11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 121-122 Cevapları MEB Yayınları – Kimyasal Tepkime Kanıtları

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 121-122 Cevapları MEB Yayınları, Çeşitlilik temasının denge bölümündeki başlangıç sorularını ve 2.1. Etkinlik: Kimyasal Tepkime Kanıtları çalışmasını kapsamaktadır. Görsellerdeki olaylar, yeni madde oluşumunu gösteren belirtiler üzerinden açıklanmıştır.

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 121 Cevapları

Konuya Başlarken – Tersinir Tepkimelerin Özellikleri

Soru: Kimyasal tepkimelerin tümü iki yöne gidebilir mi? Kısa Cevap: Hayır, verilen koşullarda bütün kimyasal tepkimeler iki yönde belirgin biçimde gerçekleşmez. Bazı tepkimeler tersinirken bazıları aynı koşullarda pratik olarak tek yönlü ilerler. Açıklama: Tersinir tepkimelerde hem tepkenlerden ürünler hem de ürünlerden tepkenler oluşabilir. Ancak bir olayın tersine çevrilmesi, her zaman aynı koşullarda kolayca gerçekleşeceği anlamına gelmez.

Soru: Günlük yaşamdaki hangi olaylar her iki yöne gidebilen tepkimeler içerir? Kısa Cevap: Şarj edilebilir pillerin şarj ve deşarj süreçleri iki yönde gerçekleşebilen elektrokimyasal tepkimelere örnektir. Örnek Cevap: Telefon bataryasında şarj sırasında elektrik enerjisi kimyasal enerji olarak depolanır. Kullanım sırasında ise ters yöndeki tepkimelerle kimyasal enerji elektrik enerjisine dönüştürülür.

2.1. Etkinlik – Kimyasal Tepkime Kanıtları

Soru 1: Görselleri verilen olayların kimyasal olduğunu gösteren kanıtları gerekçeleriyle açıklayınız. Kısa Cevap: Bu sayfadaki olaylarda ışık yayılması ve gaz oluşumu kimyasal tepkimeyi destekleyen belirtilerdir.

Ateş böceğinin parlaması: Canlının vücudunda gerçekleşen biyokimyasal tepkime sonucunda ışık enerjisi açığa çıkar. Işık, bu olayda kimyasal enerjinin dönüşümünün gözlenebilir sonucudur.

Magnezyumun asit ile tepkimesi: Metal yüzeyinde gaz kabarcıkları oluşur ve magnezyum zamanla çözünür. Açığa çıkan hidrojen gazı, yeni madde oluştuğunu gösterir. Örneğin hidroklorik asitle tepkime Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂ şeklindedir.

Yemek sodası ile limon suyunun tepkimesi: Limon suyundaki asit, yemek sodasıyla tepkimeye girer. CO₂ gazının çıkması köpürme ve kabarcıklanma oluşturur. Bu gaz çıkışı, kimyasal değişimin kanıtıdır.

11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 122 Cevapları

2.1. Etkinlik – Kimyasal Tepkime Kanıtları Devamı

Soru 1 – Devamı: Görselleri verilen olayların kimyasal olduğunu gösteren kanıtları gerekçeleriyle açıklayınız. Kısa Cevap: Görsellerde sarı çökelek oluşumu, asit-baz etkileşimine bağlı pH değişimi ve yanmada ısı-ışık açığa çıkması görülmektedir.

Sarı kurşun(II) iyodür çökeleğinin oluşması: Görselde çözeltide sarı renkli, çözünmeyen bir katı oluşmaktadır. Yeni bir katı maddenin meydana gelmesi, çökelme tepkimesinin kanıtıdır.

Görsel başlığına ilişkin düzeltme: Kitapta “Kurşun(II) iyodür ile potasyum nitratın tepkimesi” yazmaktadır. Ancak görseldeki sarı PbI₂ çökeleğinin oluştuğu tipik tepkime kurşun(II) nitrat ile potasyum iyodür arasındadır: Pb(NO₃)₂ + 2KI → PbI₂(k) + 2KNO₃.

HCl çözeltisine aşırı NaOH çözeltisi ilavesi: Asit ve baz tepkimeye girerek su ve tuz oluşturur. NaOH fazla eklendiğinde ortam bazik hâle geçer; pH’ın 7’nin üzerine çıkması ve belirtecin renk değiştirmesi bu değişimi görünür kılar. Tepkime HCl + NaOH → NaCl + H₂O şeklindedir.

Odunun yanması: Yanma sırasında ısı ve ışık açığa çıkar; odunun yapısı değişerek gazlar ve kül gibi farklı maddeler oluşur. Yeni maddelerin oluşması kimyasal değişimi gösterir.

Soru 2: Asit-baz tepkimelerini ve indikatörü açıklayınız. Kısa Cevap: Asit-baz tepkimeleri, asit ve bazın etkileştiği tepkimelerdir. İndikatör, ortamın asitlik veya bazlık durumuna göre renk değiştiren belirteçtir. Açıklama: HCl ve NaOH gibi örneklerde nötralleşme sonucunda tuz ve su oluşur. Turnusol, asidik ortamda kırmızı; bazik ortamda mavi renk gösterir.

Değerlendirme

Soru 1: Bir değişimin kimyasal olduğunu gösteren kanıtların neler olduğunu yazınız. Kısa Cevap: Gaz veya çökelek oluşması, renk değişimi, ısı ve ışık açığa çıkması kimyasal değişimi destekleyen belirtilerdir. Açıklama: Temel ölçüt yeni madde oluşmasıdır. Gaz çıkışı ya da renk değişimi gibi bir belirti tek başına her zaman kimyasal değişimi kanıtlamaz; olayın bütünü değerlendirilmelidir.

Soru 2: Mevcut bilgileriniz doğrultusunda asit-baz tepkimeleri ve indikatörü açıklamanızdaki eksiklerinizi tespit ediniz. Eksiklerinizi tamamlamak için çalışma planı yapınız ve planınızı uygulayınız. Kısa Cevap: Açıklamanızı kontrol ederek eksiklerinizi belirleyiniz; nötralleşme, pH ve belirteçlerin renkleri üzerine bir tekrar planı hazırlayınız. Örnek Cevap: Belirteçlerin farklı ortamlardaki renklerini karıştırdığımı fark ettim. İlk gün asit-baz ve nötralleşme konularını tekrar edeceğim. İkinci gün turnusol ve fenolftaleinin renklerini karşılaştıracağım. Son olarak örnek sorular çözüp açıklamamı yeniden yazacağım.