9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları – Senaryo 1 ve 2
Yayınlanma:
9. sınıf coğrafya 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevapları 2026-2027: Karabük ÖDM Senaryo 1 ve 2 dağılımlarına uygun iki örnek sınav, açık uçlu sorular ve açıklamalı çözümler.
9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları
9. sınıf coğrafya 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevapları, sınava hazırlanırken konu bilgilerini örnek olaylarla pekiştirmek isteyen öğrenciler için hazırlanmıştır. İçerikte coğrafyanın konusu ve gelişimi, haritalar, Türkiye’nin konumu, mekânsal bilgi teknolojileri ve hava olayları başlıklarıyla ilgili sorular yer almaktadır.
Bu çalışma, 2026-2027 Karabük ÖDM konu-soru dağılım tablolarının ilk iki senaryosu esas alınarak oluşturulmuştur. Senaryo 1’de 7 soru, Senaryo 2’de 7 soru bulunmaktadır. Sorular editoryal olarak hazırlanmış özgün örneklerdir; MEB’in yayımladığı resmî sınav soruları değildir.
Senaryolara Git
9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 1
Soru sayısı: 7 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (15 Puan)
Soru: Bir kıyı yerleşmesinde yağışların, akarsu debisinin, nüfus artışının ve turizm faaliyetlerinin araştırıldığı bir çalışma yapılmıştır. Bu araştırma konularını fiziki ve beşerî coğrafya olarak sınıflandırınız. Her gruptan bir konunun hangi coğrafya alt dalıyla incelendiğini yazınız.
Kısa Cevap: Yağış ve akarsu debisi fiziki; nüfus ve turizm beşerî coğrafyanın konusudur. Yağışı klimatoloji, akarsuları hidrografya, nüfusu nüfus coğrafyası, turizmi turizm coğrafyası inceler.
Açıklama: Yağışlar ve akarsu debisi fiziki coğrafya; nüfus artışı ve turizm faaliyetleri beşerî coğrafya kapsamında incelenir. Yağışları klimatoloji, akarsu debisini hidrografya; nüfus artışını nüfus coğrafyası, turizmi turizm coğrafyası inceler.
2. Soru (15 Puan)
Soru: Bir belediye, yeni konutları akarsu taşkın ovasına yapmayı planlamaktadır. Coğrafi düşünme bu kararı değerlendirirken nasıl kullanılabilir? İncelenmesi gereken iki mekânsal veriyi ve bu verilerin karar üzerindeki etkisini açıklayınız.
Kısa Cevap: Eğim-yükselti ve geçmiş taşkın sınırları birlikte incelenmelidir. Taşkın riski yüksek alanlara konut yapılmamalı, daha güvenli alanlar seçilmelidir.
Açıklama: Yükselti-eğim, taşkın sınırı, geçmiş taşkınlar, yağış veya arazi kullanımı verilerinden iki uygun veri seçilir. Bu veriler birlikte incelenerek taşkına açık alanlar belirlenir; konutlar daha güvenli alanlara yönlendirilir. Örneğin taşkın sınırında kalan düşük kotlu alanların yapılaşmaya uygun olmadığı açıklanır.
3. Soru (14 Puan)
Soru: Bir öğrenci iki farklı kaynakta şu bilgilere ulaşmıştır: I. Eratosthenes, Dünya’nın çevresini hesaplamaya çalışmıştır. II. Pîrî Reis, haritalar hazırlamış ve Kitab-ı Bahriye adlı eseri oluşturmuştur. Bu kişilerin coğrafyaya katkılarını açıklayınız ve verilen çalışmaların sırasıyla hangi çağlarla ilişkilendirildiğini yazınız.
Kısa Cevap: Eratosthenes, İlk Çağ’da Dünya’nın çevresinin hesaplanmasına; Pîrî Reis, Yeni Çağ’da deniz haritacılığına katkı sağlamıştır.
Açıklama: Eratosthenes, Dünya’nın boyutlarının matematiksel yöntemlerle belirlenmesine katkı sağlamıştır; çalışması İlk Çağ ile ilişkilidir. Pîrî Reis, deniz haritacılığına ve kıyıların tanınmasına katkı sağlamıştır; verilen çalışmaları Yeni Çağ ile ilişkilidir.
4. Soru (14 Puan)
Soru: Ölçeği 1/200.000 olan bir haritada A ve B noktaları arasındaki kuş uçuşu uzaklık 4 cm ölçülmüştür. Gerçek uzaklığı kilometre cinsinden hesaplayınız ve işlem basamaklarını gösteriniz.
Kısa Cevap: Gerçek uzaklık 8 km’dir.
Çözüm: Gerçek uzaklık = harita uzaklığı × ölçek paydası. 4 × 200.000 = 800.000 cm. 1 km = 100.000 cm olduğundan 800.000 ÷ 100.000 = 8 km bulunur.
5. Soru (14 Puan)
Soru: Türkiye yaklaşık 36°–42° kuzey paralelleri ve 26°–45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu bilgiden yararlanarak Türkiye’nin bulunduğu yarım küreleri yazınız ve matematik konumuna bağlı iki sonuç belirtiniz.
Kısa Cevap: Türkiye Kuzey ve Doğu yarım kürelerindedir. Orta kuşakta bulunur ve Güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla almaz.
Açıklama: Türkiye, Kuzey Yarım Küre’de ve Doğu Yarım Küre’dedir. Orta kuşakta bulunması, Güneş ışınlarını dik açıyla almaması, güneyden kuzeye genel olarak Güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesi veya doğudaki yerlerin yerel saatinin ileride olması sonuçlarından ikisi yazılır.
6. Soru (14 Puan)
Soru: Bir ekip, deprem toplanma alanlarının erişilebilirliğini incelemek için uydu görüntülerinden, telefonların konum bilgilerinden ve farklı verileri katmanlar hâlinde birleştiren bir yazılımdan yararlanmıştır. Kullanılan üç mekânsal bilgi teknolojisini adlandırınız ve her birinin görevini açıklayınız.
Kısa Cevap: Uydu görüntüleri uzaktan algılama, konum belirleme GNSS, katmanlı mekânsal analiz CBS ile ilişkilidir.
Açıklama: Uydu görüntüleri uzaktan algılama ile elde edilir; arazi kullanımı ve yapılaşma hakkında bilgi verir. Telefon konumları GNSS/küresel uydu navigasyon sistemlerinden yararlanılarak belirlenir. CBS, yolları, nüfusu ve toplanma alanlarını katmanlarda birleştirir; erişilebilirlik ve uygun güzergâh analizlerini destekler. GPS, GNSS sistemlerine örnek olarak kabul edilir.
7. Soru (14 Puan)
Soru: Bir ilçe merkezinde sabah saatlerinde sıcaklık 1 °C, bağıl nem %98, görüş uzaklığı 150 metre olarak ölçülmüştür. Rüzgâr çok hafiftir. Gözlemlere göre ulaşımı etkileyebilecek hava olayını tahmin ediniz. Bu olayın günlük yaşama iki etkisini yazınız.
Kısa Cevap: Beklenen olay sistir. Görüşü azaltarak kara ulaşımını güçleştirebilir ve uçuşlarda gecikmelere yol açabilir.
Açıklama: Çok yüksek nem ve düşük görüş uzaklığı sis oluştuğuna/oluşabileceğine işaret eder. Kara ulaşımında görüş azalması ve kazaların artması, uçuşların gecikmesi veya deniz ulaşımında aksamalar gibi iki etki yazılır. Yalnızca 1 °C sıcaklıktan kesin buzlanma sonucu çıkarılmaz.
9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 2
Soru sayısı: 7 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (15 Puan)
Soru: Bir araştırmacı, dağların uzanışını ve yerleşmelerin dağılışını aynı bölgede incelemektedir. Bu iki konunun ait olduğu coğrafya alt dallarını yazınız ve aralarındaki bir ilişkiyi açıklayınız.
Kısa Cevap: Dağları jeomorfoloji, yerleşmeleri yerleşme coğrafyası inceler. Dağların uzanışı, ulaşım ve yerleşmeye elverişli alanların dağılışını etkiler.
Açıklama: Dağların uzanışını jeomorfoloji, yerleşmelerin dağılışını yerleşme coğrafyası inceler. Dağların uzanışı ulaşımı ve yerleşmeye uygun alanları etkiler; yerleşmeler çoğunlukla ulaşımın kolay ve arazinin daha elverişli olduğu alanlarda yoğunlaşır.
2. Soru (15 Puan)
Soru: Kuraklığın arttığı bir havzada tarımsal üretimin azaldığı ve bazı ailelerin başka şehirlere göç ettiği gözlenmiştir. Olayın fiziki coğrafya ve beşerî coğrafya ile ilgili yönlerinden birer örnek yazınız. Bu örnekler arasındaki neden-sonuç ilişkisini açıklayınız.
Kısa Cevap: Kuraklık fiziki; tarımsal üretim ve göç beşerî coğrafyayla ilgilidir. Su yetersizliği üretim ve geliri düşürerek göçü artırabilir.
Açıklama: Kuraklık/yağış azlığı fiziki coğrafya; tarımsal üretim ve göç beşerî coğrafya kapsamında ele alınır. Su yetersizliği verimi ve geliri azaltabilir; geçim koşullarındaki bozulma göçü artırabilir.
3. Soru (14 Puan)
Soru: Yeni bir hastanenin yerini belirlemek isteyen belediye yalnızca arsa fiyatlarına bakmıştır. Coğrafya öğrenmiş bir kişinin bu seçime ekleyeceği iki mekânsal ölçütü yazınız ve her birinin neden gerekli olduğunu açıklayınız.
Kısa Cevap: Nüfus dağılışı ve ulaşım ağı incelenmelidir. Hastane, insanların kolay ulaşabildiği ve hizmet ihtiyacının yüksek olduğu yerde kurulmalıdır.
Açıklama: Nüfusun dağılışı, ulaşım ağı, mevcut sağlık kuruluşları, afet tehlikesi veya eğim gibi uygun ölçütlerden ikisi yazılır. Her ölçüt gerekçelendirilir: örneğin yoğun nüfusa yakınlık hizmete erişimi artırır; ana ulaşım yollarına yakınlık ulaşım süresini azaltır; düşük afet tehlikesi hizmetin sürekliliğini destekler.
4. Soru (14 Puan)
Soru: Bir öğrenci, coğrafyanın gelişimi için şu kaynak notlarını toplamıştır: “Strabon, Geographika’da çeşitli yerleri betimlemiştir.” “Alexander von Humboldt, doğa olaylarını ölçüm ve gözlemlerle karşılaştırmıştır.” Bu iki yaklaşımın coğrafi bilgiye katkısını açıklayınız.
Kısa Cevap: Strabon bölgelerin tanınmasına ve coğrafi bilgilerin derlenmesine; Humboldt ölçüm, gözlem ve karşılaştırmalarla modern fiziki coğrafyanın gelişmesine katkı sağlamıştır.
Açıklama: Strabon’un betimlemeleri, farklı bölgelerin ve toplumların özelliklerine ilişkin coğrafi bilginin derlenmesine ve aktarılmasına katkı sağlamıştır. Humboldt’un karşılaştırmalı ölçüm ve gözlemleri, doğa olayları arasındaki ilişkilerin açıklanmasına ve modern fiziki coğrafyanın gelişimine katkı sağlamıştır.
5. Soru (14 Puan)
Soru: Aynı büyüklükteki iki kâğıda aynı bölgenin bir kısmı çizilecektir. Birinci haritanın ölçeği 1/50.000, ikinci haritanın ölçeği 1/500.000 olacaktır. Hangi haritanın ölçeği daha büyüktür? Bu haritaları ayrıntı ve gösterilebilen gerçek alan bakımından karşılaştırınız.
Kısa Cevap: 1/50.000 daha büyük ölçeklidir. Aynı kâğıt boyutunda daha fazla ayrıntı, daha küçük gerçek alan gösterir.
Açıklama: 1/50.000 ölçekli harita daha büyük ölçeklidir; ayrıntıyı daha fazla gösterir. Aynı kâğıt boyutunda 1/50.000 ölçekli harita daha küçük gerçek alanı, 1/500.000 ölçekli harita daha geniş gerçek alanı gösterir.
6. Soru (14 Puan)
Soru: Bir topografya haritasında izohipsler A yamacında sık, B yamacında seyrek geçmektedir. Hangi yamaç daha diktir? İki yamaçta da yürüyüş güzergâhının izohipsleri yaklaşık dik kestiğini varsayarak daha az eğimli güzergâhı seçiniz ve nedenini açıklayınız.
Kısa Cevap: A yamacı daha diktir. Daha az eğimli yürüyüş için izohipslerin seyrek olduğu B yamacı seçilir.
Açıklama: İzohipslerin sık geçtiği A yamacında eğim daha fazladır. B yamacı seçilir. İzohipslerin seyrek olması, aynı yükselti farkının daha uzun yatay mesafede aşılması ve eğimin daha az olması anlamına gelir.
7. Soru (14 Puan)
Soru: Türkiye’nin Asya ile Avrupa arasında yer alması ve İstanbul ile Çanakkale boğazlarına sahip olması, ulaşım ve ülkeler arası ilişkiler bakımından nasıl sonuçlar doğurur? İki sonuç yazınız ve bu özelliklerin mutlak mı, göreceli konuma mı ait olduğunu belirtiniz.
Kısa Cevap: Türkiye kıtalar arası geçişte ve Karadeniz-Akdeniz deniz ulaşımında önem taşır. Bunlar göreceli konum özellikleridir.
Açıklama: Kıtalar arası kara ve demir yolu bağlantılarında geçiş işlevi görmesi; Karadeniz ile Akdeniz arasındaki deniz ulaşımında önemli rol üstlenmesi; ticaret ve stratejik öneminin artması gibi sonuçlardan ikisi yazılır. Bu özellikler göreceli konum ile ilgilidir; çevredeki kıtalara, denizlere ve ulaşım yollarına göre konumu ifade eder.
Değerlendirme notu: Bilimsel olarak doğru ve anlamca eşdeğer cevaplar kabul edilir. Verilen puanlar örnektir. Öğretmenin duyurduğu senaryo ve kapsam sınav hazırlığında esas alınmalıdır.
Yazılıya Hazırlık Notları
Ölçek sorularında birimlere dikkat
Önce haritadaki uzunluk ölçeğin paydasıyla çarpılır. Sonuç santimetreyse kilometreye geçmek için 100.000’e bölünür. Ölçek paydası küçüldükçe ölçek büyür.
Mutlak ve göreceli konumu ayırın
Paralel ve meridyenlerle ifade edilen konum mutlaktır. Kıtalar, denizler, boğazlar ve ulaşım ağlarıyla kurulan ilişkiler göreceli konumla ilgilidir.
SORU & CEVAP
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.