılaştırınız. Kısa Cevap: Bₖ = Bₗ > Bₘ > Bₙ. Çözüm: K ve L aynı iç çember üzerindedir; tele uzaklıkları eşittir. M daha uzakta, N en uzaktadır. Alan uzaklıkla ters orantılı olduğundan bu sıralama elde edilir.

\[ d_K=d_LB_M>B_N \]

Soru 14-I-b: Akım 2i olursa noktalardaki alanlar nasıl değişir? Kısa Cevap: Her noktadaki alan iki katına çıkar. Çözüm: Uzaklık ve ortam değişmezken B akımla doğru orantılıdır. Büyüklük sıralaması değişmez.

\[ B'=\frac{2K(2i)}{d}=2B \]

Soru 14-I-c: Akımın yönü ters çevrilirse alan büyüklükleri nasıl değişir? Kısa Cevap: Büyüklükler değişmez; alan yönleri tersine döner. Açıklama: Akımın büyüklüğü, ortam ve uzaklık korunmuştur. Bu nedenle her noktada aynı alan büyüklüğü elde edilir; çemberlere teğet alan vektörleri ters yönü gösterir.

Soru 14-II: Telden d uzaklıktaki bir noktada manyetik alanı azaltmak için neler yapılabilir? Kısa Cevap: Akım azaltılabilir veya modelde K değeri daha küçük bir ortam seçilebilir. Ölçüm noktası değiştirilebiliyorsa uzaklık artırılabilir. Açıklama: Sabit bir noktada d değişmez; bu durumda alanı azaltmanın temel yolu akımı küçültmektir. Nokta telden uzaklaştırılabiliyorsa d büyütülerek de alan azaltılır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 201 Cevapları MEB Yayınları

Değerlendirme: Öz Değerlendirme Formu

Soru: Öz değerlendirme formunu doldurunuz. Kısa Cevap: Her davranış için kendi çalışmanızı yansıtan seçeneği işaretleyiniz. Açıklama: Seçenekler Her Zaman (5), Sık Sık (4), Bazen (3), Nadiren (2), Hiçbir Zaman (1) şeklindedir. Adınızı, soyadınızı ve numaranızı kendiniz yazınız. Formun herkes için aynı olan bir cevap anahtarı yoktur.

Değerlendirilecek dokuz davranış: Yönergeyi izleme; soruları doğru cevaplama; düşüncelerini paylaşma; dayanışma içinde çalışma; olayların nedenlerini tahmin etme; araç gereci uygun kullanma; hipotezleri sınama; matematiksel model kurma ve öğrenilenleri günlük hayatla ilişkilendirme.

Yazılı Bölüm 1: Bu etkinlikten öğrendiklerim Kısa Cevap: Akım taşıyan düz telin çevresinde manyetik alan oluştuğunu öğrendim. Örnek Cevap: Alanın akımla doğru, tele dik uzaklıkla ters orantılı olduğunu ve yönünün sağ el kuralıyla belirlendiğini öğrendim.

Yazılı Bölüm 2: Bu etkinlik sırasında en iyi yaptıklarım Kısa Cevap: Değişkenleri kontrollü biçimde karşılaştırdım. Örnek Cevap: Akımı incelerken uzaklığı sabit tuttum. Uzaklığın etkisini araştırırken ampermetredeki akımı kontrol ederek gözlemlerimi kaydettim.

Yazılı Bölüm 3: Bu etkinlik sırasında en çok zorlandıklarım Kısa Cevap: Sağ el kuralını farklı akım yönlerine uygulamakta zorlandım. Örnek Cevap: Telin farklı taraflarındaki alan yönlerini belirlerken karışıklık yaşadım. Önce başparmağımı akım yönüne yerleştirip sonra parmaklarımın kıvrılmasını izleyerek bu güçlüğü giderebilirim.

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Diğer çalışmalar için 11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasını inceleyebilirsiniz.

Açıklamalar ve Örnek Cevaplar

Akım geçen telin alan çizgileri nasıldır?

Uzun düz telin çevresinde, merkezleri tel üzerinde olan ve tele dik düzlemlerde bulunan çemberler şeklindedir.

Alan, uzaklığın karesiyle mi ters orantılıdır?

Bu etkinlikteki uzun düz tel modelinde alan, dik uzaklığın kendisiyle ters orantılıdır. Uzaklık iki katına çıkınca alan yarıya düşer.

Akımı ters çevirmek alanı küçültür mü?

Akım büyüklüğü aynı tutulursa alan küçülmez; yalnız yönü tersine döner.

Pusula açısı alanın büyüklüğünü doğrudan verir mi?

Hayır. Pusula bileşke alana yönelir. Sapma açısıyla telin alanı arasındaki ilişki, Dünya’nın alanına ve düzeneğin geometrisine bağlıdır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 198-201 Cevapları MEB Yayınları - Akım Geçen Telin Manyetik Alanı