10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 39-43 Cevapları MEB Yayınları, Büyük Selçuklu Devleti’nin yönetim teşkilatı, hükümdarlık alametleri, veraset sistemi ve atabeylik uygulamasına ilişkin kısa cevapları ve örnek açıklamaları içermektedir.
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 39 Cevapları
Büyük Selçuklu Devleti’nin Yönetim Teşkilatı
Bu sayfada Büyük Selçuklu Devleti’nin merkez, taşra, adalet ve saray teşkilatı hakkında bilgiler bulunmaktadır. Cevaplanması gereken bağımsız bir soru yoktur.
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 40 Cevapları
Türklerde Devlet Anlayışında Süreklilik ve Değişim
Soru: Kaynak F ve Kaynak G’yi Türklerde devlet anlayışının gelişimi ve değişimi bağlamında değerlendiriniz. Kısa Cevap: Selçuklular, eski Türk devlet geleneklerini sürdürürken İslami hükümdarlık uygulamalarını da benimsemiştir. Örnek Cevap-1: Otağ kurulması, kurultay yapılması ve hükümdarın tahta oturması eski Türk devlet geleneğinin devam ettiğini gösterir. Hükümdar adına hutbe okutulması, halifenin hükümdarlığı onaylaması ve İslami unvanların kullanılması ise devlet anlayışına yeni unsurların eklendiğini ortaya koyar. Örnek Cevap-2: Kaynaklar, Türklerde devlet anlayışının önceki geleneklerden tamamen kopmadan geliştiğini göstermektedir. Selçuklu hükümdarları Türk yönetim anlayışını korumuş, İslam dünyasıyla kurdukları ilişkiler sayesinde siyasi otoritelerini ve meşruiyetlerini güçlendirmiştir.
Selçuklu Sarayında Yönetim ve Hiyerarşi
Soru: Kaynak Ğ ve Kaynak H’deki hükümdarların konumundan ve maiyetindeki kişilerin duruşlarından hareketle Selçuklu sarayındaki yönetim anlayışı ve hiyerarşiye dair çıkarımlarınızı yazınız. Kısa Cevap: Görsellerde hükümdar yönetimin merkezinde ve en üst makamda gösterilmiştir. Saray görevlilerinin konumları ve duruşları, hükümdara bağlılığı ve görev düzenini yansıtmaktadır. Örnek Cevap-1: Hükümdarın tahtta oturması, çevresindeki kişilerin ise ona hizmet edecek şekilde yerleşmesi sultanın üstün konumunu göstermektedir. Görevlilerin belirli bir düzen içinde bulunması, sarayda görev paylaşımının ve hiyerarşinin olduğunu düşündürmektedir. Örnek Cevap-2: Saraydaki düzenin merkezinde sultan bulunmaktadır. Maiyetindeki kişilerin saygılı duruşları ve farklı hizmetleri yerine getirmeleri, hükümdara bağlılığın ve saray teşkilatındaki iş bölümünün göstergesidir.
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 41 Cevapları
Hükümdarlık Alametleri
Yönerge: Aşağıdaki kutucuklarda verilen hükümdarlık alametlerinin numaralarını kullanarak soruları cevaplayınız. Aynı numarayı birden fazla soru için kullanabilirsiniz.
1. Soru: İslamiyet’in kabulünden önceki dönemde kullanılan hükümdarlık alametleri hangileridir? Kısa Cevap: 1, 5, 6, 7, 8 ve 10. Detaylı Cevap: Kitaptaki kutucuklara göre bu alametler 1: Para, 5: Taht-Taç, 6: Ok-Yay, 7: Tuğ, 8: Bayrak-Sancak ve 10: Otağ şeklindedir. Bunlar hükümdarın otoritesini ve devletin bağımsızlığını temsil eden sembollerdir.
2. Soru: İslamiyet’in kabulünden sonra kullanılmaya başlanan hükümdarlık alametleri hangileridir? Kısa Cevap: 2, 3, 4, 9, 11 ve 12. Detaylı Cevap: Kitaptaki kutucuklara göre bu alametler 2: Nevbet, 3: Saray, 4: Çetr, 9: Tırâz-Hilat, 11: Tevki-Tuğra ve 12: Hutbe şeklindedir. Eski hükümdarlık alametlerine eklenen bu uygulamalar, Türk-İslam devletlerinde hükümdarlığın ve egemenliğin göstergeleri arasında yer almıştır.
Etkinlik notu: Kitapta “Taht-Taç” tek kutucukta ve 5 numarayla verilmiştir. Numaralı cevap hazırlanırken bu kutucuk ikiye ayrılmamalıdır.
Görsellerdeki Saray Görevlileri
3. Soru: Kaynak Ğ ve Kaynak H’deki numaralandırılmış görevlileri Türk saraylarındaki yönetim kadrosu bağlamında karşılaştırarak bu kişilerin hangi saray görevlisi olabileceğini yazınız. Kısa Cevap: Görevliler, taşıdıkları eşyalara ve yaptıkları hizmetlere göre değerlendirilebilir. Sofra ve içecek hizmetleriyle ilgilenenler, silah taşıyanlar ve hükümdarın kişisel hizmetlerini yerine getirenler saraydaki farklı görevleri temsil etmektedir. Örnek Cevap-1: İçecek hazırlayan veya sunan kişi idişçibaşı, hükümdarın sofrasıyla ilgilenen kişi emîr-i çeşnigir, silahlarla ilgilenen kişi ise emîr-i silah olabilir. Görevlilerin ellerindeki nesneler, hangi hizmeti yerine getirdiklerine ilişkin ipucu vermektedir. Örnek Cevap-2: Her iki görselde de hükümdarın çevresinde farklı hizmetleri yerine getiren kişiler bulunmaktadır. Bu durum, Selçuklu sarayında iş bölümü yapıldığını ve çeşitli görev alanlarının oluştuğunu göstermektedir. Görev unvanları belirlenirken yalnızca kişinin konumuna değil, taşıdığı eşyaya ve yaptığı işe de bakılmalıdır.
Açıklama: Bu soru görsellerden çıkarım yapmayı gerektirir. Görevlilerin unvanlarına ilişkin cevaplar birer yorumdur; yalnızca hükümdarın yanında durmasından hareketle bir kişiyi kesin olarak vezir veya komutan kabul etmek doğru değildir.
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 42 Cevapları
Veraset Sisteminin Merkezî Otoriteye Etkisi
Soru: Türk-İslam devletlerinde uygulanan veraset sisteminde kesin kurallar olmaması merkezî otoritenin gücünü nasıl etkilemiştir? Gerekçeleriyle açıklayınız. Kısa Cevap: Veraset sisteminin kesin kurallara bağlanmaması, hanedan üyeleri arasında taht mücadelelerine yol açarak merkezî otoriteyi zayıflatmıştır. Örnek Cevap-1: Hanedanın erkek üyelerinin hükümdar olma hakkına sahip olması, birden fazla kişinin taht üzerinde hak iddia etmesine neden olmuştur. Bu mücadeleler askerî ve ekonomik kaynakların iç çatışmalarda kullanılmasına, devlet adamlarının farklı tarafları desteklemesine ve devletin bütünlüğünün zarar görmesine yol açmıştır. Örnek Cevap-2: Tahta kimin geçeceğinin kesin olmaması, hükümdar değişiklikleri sırasında siyasi istikrarsızlık oluşturmuştur. Taht kavgalarıyla uğraşan devletin taşra üzerindeki denetimi ve dış tehditlere karşı mücadele gücü azalmıştır. Bu durum devletin zayıflamasını ve bazı dönemlerde parçalanmasını kolaylaştırmıştır.
Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu Devletlerinin Devlet Yapıları
Yönerge: Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu devletlerinin devlet yapıları ile ilgili metinlerden yararlanarak sayfa 43’teki tablonun ilgili alanlarını doldurunuz.
Cevap: Bu çalışmaya ilişkin karşılaştırma tablosu, aşağıdaki
Sayfa 43 Cevapları bölümünde verilmiştir.
10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Sayfa 43 Cevapları
Atabeylik Uygulamasının Güçlü ve Zayıf Yönleri
Yönerge: Atabeylik uygulamasının güçlü ve zayıf yönlerini aşağıdaki T cetvelinin ilgili alanlarına yazınız. Kısa Cevap: Atabeylik, meliklerin devlet yönetiminde deneyim kazanmasını sağlamıştır. Ancak bazı atabeylerin güçlenmesi, merkezî otoriteyi ve devletin bütünlüğünü tehdit etmiştir. Örnek Cevap: T cetveli aşağıdaki şekilde doldurulabilir: | Güçlü Yönleri | Zayıf Yönleri |
| Meliklerin devlet yönetimini öğrenmesini ve tecrübe kazanmasını sağlar. | Atabeyler bulundukları bölgelerde merkezî yönetimi tehdit edecek kadar güçlenebilir. |
| Tecrübeli devlet adamlarının meliklere idari ve askerî konularda rehberlik etmesini sağlar. | Bazı atabeyler bağımsız hareket ederek devletin bütünlüğüne zarar verebilir. |
| Meliklerin küçük yaşta olduğu dönemlerde taşra yönetiminin yürütülmesine katkı sağlar. | Atabeylerin farklı melikleri desteklemesi, taht mücadelelerini artırabilir. |
Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu Devletlerinin Yönetim Yapılarının Karşılaştırılması
Yönerge: Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu devletlerinin yönetim yapılarıyla ilgili benzerlik ve farklılıkları aşağıdaki tablonun ilgili alanlarına yazınız ve yazdıklarınızı arkadaşlarınızın cevaplarıyla karşılaştırınız. Kısa Cevap: Her iki devlette de sultan, divan teşkilatı, taşra yönetimi ve atabeylik bulunmaktadır. Türkiye Selçuklularında atabeylerin yetkileri daha sınırlı tutulmuş; naib-i saltanat ve pervane gibi görevliler yönetimde önemli roller üstlenmiştir. Örnek Cevap: Tablo aşağıdaki şekilde doldurulabilir: | Devletler | Benzerlikler | Farklılıklar |
| Büyük Selçuklu Devleti | Devletin başında sultan bulunur. Devlet işleri divan teşkilatında yürütülür. Taşra teşkilatı ve meliklerin yetiştirilmesini sağlayan atabeylik uygulaması vardır. Türk devlet geleneği ile İslami yönetim anlayışı birlikte sürdürülür. | Atabeylerin idari ve askerî yetkileri daha geniştir. Bu durum, merkezî otoritenin zayıfladığı dönemlerde bazı atabeylerin bağımsız hareket etmesini kolaylaştırmıştır. |
| Türkiye Selçuklu Devleti | Devletin başında sultan bulunur. Büyük Selçuklu yönetim geleneği büyük ölçüde devam ettirilir. Divan, taşra teşkilatı ve atabeylik uygulaması bulunmaktadır. | Atabeylerin yetkileri daha sınırlı tutulmuştur. Sultana vekâlet eden naib-i saltanat ile ikta arazilerinin kayıtları, menşur ve beratlarla ilgilenen pervane önemli görevler üstlenmiştir. |
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Sayfa 41’de hükümdarlık alametleri hangi numaralarla cevaplanır?
İslamiyet öncesinde kullanılan alametler için 1, 5, 6, 7, 8 ve 10; İslamiyet’ten sonra kullanılmaya başlanan alametler için 2, 3, 4, 9, 11 ve 12 yazılır.
Taht ve taç etkinlikte ayrı ayrı mı değerlendirilir?
Hayır. Kitaptaki etkinlikte “Taht-Taç” 5 numaralı tek kutucukta verilmiştir. Numaralı cevap hazırlanırken kutucuk bütün olarak değerlendirilir.
Veraset sisteminin kesin kurallara bağlanmaması neye yol açmıştır?
Hanedan üyeleri arasında taht mücadelelerine yol açmış; merkezî otoritenin zayıflamasına ve devletin bütünlüğünün zarar görmesine neden olmuştur.
Atabeylik uygulamasının temel amacı nedir?
Meliklerin tecrübeli devlet adamlarının rehberliğinde idari ve askerî konularda yetişmesini, devlet yönetiminde deneyim kazanmasını sağlamaktır.
Türkiye Selçuklularında atabeylerin yetkilerinin sınırlı tutulmasının amacı nedir?
Atabeylerin aşırı güçlenmesini ve bağımsız hareket etmesini önleyerek merkezî otoriteyi ve devletin bütünlüğünü korumaktır.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.