11. Sınıf Felsefe 1. Ünite Kavramları ve Anlamları
11. sınıf felsefe 1. ünite kavramları ve anlamları, Çevre Sorunları ve Felsefe ünitesini tekrar etmek isteyen öğrenciler için hazırlanmıştır. Çevre ve insan ilişkisini değerlendirebilmek için değer, sorumluluk, çevre etiği ve sürdürülebilirlik gibi kavramları doğru kullanmak önemlidir.
Çevre Sorunları ve Felsefe Ünitesinin Temel Kavramları
| Kavram | Kısa Anlamı | Örnek veya Açıklama |
|---|---|---|
| Çevre | Canlıların yaşamını etkileyen doğal, fiziksel, toplumsal ve kültürel koşulların bütünü. | Yaşadığımız bölgenin havası, suyu, yapıları ve toplumsal ilişkileri çevremizin parçalarıdır. |
| Doğa | İnsan da dâhil olmak üzere canlı ve cansız varlıkları, doğal süreçleri ve ilişkileri kapsayan bütün. | Toprak, su, bitkiler ve hayvanlar doğanın unsurlarıdır. |
| Doğal çevre | İnsan tarafından oluşturulmamış doğal varlıkların ve yaşam alanlarının meydana getirdiği çevre. | Ormanlar, göller ve dağlar doğal çevreye örnektir. |
| Yapay çevre | İnsanın doğayı değiştirerek oluşturduğu çevre. | Binalar, yollar ve barajlar yapay çevrenin örnekleridir. |
| Değer | Bir varlığın, davranışın veya durumun önemli ve değerli kabul edilmesinde kullanılan ölçü. | Bir canlının yaşamını korunmaya değer görmek, ona değer yüklemektir. |
| Çevre etiği | İnsanın doğaya ve doğadaki varlıklara karşı ahlaki sorumluluklarını inceleyen uygulamalı etik alanı. | “İnsan dışındaki canlılara karşı sorumluluğumuz var mıdır?” sorusunu tartışır. |
| İçsel değer | Bir varlığın başka bir amaca hizmet etmesinden bağımsız olarak değerli kabul edilmesi. | Bir ağacı yalnızca kendi varlığı bakımından değerli görmek. |
| Araçsal değer | Bir varlığın başka bir ihtiyacı veya amacı karşılaması nedeniyle taşıdığı değer. | Ağacı meyve, gölge veya odun sağladığı için değerli görmek. |
| İnsan merkezci yaklaşım | Çevreyi değerlendirirken insanın ihtiyaçlarını ve yararını merkeze alan anlayış. | Temiz su kaynaklarını insan sağlığını korumak için önemsemek. |
| Canlı merkezci yaklaşım | İnsan dışındaki canlıların da insana sağladıkları yarardan bağımsız değer taşıdığını savunan anlayış. | Bir hayvanı insanlara yararlı olup olmadığına bakmadan korumak. |
| Çevre merkezci yaklaşım | Canlı ve cansız unsurlarıyla ekosistemin bütününü ahlaki değerlendirmeye dâhil eden anlayış. | Bir sulak alanın suyunu, toprağını ve canlılarını birlikte korumak. |
| Derin ekoloji | Doğadaki yaşamın ve çeşitliliğin insanın yararından bağımsız değerini vurgulayan yaklaşım. | Doğanın korunması için tüketim alışkanlıklarının ve yaşam biçiminin sorgulanmasını ister. |
| Fütüristik yaklaşım | Çevreyle ilgili kararları gelecek kuşakların yaşamı ve ihtiyaçları açısından değerlendiren yaklaşım. | Bugünkü kaynak kullanımının gelecekte yaşayacak insanları nasıl etkileyeceğini düşünmek. |
| Sürdürülebilirlik | Bugünkü ihtiyaçları karşılarken gelecekteki yaşamı destekleyen koşulları koruma ilkesi. | Su kaynaklarını, gelecekte de kullanılabilecek biçimde yönetmek. |
| Nesiller arası eşitlik | Gelecek kuşakların kaynaklara ve sağlıklı yaşam koşullarına erişimini gözetme düşüncesi. | Bugünkü tüketim uğruna gelecek kuşakların imkânlarını azaltmamak. |
En Çok Karıştırılan Kavramlar
İçsel Değer ile Araçsal Değer Arasındaki Fark
İçsel değerde varlığın kendisi, araçsal değerde ise sağladığı yarar öne çıkar. Bir ormanı kendi varlığı bakımından korumak içsel değerle; insanlara dinlenme alanı sağladığı için korumak araçsal değerle açıklanabilir.
Canlı Merkezci ve Çevre Merkezci Yaklaşımlar
Canlı merkezci yaklaşım bütün canlıların değerini vurgular. Çevre merkezci yaklaşım ise canlılarla birlikte su, toprak ve diğer cansız unsurları da kapsayan ekolojik bütünü dikkate alır.
Sürdürülebilirlik ve Nesiller Arası Eşitlik
Sürdürülebilirlik, yaşamı destekleyen koşulların devamını gözetir. Nesiller arası eşitlik, bugünkü ve gelecekteki kuşaklar arasında kaynaklar ve yaşam imkânları bakımından adaleti öne çıkarır. Bu iki kavram birbiriyle ilişkilidir.
Felsefi Metin Yazımında Kullanılan Kavramlar
- Felsefi problem: Üzerinde sorgulama ve tartışma yürütülen temel sorundur. “Doğanın insandan bağımsız bir değeri var mıdır?” buna örnektir.
- Argüman: Bir görüşü veya sonucu desteklemek için sunulan gerekçelerden oluşan düşünce yapısıdır.
- Temellendirme: Bir görüşün neden kabul edilmesi gerektiğini gerekçelerle açıklamaktır.
- Tutarlılık: Bir düşüncenin kendi içinde veya diğer düşüncelerle çelişmemesidir.
Örnek: “Gereksiz su tüketimi azaltılmalıdır.” bir görüştür. “Çünkü kullanılabilir su kaynaklarını korumak hem bugünkü yaşamı hem de gelecek kuşakların ihtiyaçlarını gözetir.” ifadesi bu görüşü destekleyen bir gerekçedir.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
İnsan merkezci yaklaşım doğayı korumaya karşı mıdır?
Hayır. Bu yaklaşım da doğayı korumayı savunabilir. Ancak korumanın temel gerekçesini insanın sağlığına, ihtiyaçlarına ve yararına dayandırır.
Derin ekoloji hangi düşünürle ilişkilidir?
Derin ekoloji, Arne Naess ile ilişkilidir. Doğadaki yaşamın ve çeşitliliğin insanın kullanımından bağımsız değerini vurgular.
Bir görüşü belirtmek ile temellendirmek aynı şey midir?
Hayır. Görüş belirtmek, ne düşündüğümüzü söylemektir. Temellendirmek ise bu düşünceyi neden savunduğumuzu açıklamaktır.
Kitaptaki çalışmalara 11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.