11. Sınıf Fizik Sayfa 166-169 Cevapları MEB 2026-2027

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 166-169 Cevapları MEB Yayınları bölümünde, 2. Etkinlik: Elektriksel Alan çalışmasının cevapları bulunmaktadır. Elektriksel alanın yönü, yük miktarı ve uzaklıkla ilişkisi, örnek hesaplamalar ve değerlendirme soruları kitap sırasıyla açıklanmıştır.

İçindekiler

Sayfa 166 Cevapları (Soru Hazırlama ve Hipotezler)
Sayfa 167 Cevapları (Alanın Yönü, Örnek Veriler ve Grafikler)
Sayfa 168 Cevapları (Matematiksel Model ve Elektroskop)
Sayfa 169 Cevapları (Değerlendirme)

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 166 Cevapları

2. Etkinlik: Elektriksel Alan

Etkinliğin amacı, elektriksel alanın matematiksel modelini gözlem ve karşılaştırmalarla oluşturmaktır. Çalışma süresi 35 dakika; araç gereçler genel ağ bağlantısı olan cihaz, elektroskop, kutu ve yüklü yalıtkan cisimdir.

1. basamak: Öğretmeninizin rehberliğinde gruplara ayrılınız. Soru hazırlama, verileri kaydetme ve sonuçları yorumlama görevlerini paylaşınız.

2. Basamak: Elektriksel Alanla İlgili Sorular

Soru 2: Elektriksel alanın bağlı olduğu etmenler hakkında üç soru hazırlayınız. Kısa Cevap: Sorular yük miktarı, uzaklık ve ortamın özelliği üzerine hazırlanabilir. Örnek Cevap: Aşağıdaki üç soru kullanılabilir.

Diğer koşullar aynıyken kaynak yükün büyüklüğü artırılırsa elektriksel alan nasıl değişir?
Noktasal bir yükten uzaklaştıkça elektriksel alanın büyüklüğü nasıl değişir?
Yükün bulunduğu ortamın elektriksel özelliği, elektriksel alanı nasıl etkiler?

3. Basamak: Soruları Sözlü Cevaplama

Soru 3: Hazırladığınız soruları grup arkadaşlarınıza sorunuz ve size sorulan soruları cevaplayınız. Kısa Cevap: Diğer değişkenler sabitken yük büyüklüğü arttıkça alan artar, uzaklık arttıkça alan azalır. Ortamın etkisi Coulomb sabitiyle ifade edilir. Örnek Cevap: Kaynak yük iki katına çıkarılırsa aynı noktadaki alan iki katına çıkar. Uzaklık iki katına çıkarılırsa alan dörtte bire düşer. Coulomb sabiti daha büyük bir ortamda alan daha büyük olur.

4. Basamak: Hipotez Oluşturma

Soru 4: Elektriksel alanın bağlı olduğu etmenlere yönelik hipotezler oluşturunuz. Kısa Cevap: Alan büyüklüğü kaynak yükün büyüklüğü ve Coulomb sabitiyle doğru, uzaklığın karesiyle ters orantılıdır. Örnek Cevap: Her denemede diğer değişkenler sabit tutularak şu hipotezler kurulabilir.

Kaynak yükün büyüklüğü iki katına çıkarılırsa alan iki katına çıkar.
Yüke uzaklık iki katına çıkarılırsa alan dörtte bire düşer.
Ortamın Coulomb sabiti iki katına çıkarsa alan iki katına çıkar.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 167 Cevapları

5, 6 ve 7. Basamaklar: Simülasyona Hazırlık

Kitaptaki karekoddan Elektrik Yükleri ve Alanları simülasyonuna ulaşınız. “Elektrik Alanı”, “Değerler” ve “Izgara” seçeneklerini işaretleyiniz. Pozitif ve negatif yükün oluşturduğu alanı önce tek bir yük kullanarak ayrı ayrı inceleyiniz. Böylece diğer yükün etkisiyle oluşabilecek bileşke alanı tek yükün alanıyla karıştırmazsınız.

8. Basamak: Elektriksel Alanın Yönü

Soru 8: Yüklerin çevresinde oklarla gösterilen elektriksel alanın yönü hakkındaki gözlemlerinizi yazınız. Kısa Cevap: Alan pozitif yükten dışarıya, negatif yüke doğru yönelir. Açıklama: Elektriksel alanın yönü, pozitif bir deneme yüküne etki edecek kuvvetin yönü olarak tanımlanır.

+1 nC Yükü	−1 nC Yükü
Elektriksel alan okları pozitif yükten radyal olarak dışarıya yönelir.	Elektriksel alan okları radyal olarak negatif yüke doğru yönelir.

9. Basamak: Örnek Veri Tablosu

Soru 9: Farklı yük ve uzaklık değerleri için elektriksel alan büyüklüklerini belirleyerek tabloyu doldurunuz. Kısa Cevap: Aşağıdaki örneklerde yük büyüklükleri 1 nC ve 2 nC; uzaklıklar 50, 100, 150 ve 200 cm seçilmiştir. Açıklama: Değerler, simülasyonda ölçülmüş sonuçlar değil, k ≈ 9 × 10⁹ N·m²/C² kullanılarak hesaplanan örneklerdir. Kendi ölçümleriniz kullanılan uzaklık ve yuvarlamaya göre biraz farklı olabilir.

Yükün Büyüklüğü	Yüke Olan Uzaklık	Elektriksel Alanın Büyüklüğü
1 nC	50 cm	36 N/C
1 nC	100 cm	9 N/C
1 nC	150 cm	4 N/C
1 nC	200 cm	2,25 N/C
2 nC	50 cm	72 N/C
2 nC	100 cm	18 N/C
2 nC	150 cm	8 N/C
2 nC	200 cm	4,5 N/C

Çözüm: 1 nC = 10⁻⁹ C ve 50 cm = 0,50 m’dir. İlk satır için E = k|q|/d² = (9 × 10⁹ × 10⁻⁹)/(0,50)² = 9/0,25 = 36 N/C bulunur.

Karşılaştırma: Aynı uzaklıkta yük iki katına çıktığında alan iki katına çıkar. Aynı yük için uzaklık iki katına çıktığında alan dörtte bire düşer.

10. Basamak: Elektriksel Alan Grafikleri

Soru 10: Verilerden yararlanarak E–q ve E–d grafiklerini çiziniz. Kısa Cevap: E–|q| grafiği orijinden geçen bir doğru, E–d grafiği ters-kare ilişkisine uygun azalan bir eğridir. Çözüm: Kitaptaki düşey eksen V/cm olarak verildiği için tablo değerleri dönüştürülmelidir. 1 N/C = 1 V/m ve 1 V/cm = 100 N/C olduğundan N/C değerleri 100’e bölünür.

E–|q| grafiği: d = 50 cm sabitken (0; 0), (1 nC; 0,36 V/cm), (2 nC; 0,72 V/cm) noktalarından geçen doğru çizilir.
E–d grafiği: |q| = 1 nC sabitken (50 cm; 0,36 V/cm), (100 cm; 0,09 V/cm), (150 cm; 0,04 V/cm), (200 cm; 0,0225 V/cm) noktaları azalan düzgün bir eğriyle birleştirilir.

Dikkat: Uzaklık grafiği azalan bir doğru değildir. İlişki E ∝ 1/d² şeklindedir ve d = 0 için bağıntı tanımlı değildir.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 168 Cevapları

11. Basamak: Alanın Bağlı Olduğu Etmenler

Soru 11: Veriler ve grafiklerden yararlanarak elektriksel alanın bağlı olduğu etmenleri yazınız. Kısa Cevap: Elektriksel alan büyüklüğü kaynak yükün büyüklüğüne, yüke olan uzaklığa ve ortamın özelliğine bağlıdır. Açıklama: Örneklerde yük 1 nC’den 2 nC’ye çıkınca aynı noktadaki alan iki katına çıkmaktadır. Uzaklık 50 cm’den 100 cm’ye çıkınca alan dörtte bire inmektedir. Ortamın etkisi k ile ifade edilir; ortam değiştirilmeden yapılan bu karşılaştırmalar ortam hipotezini doğrudan sınamaz.

12. Basamak: Elektriksel Alanın Matematiksel Modeli

Soru 12: Elektriksel alan için bulduğunuz ilişkileri matematiksel olarak modelleyiniz. Kısa Cevap: E = k · |q| / d² Açıklama: E alan büyüklüğünü, q kaynak yükü, d yükten incelenen noktaya uzaklığı ve k ortamın Coulomb sabitini gösterir. SI birimlerinde yük C, uzaklık m ve elektriksel alan N/C veya V/m cinsindedir.

13. Basamak: Elektroskopta Alanın Etkisi

Soru 13: Yüklü çubuğun nötr elektroskoba uzaklığını değiştirerek gözlemlerinizi elektriksel alanla ilişkilendiriniz. Kısa Cevap: Çubuk yaklaştırıldığında elektriksel etki güçlenir ve yaprakların açıklığının artması beklenir. Çubuk uzaklaştırıldığında açıklık azalır. Örnek Gözlem: Çubuğu topuza yaklaştırdığımda elektroskoptaki yükler yeniden dağıldı. Aynı işaretli yüklenen yapraklar birbirini iterek açıldı. Çubuğu uzaklaştırdığımda yapraklar kapandı. Temas olmadığından elektroskobun toplam yükü değişmedi. Açıklama: Noktasal yük modelinde E = k|q|/d², uzaklık azaldıkça alanın büyüdüğünü gösterir. Gerçek çubuk ve elektroskop noktasal olmadığından yaprak açısının doğrudan 1/d² ile değiştiği söylenemez.

14. Basamak: Elektriksel Alanı E Cinsinden Bulma

Soru 14: Problem durumlarında elektriksel alanın kaç E olduğunu bulunuz ve genellemenizi yazınız. Kısa Cevap: a) E, b) 2E, c) E/4, ç) E/2. Çözüm: Başlangıç alanı E = k|q|/d² alınarak değişen büyüklükler karşılaştırılır.

Madde	Problem Durumu	Alan	Çözüm
a	q yükü, d uzaklık, k sabiti	E	Başlangıç durumu değişmez.
b	2q yükü, d uzaklık, k sabiti	2E	E′ = k\|2q\|/d² = 2E.
c	q yükü, 2d uzaklık, k sabiti	E/4	E′ = k\|q\|/(2d)² = E/4.
ç	q yükü, d uzaklık, k/2 sabiti	E/2	E′ = (k/2)\|q\|/d² = E/2.

Genelleme: Elektriksel alanın büyüklüğü |q| ve k ile doğru, d² ile ters orantılıdır.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 169 Cevapları

Değerlendirme – 1. Soru: Soru Kutusu

Soru 1: Elektriksel alanla ilgili farklı türlerde sorular hazırlayarak soru kutusu oluşturunuz. Kısa Cevap: Açık uçlu, doğru-yanlış, boşluk doldurma ve çoktan seçmeli sorular hazırlanabilir. Örnek Cevap: Aşağıdaki sorular kutu çalışmasında kullanılabilir.

Açık uçlu: Yük sabitken uzaklık üç katına çıkarılırsa alan nasıl değişir? Cevap: Dokuzda bire düşer.
Doğru-yanlış: “Negatif yükün alanı yükten dışarı yönelir.” Cevap: Yanlış; negatif yüke doğrudur.
Boşluk doldurma: Kaynak yükün büyüklüğü iki katına çıkarılırsa aynı noktadaki alan ........ çıkar. Cevap: İki katına.
Çoktan seçmeli: Yük büyüklüğü ve uzaklık iki katına çıkarılırsa alan kaç olur? A) E/4, B) E/2, C) 2E, D) 4E. Cevap: B. E′ = 2E/4 = E/2.

Örnek Soru: Noktasal yüklerin oluşturduğu elektriksel alanın büyüklüğü nelere bağlıdır? Kısa Cevap: Kaynak yükün büyüklüğüne, yüke uzaklığa ve ortamın Coulomb sabitine bağlıdır. Açıklama: E = k|q|/d² bağıntısına göre alan, k ve |q| ile doğru; d² ile ters orantılıdır. Kaynak yükün alanı, onu ölçmek için kullanılan deneme yükünün büyüklüğüne bağlı değildir.

Örnek Soru: “I. Yönü pozitif yükten dışarı doğrudur. II. Yükten uzaklaştıkça büyüklüğü artar. III. Ortamın özelliğine bağlıdır.” ifadelerinden hangileri doğrudur? Kısa Cevap: I ve III doğrudur. Açıklama: Pozitif yükün alanı dışarı yönelir ve alan büyüklüğü ortama bağlıdır. II yanlıştır; yükten uzaklaştıkça alanın büyüklüğü azalır.

Değerlendirme – 2. Soru: Doğru İfadeleri İşaretleme

Soru 2: Elektriksel alanla ilgili doğru ifadelerin başına “✓” koyunuz. Kısa Cevap: 1, 2 ve 5. ifadeler işaretlenir. Açıklama: İfadelerin değerlendirmeleri aşağıdadır.

No.	İfade	İşaret	Açıklama
1	Elektriksel alanın oluşma sebebi elektriksel yüklerdir.	✓	İncelenen elektrostatik durumda alanın kaynağı elektrik yükleridir.
2	Nötr elektroskopa yüklü cisim yaklaştırıldığında yaprakların açılma sebebi elektriksel alandır.	✓	Alan yük dağılımını değiştirir; aynı işaretli yüklenen yapraklar birbirini iter.
3	Pozitif noktasal yükün alanı yüke doğrudur.	İşaretlenmez.	Pozitif yükün alanı dışarıya yönelir.
4	Negatif noktasal yükün alanı yükten dışarı doğrudur.	İşaretlenmez.	Negatif yükün alanı yüke doğrudur.
5	Pozitif noktasal yükten uzaklaşıldıkça alan büyüklüğü azalır.	✓	Alan uzaklığın karesiyle ters orantılıdır.
6	Negatif noktasal yükten uzaklaşıldıkça alan büyüklüğü artar.	İşaretlenmez.	Negatif yükten uzaklaşıldığında da alan büyüklüğü azalır.

Değerlendirme – 3. Soru: Alanı Artırma

Soru 3: Pozitif noktasal yükün d uzaklığında oluşturduğu E alanını artırmak için neler yapılabilir? Kısa Cevap: Kaynak yükün büyüklüğü artırılabilir, incelenen noktanın yüke uzaklığı azaltılabilir veya k değeri daha büyük bir ortam kullanılabilir. Açıklama: E = k|q|/d²’dir. Örneğin yükün iki katına çıkarılması alanı iki katına çıkarır; uzaklığın yarıya indirilmesi alanı dört katına çıkarır. Yük sabitlenmişse uzaklığı değiştirmek, alanın incelendiği noktayı değiştirmek anlamına gelir.

Değerlendirme – 4. Soru: Negatif Yükün Alanı

Soru 4 a: Negatif yükün miktarı artarsa E nasıl değişir? Kısa Cevap: Negatif yükün mutlak değeri arttıkça E aynı oranda artar. Açıklama: Burada yük miktarının artması, negatif yük büyüklüğünün artmasıdır. Örneğin −q yerine −2q konulursa aynı noktadaki alan büyüklüğü iki katına çıkar. Alanın yönü yine yüke doğrudur.

Soru 4 b: d mesafesi azalırsa E nasıl değişir? Kısa Cevap: E artar. Açıklama: Yük ve ortam sabitken E, d² ile ters orantılıdır. Uzaklık yarıya indirilirse alan dört katına çıkar. Yükün negatif olması bu büyüklük ilişkisini değiştirmez.

KİTABIN TÜM CEVAPLARI

Diğer etkinlik ve alıştırmaların çözümlerini 11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasında bulabilirsiniz.

Açıklamalar ve Örnek Cevaplar

Pozitif ve negatif yüklerin alan yönleri nasıldır?

Pozitif yükün alanı dışarıya, negatif yükün alanı yüke doğru yönelir. Yön, pozitif deneme yüküne etki eden kuvvete göre tanımlanır.

167. sayfadaki grafikte N/C değerleri nasıl V/cm’ye çevrilir?

1 V/cm = 100 N/C olduğundan N/C cinsindeki değer 100’e bölünür. Örneğin 36 N/C, 0,36 V/cm’dir.

Kaynak yükün işareti alan büyüklüğünü değiştirir mi?

Yükün mutlak değeri, uzaklık ve ortam aynıysa yalnızca işaret değiştirmek alanın büyüklüğünü değiştirmez; yönünü tersine çevirir.

Uzaklık iki katına çıkarılırsa elektriksel alan ne olur?

Diğer koşullar korunursa alan başlangıç değerinin dörtte birine düşer.

11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 166-169 Cevapları MEB Yayınları – Elektriksel Alan Etkinliği