9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 78-80 Cevapları MEB Yayınları - Atom ve İyon Yarıçapı
Yayınlanma:
Güncelleme:
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 78-80 Cevapları MEB Yayınları, atom yarıçapının periyodik değişimi, atomların yarıçap sıralaması, katyon-anyon yarıçapları ve izoelektronik taneciklerin karşılaştırılmasıyla ilgili cevapları içerir.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 78-80 Cevapları MEB Yayınları 2026-2027, Etkinlik 1.14 “Atom Yarıçapı” ve Etkinlik 1.15 “İyon Yarıçapı” kapsamında atom yarıçapının periyodik tablodaki değişimini, katyon ve anyon oluşumunda yarıçapın nasıl değiştiğini ve izoelektronik taneciklerin yarıçaplarının karşılaştırılmasını ele almaktadır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 78 Cevapları
Etkinlik 1.14: Atom Yarıçapı
Soru: 1. Aynı grupta yer alan atomların yarıçaplarındaki değişimin sebebini gruplardan birini seçerek açıklayınız. Açıklamanızı diğer gruplardaki durumlarla destekleyiniz. Kısa Cevap: Bir grupta yukarıdan aşağıya gidildikçe atom yarıçapı artar. Detaylı Cevap: Örneğin 1A grubunda H'den aşağıya doğru gidildikçe atomların enerji düzeyi yani katman sayısı artar. En dış elektronlar çekirdekten daha uzakta bulunduğu için atom yarıçapı büyür. Aynı eğilim diğer gruplarda da görülür.
Soru: 2. Aynı periyotta yer alan atomların yarıçaplarındaki değişimin sebebini periyotlardan birini seçerek açıklayınız. Açıklamanızı diğer periyotlardaki durumlarla destekleyiniz. Kısa Cevap: Bir periyotta soldan sağa doğru gidildikçe atom yarıçapı genel olarak azalır. Detaylı Cevap: Örneğin 2. periyotta Li'den sağa doğru gidildikçe atomların enerji düzeyi sayısı değişmez ancak proton sayısı ve çekirdeğin elektronlara uyguladığı çekim gücü artar. Elektronlar çekirdeğe daha güçlü çekildiği için atom yarıçapı küçülür. Diğer periyotlarda da genel eğilim aynıdır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 79 Cevapları
Etkinlik 1.14: Atom Yarıçapı
Soru: 3. Atom yarıçapı en büyük ve en küçük atomlar periyodik tabloda hangi periyot ve grupta yer alır? Bu durumun nedenini açıklayınız. Kısa Cevap: Atom yarıçapı en büyük element 7. periyot 1A grubunda, en küçük element ise 1. periyot 8A grubunda yer alır. Detaylı Cevap: Periyodik tablonun aşağısına doğru katman sayısı arttığı için atom yarıçapı büyür. Aynı periyotta sağa doğru gidildikçe çekirdeğin çekim gücü arttığı için yarıçap küçülür. Bu nedenle en büyük yarıçap tablonun sol-alt, en küçük yarıçap sağ-üst tarafında beklenir.
Soru: 4. Periyodik tabloda aynı grupta ve aynı periyotta yer alan atomların yarıçapını belirleyen etmenler nelerdir? Kısa Cevap: Enerji düzeyi (katman) sayısı ve çekirdeğin elektronlara uyguladığı çekim gücüdür.
Soru: 5. Ca, Si, P, Mg, F ve Cl atomlarının elektron dağılımlarını yazınız ve atom yarıçaplarını büyükten küçüğe sıralayınız. Cevap:
Ca: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2
Si: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2
P: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3
Mg: 1s2 2s2 2p6 3s2
F: 1s2 2s2 2p5
Cl: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 Kısa Cevap: Ca > Mg > Si > P > Cl > F Detaylı Cevap: Ca en fazla enerji düzeyine sahip olduğu için en büyük yarıçaplıdır. Aynı periyotta bulunan Mg, Si, P ve Cl'de soldan sağa doğru çekim gücü arttığı için yarıçap küçülür. F ise 2. periyotta bulunduğundan Cl'den daha küçüktür.
Ca: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2
Si: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p2
P: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3
Mg: 1s2 2s2 2p6 3s2
F: 1s2 2s2 2p5
Cl: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 Kısa Cevap: Ca > Mg > Si > P > Cl > F Detaylı Cevap: Ca en fazla enerji düzeyine sahip olduğu için en büyük yarıçaplıdır. Aynı periyotta bulunan Mg, Si, P ve Cl'de soldan sağa doğru çekim gücü arttığı için yarıçap küçülür. F ise 2. periyotta bulunduğundan Cl'den daha küçüktür.
Soru: 6. K ve Ca ile H ve He atomlarını atom yarıçapları arasındaki ilişkiyi gösterecek biçimde modelleyiniz ve modellemenizi neye dayanarak yaptığınızı açıklayınız. Kısa Cevap: K > Ca ve H > He Detaylı Cevap: K ve Ca atomlarının her ikisi de dört enerji düzeyine sahiptir. Ca'nın proton sayısı daha fazla olduğu için elektronlara uyguladığı çekim daha güçlüdür ve Ca'nın yarıçapı K'den küçüktür. H ve He'nin her ikisi de bir enerji düzeyine sahiptir; He'nin çekirdek çekimi daha güçlü olduğu için He'nin yarıçapı H'den küçüktür.
Etkinlik 1.15: İyon Yarıçapı
Sayfanın alt bölümünde Li, Be, Na, Mg, K, Ca, F, Cl, Br ve I elementlerinin nötr atom ve iyon yarıçapları karşılaştırılmaktadır. Sorular Sayfa 80'de devam etmektedir.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 80 Cevapları
Etkinlik 1.15: İyon Yarıçapı
Soru: 1. Nötr bir atomdan katyon oluşumu sırasında atom yarıçapında nasıl bir değişim olmaktadır? Bu değişimi proton ve elektron sayısı ile ilişkilendirerek açıklayınız. Kısa Cevap: Katyon oluştuğunda yarıçap küçülür. Detaylı Cevap: Katyon oluşurken proton sayısı değişmez ancak elektron sayısı azalır. Böylece bir elektron başına düşen çekim gücü artar ve kalan elektronlar çekirdeğe daha güçlü çekilir. Bu nedenle katyonun yarıçapı nötr atomdan küçüktür.
Soru: 2. Nötr bir atomdan anyon oluşumu sırasında atom yarıçapında nasıl bir değişim olmaktadır? Bu değişimi proton ve elektron sayısı ile ilişkilendirerek açıklayınız. Kısa Cevap: Anyon oluştuğunda yarıçap büyür. Detaylı Cevap: Anyon oluşurken proton sayısı değişmez ancak elektron sayısı artar. Bir elektron başına düşen çekim etkisi azalır ve elektronlar arasındaki itme de artar. Bu nedenle anyonun yarıçapı nötr atomunkinden daha büyüktür.
Soru: 3. Görsellerdeki atom ve iyonların hangileri izoelektroniktir? Yarıçaplarının farklı olmasının nedenini açıklayınız. Kısa Cevap:
Detaylı Cevap: İzoelektronik taneciklerin elektron sayıları aynıdır fakat proton sayıları farklıdır. Proton sayısı arttıkça çekirdeğin aynı sayıdaki elektrona uyguladığı çekim artar. Bu nedenle izoelektronik taneciklerde proton sayısı fazla olanın yarıçapı daha küçüktür.
| İzoelektronik Tanecikler | Yarıçaplar |
|---|---|
| Li+ ve Be2+ | Li+: 60 pm, Be2+: 31 pm |
| F−, Na+, Mg2+ | F−: 136 pm, Na+: 95 pm, Mg2+: 65 pm |
| Cl−, K+, Ca2+ | Cl−: 181 pm, K+: 133 pm, Ca2+: 99 pm |
Soru: 4. Cümlelerdeki boşlukları uygun ifadelerle tamamlayınız. Cevap:
a) Bir anyonun yarıçapı oluştuğu atomun yarıçapından büyüktür çünkü birim elektron başına düşen çekim gücü nötr hâline göre daha küçüktür.
b) Bir katyonun yarıçapı oluştuğu atomun yarıçapından küçüktür çünkü birim elektron başına düşen çekim gücü nötr hâline göre daha büyüktür.
c) İzoelektronik atom ve iyonlarda proton sayısı büyük olanın yarıçapı küçük olur.
ç) Ne, F− ve Mg2+ taneciklerinin yarıçapları büyükten küçüğe F− > Ne > Mg2+ şeklinde sıralanır çünkü proton sayısı arttıkça aynı sayıdaki elektronlara uygulanan çekim artar ve yarıçap küçülür.
a) Bir anyonun yarıçapı oluştuğu atomun yarıçapından büyüktür çünkü birim elektron başına düşen çekim gücü nötr hâline göre daha küçüktür.
b) Bir katyonun yarıçapı oluştuğu atomun yarıçapından küçüktür çünkü birim elektron başına düşen çekim gücü nötr hâline göre daha büyüktür.
c) İzoelektronik atom ve iyonlarda proton sayısı büyük olanın yarıçapı küçük olur.
ç) Ne, F− ve Mg2+ taneciklerinin yarıçapları büyükten küçüğe F− > Ne > Mg2+ şeklinde sıralanır çünkü proton sayısı arttıkça aynı sayıdaki elektronlara uygulanan çekim artar ve yarıçap küçülür.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Periyodik tabloda atom yarıçapı hangi yönde artar?
Atom yarıçapı genel olarak grupta yukarıdan aşağıya doğru artar, periyotta soldan sağa doğru azalır.
Katyonun yarıçapı neden nötr atomdan küçüktür?
Katyon oluşurken elektron sayısı azalır ancak proton sayısı değişmez. Böylece bir elektron başına düşen çekim gücü artar ve elektronlar çekirdeğe daha çok yaklaşır.
Anyonun yarıçapı neden nötr atomdan büyüktür?
Anyon oluşurken elektron sayısı artar. Proton sayısı aynı kaldığı için bir elektron başına düşen çekim etkisi azalır ve elektron bulutu genişler.
İzoelektronik taneciklerde yarıçap nasıl karşılaştırılır?
Elektron sayıları aynı olan izoelektronik taneciklerde proton sayısı fazla olanın yarıçapı daha küçüktür. Örneğin F− > Ne > Mg2+.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.
SORU & CEVAP
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.