Routley’nin son insan düşünce deneyi hangi yaklaşımı eleştirir?
Soru: Routley deneyinde hangi çevre etiği yaklaşımı, nasıl eleştirilmektedir? Açıklayınız.
Kısa Cevap: Routley’nin düşünce deneyinde insan merkezci yaklaşım eleştirilir. Başka insanlara zarar vermese bile doğayı gereksiz yere yok etmenin yanlış olabileceği gösterilerek doğanın değerinin yalnızca insan yararına indirgenmesi sorgulanır.
Detaylı Cevap: Doğayı yalnızca insanların ihtiyaçlarını karşıladığı için değerli görürsek insanlığın sona erdiği bir durumda onu korumak için hangi gerekçeye başvuracağımız sorusu ortaya çıkar. Routley, bu durumda bile doğanın yok edilmesini yanlış bulabileceğimizi düşündürür. Böylece insan dışındaki varlıkların insanlara yarar sağlamalarından bağımsız olarak değerli olup olmadığını tartışmaya açar.
Son insan düşünce deneyi nedir?
Senaryonun sadeleştirilmiş biçiminde, dünyada son bir insan kaldığını ve ondan sonra başka insanların yaşamayacağını düşünürüz. Bu kişi, kendisinden sonra doğanın da yok olmasına yol açacak bir eylem gerçekleştirir.
Burada sorulan temel soru şudur: “Başka hiçbir insan zarar görmeyecekse doğayı yok etmek yine de yanlış mıdır?”
Bu, gerçek bir olay veya uygulanması istenen bir deney değildir. Değer yargılarımızın dayandığı gerekçeleri sınamak için kurulmuş varsayımsal bir durumdur.
İnsan merkezci anlayış nasıl sorgulanır?
Düşünce deneyi, ahlaki değeri yalnızca insanın çıkarlarıyla açıklayan yaklaşımın yeterli olup olmadığını araştırır. Eğer son insanın eylemini yanlış buluyorsak bu yargımızı yalnızca başka insanların uğrayacağı zararla açıklayamayız.
Bu durumda insan dışındaki varlıkların veya doğal bütünün de korunmaya değer olduğunu savunan gerekçeler gündeme gelir. Deneyin eleştirisi, doğanın değerini yalnızca insanın kullanımına bağlamanın sınırlarına yöneliktir.
Örnek Cevap-1
Bence deney insan merkezci yaklaşımı eleştirir. Çünkü doğaya zarar vermenin yanlışlığını yalnızca insanlara verilen zararla açıklarsak son insanın davranışını değerlendirmekte zorlanırız. Doğanın insanlardan bağımsız bir değer taşıyabileceğini kabul etmek, bu davranışı neden yanlış bulduğumuzu açıklamaya yardımcı olur.
Örnek Cevap-2
İnsanlar artık yararlanamayacak olsa da bir ormanın gereksiz yere yok edilmesini yanlış buluyorum. Bu görüşüm, ormanın değerini yalnızca insanlara sağlayacağı faydayla sınırlamadığımı gösterir. Routley’nin deneyi de koruma düşüncemizin hangi temele dayandığını sorgulatır.
İçsel değerle bağlantısı nedir?
İçsel değer, bir varlığın başka bir amaca hizmet etmesinden bağımsız olarak değerli görülmesidir. Düşünce deneyi, doğanın insanlara yararı ortadan kalktığında da değerli olup olmadığını sorarak bu kavramı tartışmaya açar.
Değer türlerini karşılaştırmak için içsel değer ve araçsal değer açıklamalarını inceleyebilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Hayır. Ahlaki görüşlerin hangi gerekçelere dayandığını sorgulamak amacıyla oluşturulmuş varsayımsal bir senaryodur.
Tek başına kesin bir çürütme olarak görülmemelidir. İnsan merkezci görüşlere yönelik güçlü bir sorgulama sunar; bu görüşleri savunanların nasıl cevap verebileceği ayrıca tartışılabilir.
Routley deneyinde insan merkezci yaklaşım eleştirilir. İnsanlara zarar vermese de doğayı yok etmenin yanlış olabileceği düşüncesiyle doğanın değerinin yalnızca insan yararıyla açıklanamayacağı sorgulanır.
Diğer etkinlik ve sorular için 11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasını ziyaret edebilirsiniz.