10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 44-50 Cevapları MEB Yayınları - 1.3. Etkinlik
Yayınlanma:
Güncelleme:
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 44-50 Cevapları MEB Yayınları, 1.3. Etkinlik kapsamında sabit ivmeli hareketin hız-zaman, ivme-zaman ve konum-zaman grafiklerinin çizimi ile matematiksel modellerine ait cevapları içermektedir.
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 44-50 Cevapları MEB Yayınları, rota seçimi ve yakıt tasarrufuyla ilgili 1.11. Soru ile 1.3. Etkinlik: Sabit İvmeli Hareket Grafikleri çalışmalarını kapsamaktadır. Cevaplar, kısa sonuçlar ve detaylı açıklamalarla hazırlanmıştır.
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 44-50 Cevapları MEB Yayınları
Etkinlikteki tablolar ve grafikler, MEB cevap anahtarında kullanılan örnek değerlere göre düzenlenmiştir. Simülasyonda farklı değerler seçilirse sayısal sonuçlar değişebilir. İşaretli hız ve ivmeler yazılırken A’nın hareket yönü pozitif, B’nin hareket yönü negatif kabul edilmiştir.
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 44 Cevapları
1.11. Soru – Rota Seçimi ve Yakıt Tasarrufu
Soru: a) Elif en kısa sürede Millî Kütüphaneye ulaşabilmek için hangi güzergâhı tercih etmelidir? Nedenini arkadaşlarınızla tartışınız ve elde ettiğiniz sonuçları kısaca yazınız. Kısa Cevap: Görseldeki trafik durumuna göre 3. rotayı tercih etmesi uygun olabilir. Bu güzergâhta trafik yoğunluğu daha düşüktür. Detaylı Cevap: Haritadaki yeşil renk düşük, turuncu ve kırmızı renkler daha yüksek trafik yoğunluğunu göstermektedir. Elif, yeşil renkle gösterilen yolların bulunduğu 3. rotada daha az bekleyerek ilerleyebilir. En kısa mesafeli yol her zaman en kısa sürede ulaştıran yol değildir. Kesin seçim yapılırken navigasyondaki tahmini varış süreleri de karşılaştırılmalıdır.
Soru: b) Arkadaşlarınızla yakıt sarfiyatının sonuçlarını ve yakıt sarfiyatını önleme yollarını çevre kirliliği ve tasarruf bağlamında tartışınız. Ulaştığınız sonuçları listeleyiniz. Kısa Cevap: Gereksiz yakıt tüketimi maliyeti ve hava kirliliğini artırır. Uygun rota seçmek, ani hızlanma ve frenlemeden kaçınmak, araç bakımını yapmak ve toplu taşıma kullanmak yakıt tasarrufuna katkı sağlar. Detaylı Cevap: Tartışma sonucunda şu örnek sonuçlara ulaşılabilir:
- Fazla yakıt tüketimi, egzoz kaynaklı hava kirliliğini ve sera gazı salımını artırır.
- Trafiğin daha akıcı olduğu bir rota seçilerek gereksiz beklemeler azaltılabilir.
- Ani hızlanma ve sert frenleme yerine trafik şartlarına uygun, dengeli sürüş tercih edilmelidir.
- Gereksiz rölanti çalışmasından kaçınılmalıdır.
- Araç bakımı ve uygun lastik basıncı yakıt tüketimini azaltmaya yardımcı olur.
- Kısa mesafelerde yürümek veya bisiklete binmek; uygun yolculuklarda toplu taşıma kullanmak tasarruf sağlar.
- Yakıt tasarrufu hem aile bütçesine hem çevrenin korunmasına katkıda bulunur.
1.3. Etkinlik – Sabit İvmeli Hareket Grafikleri
1–3. İşlem Basamakları: Grupları oluşturunuz, simülasyonda “Hızlanan Hareket” bölümünü açınız ve araçların ivme büyüklüklerini belirleyiniz. Kısa Cevap: Örnek uygulamada A için 2 m/s², B için 1 m/s² ivme büyüklüğü seçilir. Detaylı Cevap: Öğretmen rehberliğinde gruplar oluşturulur. Kitaptaki karekoddan simülasyon açılarak “Hızlanan Hareket” seçilir. İvme ayarları belirlenir. A pozitif, B negatif yönde hızlandığından işaretli ivmeler aA = +2 m/s² ve aB = −1 m/s² olur.
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 45 Cevapları
4. İşlem Basamağı – Hızlanan Araçların Hız Büyüklükleri
4. İşlem Basamağı: Araçların hareketini inceleyerek belirlenen zamanlardaki hız büyüklüklerini Tablo 1’e yazınız. Kısa Cevap: A’nın hız büyüklüğü her saniye 2 m/s, B’nin hız büyüklüğü her saniye 1 m/s artar. Detaylı Cevap: Araçlar durgun hâlden başladığı için hız büyüklüğü |v| = |a| · t ile bulunur. Tabloda büyüklükler istendiğinden negatif değer yazılmaz.
| Zaman (s) | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A’nın hız büyüklüğü (m/s), |a| = 2 m/s² | 0 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
| B’nin hız büyüklüğü (m/s), |a| = 1 m/s² | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Soru: 5. Tablo 1’deki değerlerden yararlanarak zıt yönlerde hızlanarak hareket eden A ve B araçlarına ait v-t grafiklerini çiziniz. Çizdiğiniz grafikleri karşılaştırınız ve yorumlayınız. Kısa Cevap: A’nın grafiği (0, 0) → (5, 10), B’nin grafiği (0, 0) → (5, −5) doğrusu şeklindedir. Detaylı Cevap: Hız-zaman grafiğinde hareket yönü de gösterilir. A pozitif yönde olduğundan hızları pozitif, B zıt yönde olduğundan hızları negatif alınır:
- A’nın hızları: 0, +2, +4, +6, +8, +10 m/s. Model: vA = 2t.
- B’nin hızları: 0, −1, −2, −3, −4, −5 m/s. Model: vB = −t.
Soru: 6. v-t grafiğinden yararlanarak hız ve konum arasındaki ilişkiyi ifade ediniz. Kısa Cevap: Hız, konumun zamana göre değişimini gösterir. Hız büyüklüğü arttıkça eşit sürelerdeki yer değiştirme büyüklüğü de artar. Detaylı Cevap: Hız-zaman grafiği ile zaman ekseni arasındaki işaretli alan yer değiştirmeyi verir. İlk 5 saniyede:
- A: Δx = 1/2 · 5 · 10 = +25 m. Ortalama hız = 25 / 5 = +5 m/s.
- B: Δx = 1/2 · 5 · (−5) = −12,5 m. Ortalama hız = −12,5 / 5 = −2,5 m/s.
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 46 Cevapları
7–9. İşlem Basamakları – Yavaşlayan Hareket
7–9. İşlem Basamakları: Simülasyonu sıfırlayınız, “Yavaşlayan Hareket” bölümünü açınız ve araçların ivme büyüklükleri ile ilk hız büyüklüklerini belirleyiniz. Kısa Cevap: A için başlangıç hız büyüklüğü 10 m/s, ivme büyüklüğü 2 m/s²; B için başlangıç hız büyüklüğü 5 m/s, ivme büyüklüğü 1 m/s² seçilir. Detaylı Cevap: “SIFIRLA” düğmesine basılarak yavaşlayan hareket seçilir. A pozitif yönde yavaşladığından v0A = +10 m/s ve aA = −2 m/s² alınır. B negatif yönde yavaşladığından v0B = −5 m/s ve aB = +1 m/s² olur. Her iki araçta hız ve ivme zıt yönlüdür.
10. İşlem Basamağı – Yavaşlayan Araçların Hız Büyüklükleri
10. İşlem Basamağı: Araçların hareketini inceleyerek belirlenen zamanlardaki hız büyüklüklerini Tablo 2’ye yazınız. Kısa Cevap: A’nın hız büyüklükleri 10, 8, 6, 4, 2, 0; B’nin hız büyüklükleri 5, 4, 3, 2, 1, 0 m/s’dir. Detaylı Cevap: Araçların süratleri eşit zaman aralıklarında eşit miktarda azalır. İkisi de 5. saniyede durur. Tablo hız büyüklüğünü istediği için değerler pozitiftir veya sıfırdır.
Yön açıklaması: B’nin hız büyüklükleri yukarıdaki gibidir. İşaretli hızları ise negatif yönde hareket ettiği için −5, −4, −3, −2, −1, 0 m/s’dir.
| Zaman (s) | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A’nın hız büyüklüğü (m/s), |a| = 2 m/s² | 10 | 8 | 6 | 4 | 2 | 0 |
| B’nin hız büyüklüğü (m/s), |a| = 1 m/s² | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 |
Soru: 11. Tablo 2’deki değerlerden yararlanarak ters yönlerde yavaşlayan A ve B araçlarına ait v-t grafiklerini çiziniz. Grafikleri karşılaştırarak yorumlayınız. Kısa Cevap: A’nın grafiği (0, 10) → (5, 0), B’nin grafiği (0, −5) → (5, 0) doğrusu şeklindedir. Detaylı Cevap: Hız modelleri vA = 10 − 2t ve vB = −5 + t’dir. A’nın pozitif hızı azalırken B’nin negatif hızı sıfıra yaklaşır. B’nin hız değeri sayısal olarak artsa da mutlak değeri azaldığı için B de yavaşlamaktadır. A’nın grafiğinin eğimi −2 m/s², B’nin grafiğinin eğimi +1 m/s²’dir. 
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 47 Cevapları
12. İşlem Basamağı – İvme-Zaman Grafikleri
Soru: 12. Çizdiğiniz v-t grafiklerinden yararlanarak araçlara ait a-t grafiklerini çiziniz. Grafikleri karşılaştırarak yorumlayınız. Çizdiğiniz grafikler üzerine hangi araca ait olduğunu yazınız. Kısa Cevap: Hızlanan A: +2 m/s²; hızlanan B: −1 m/s²; yavaşlayan A: −2 m/s²; yavaşlayan B: +1 m/s². Detaylı Cevap: v-t grafiğinin eğimi ivmeyi verir. Bütün bölümlerde eğimler sabit olduğundan a-t grafikleri 0–5 s aralığında yataydır. Hızlanan araçlarda hız ve ivme aynı yönlü, yavaşlayan araçlarda zıt yönlüdür. Negatif ivme tek başına yavaşlama anlamına gelmez; hızın yönü de dikkate alınmalıdır. 
Soru: 13. v-t grafiğinden yararlanarak yer değiştirme ve ivme büyüklüklerine ait matematiksel modelleri yazınız. Kısa Cevap: İvme büyüklüğü |a| = |Δv| / Δt ile bulunur. Durgun hâlden başlayan sabit ivmeli harekette yer değiştirme büyüklüğü |Δx| = 1/2 · |a| · t²’dir. Detaylı Cevap: Sabit ivmeli hareketin işaretli genel modelleri şöyledir:
- İvme: a = (v − v0) / t.
- Hız: v = v0 + at.
- Yer değiştirme: Δx = v0t + 1/2 · at².
- Grafik alanından: Δx = [(v0 + v) / 2] · t.
14. İşlem Basamağı – Hızlanan Araçların Konumları
14. İşlem Basamağı: A ve B araçlarının hızlanma hareketi için çizdiğiniz grafiklerden yararlanarak araçların konumlarını Tablo 3’e yazınız. Kısa Cevap: Başlangıç konumları sıfır alınırsa xA = t², xB = −0,5t² olur. Detaylı Cevap: Araçlar durgun hâlden başladığı için x = 1/2 · at² kullanılır. A için a = +2 m/s², B için a = −1 m/s² yerine yazılarak aşağıdaki konumlar bulunur.
| Zaman (s) | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A’nın konumu (m) | 0 | 1 | 4 | 9 | 16 | 25 |
| B’nin konumu (m) | 0 | −0,5 | −2 | −4,5 | −8 | −12,5 |
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 48 Cevapları
Soru: 15. Tablo 3’teki bilgilerden yararlanarak zıt yönlerde hareket eden A ve B araçlarına ait x-t grafiklerini çiziniz. Grafikleri karşılaştırarak yorumlayınız. Kısa Cevap: A’nın grafiği pozitif, B’nin grafiği negatif konumlara doğru ilerleyen parabollerdir. Araçlar hızlandığı için grafiklerin eğim büyüklükleri artar. Detaylı Cevap: Tablo 3’teki noktalar işaretlenerek düzgün eğrilerle birleştirilir. A’nın modeli x = t², B’nin modeli x = −0,5t²’dir. İki araç durgun başladığı için eğrilerin başlangıç teğetleri yataydır. Zamanla hız büyüklükleri arttığından eğriler giderek dikleşir. Aynı anda A’nın başlangıçtan uzaklığı B’nin iki katıdır. 
16. İşlem Basamağı – Yavaşlayan Araçların Konumları
16. İşlem Basamağı: A ve B araçlarının yavaşlama hareketi için çizdiğiniz grafiklerden yararlanarak araçların konumlarını Tablo 4’e yazınız. Kısa Cevap: Başlangıç konumları sıfır alınırsa xA = 10t − t², xB = −5t + 0,5t² olur. Detaylı Cevap: Konumlar x = v0t + 1/2 · at² bağıntısıyla hesaplanır. A için başlangıç hızı +10 m/s ve ivme −2 m/s²; B için başlangıç hızı −5 m/s ve ivme +1 m/s² kullanılır.
| Zaman (s) | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A’nın konumu (m) | 0 | 9 | 16 | 21 | 24 | 25 |
| B’nin konumu (m) | 0 | −4,5 | −8 | −10,5 | −12 | −12,5 |
Soru: 17. Tablo 4’teki bilgilerden yararlanarak zıt yönlerde hareket eden A ve B araçlarına ait x-t grafiklerini çiziniz. Grafikleri karşılaştırarak yorumlayınız. Kısa Cevap: A’nın konumu +25 m’ye, B’nin konumu −12,5 m’ye ulaşır. Araçlar yavaşladığı için grafikler giderek yataylaşır ve 5. saniyede teğet eğimleri sıfır olur. Detaylı Cevap: Tablo 4’teki noktalar işaretlenerek düzgün eğrilerle birleştirilir. A’nın grafiği yükselirken eğimi azalır. B’nin grafiği negatif konumlara doğru inerken eğiminin mutlak değeri azalır. İki araç da 5. saniyede durur. 
15. sorudan farkı: 15. soruda araçlar hızlandığından grafikler giderek dikleşir. 17. soruda araçlar yavaşladığından grafikler giderek yataylaşır. Son konumlarının aynı olması, grafiklerin aynı olduğu anlamına gelmez. Örneğin 1. saniyede hızlanan A’nın konumu 1 m, yavaşlayan A’nın konumu 9 m’dir.
15. sorudan farkı: 15. soruda araçlar hızlandığından grafikler giderek dikleşir. 17. soruda araçlar yavaşladığından grafikler giderek yataylaşır. Son konumlarının aynı olması, grafiklerin aynı olduğu anlamına gelmez. Örneğin 1. saniyede hızlanan A’nın konumu 1 m, yavaşlayan A’nın konumu 9 m’dir.10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 49 Cevapları
Soru: 18. Yer değiştirme ve ivme için bulduğunuz matematiksel modelleri kullanarak yer değiştirme ve ivme arasındaki ilişkiyi gösteren bağıntıyı yazınız. Kısa Cevap: Durgun hâlden başlayan sabit ivmeli harekette Δx = 1/2 · at²’dir. Genel bağıntı ise Δx = v0t + 1/2 · at² şeklindedir. Detaylı Cevap: Durgun hâlden başlayan hareketin v-t grafiği üçgendir. Alanından Δx = 1/2 · vt bulunur. v = at yerine yazıldığında Δx = 1/2 · at² elde edilir. Aynı süre boyunca durgun hâlden hareket eden araçlarda ivme büyüklüğü arttıkça yer değiştirme büyüklüğü de artar. Başlangıç hızı sıfır değilse v0t terimi hesaba katılmalıdır.
Soru: 19. Etkinlikteki işlem basamaklarında bulunan sorulara verdiğiniz cevaplardan yararlanarak çizdiğiniz grafik değerleri ve matematiksel modeller arasındaki ilişkiyi kendi cümlelerinizle ifade ediniz. Kısa Cevap: x-t grafiğinin teğet eğimi hızı, v-t grafiğinin eğimi ivmeyi verir. Grafiklerin alanları da hız değişimi ve yer değiştirmeyle ilişkilidir. Detaylı Cevap: Grafikler ile matematiksel modeller aynı hareketi farklı biçimlerde anlatır:
- x-t grafiğinin bir andaki teğet eğimi: O andaki hızı verir.
- v-t grafiğinin eğimi: a = Δv / Δt bağıntısına göre ivmeyi verir.
- v-t grafiğinin işaretli alanı: Yer değiştirmeyi verir.
- a-t grafiğinin işaretli alanı: Hız değişimini verir.
- Sıfırdan farklı sabit ivme: Hızın doğrusal, konumun parabolik değişmesine neden olur.
Değerlendirme – 1. Soru
Soru: t = 0 anında hızının büyüklüğü 2 m/s olan bir araç, 4 m/s²’lik sabit ivmeyle hızlanmaktadır. Aracın v-t grafiğini çizerek hızının ve yer değiştirmesinin matematiksel modelini yazınız. Aracın 5. s’deki hızının ve yer değiştirmesinin büyüklüğünü hesaplayınız. Kısa Cevap: Hız modeli v = 2 + 4t, yer değiştirme modeli Δx = 2t + 2t²’dir. 5. saniyede hız büyüklüğü 22 m/s, ilk 5 saniyedeki yer değiştirme büyüklüğü 60 m olur. Detaylı Cevap: Hareket yönü pozitif seçilerek v0 = 2 m/s ve a = 4 m/s² kullanılır:
- Hız modeli: v = v0 + at = 2 + 4t.
- Yer değiştirme modeli: Δx = v0t + 1/2 · at² = 2t + 2t².
- 5. saniyedeki hız: v = 2 + 4 · 5 = 22 m/s.
- 5 saniyedeki yer değiştirme: Δx = 2 · 5 + 2 · 5² = 10 + 50 = 60 m.
10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 50 Cevapları
Değerlendirme – 2. Soru
Soru: Doğrusal bir yolda A noktasından durgun hâlden harekete başlayan araç, 2 m/s² ivme büyüklüğü ile 10 s düzgün hızlanarak B noktasına ulaşmıştır. Araç, B noktasında 4 m/s² ivme büyüklüğü ile düzgün yavaşlayarak C noktasında durmuş ve C noktasından geri dönerek A noktasından 10 m/s hız büyüklüğü ile geçmiştir. Buna göre aracın v-t grafiğini çiziniz. Grafikten yararlanarak aracın C noktasından A noktasına hareketi sırasındaki ivmesinin büyüklüğünü hesaplayınız. Kısa Cevap: Araç B’ye 10. saniyede 20 m/s hızla ulaşır, C’de 15. saniyede durur. Dönüşün sabit ivmeli olduğu modelde A’dan 45. saniyede −10 m/s hızla geçer. C–A arasındaki ivme büyüklüğü 1/3 m/s² ≈ 0,33 m/s²’dir. Detaylı Cevap: A’dan C’ye doğru yön pozitif alınır. Cevap anahtarındaki doğrusal dönüş grafiğine uygun olarak C–A hareketi sabit ivmeli modellenir.
- A–B arasındaki son hız: v = 0 + 2 · 10 = 20 m/s.
- A–B mesafesi: Δx = 1/2 · 10 · 20 = 100 m.
- B–C arasındaki yavaşlama süresi: 0 = 20 − 4t olduğundan t = 5 s. Araç toplam 15. saniyede durur.
- B–C mesafesi: Δx = 1/2 · 5 · 20 = 50 m.
- C–A dönüş mesafesi: 100 + 50 = 150 m.
- Dönüş süresi: Sabit ivmeyle durgun hâlden 10 m/s sürate ulaştığı için ortalama sürat (0 + 10) / 2 = 5 m/s’dir. Süre = 150 / 5 = 30 s.
- A’dan geçiş zamanı: 15 + 30 = 45 s.
- Dönüş ivmesi: a = [−10 − 0] / (45 − 15) = −1/3 m/s². Büyüklüğü 1/3 m/s²’dir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün sayfalara ait açıklamalı çözümleri 10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasında inceleyebilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
15 ve 17. soruların konum-zaman grafikleri neden farklıdır?
15. soruda araçlar hızlandığı için grafiklerin eğim büyüklükleri artar. 17. soruda araçlar yavaşladığı için eğim büyüklükleri azalır. Son konumları aynı olsa da hareketleri farklıdır.
Hız büyüklüğü negatif olabilir mi?
Hayır. Hız büyüklüğü, yani sürat, negatif olamaz. İşaretli hızdaki eksi işareti hareket yönünü gösterir.
Konum-zaman grafiğinin eğimi neyi verir?
Konum-zaman grafiğinin bir andaki teğet eğimi o andaki hızı verir. İvme ise hız-zaman grafiğinin eğiminden bulunur.
Değerlendirme 1. sorunun sonuçları nelerdir?
Aracın 5. saniyedeki hız büyüklüğü 22 m/s, ilk 5 saniyedeki yer değiştirme büyüklüğü 60 m’dir.
Değerlendirme 2. soruda 45 saniye nasıl bulunur?
Araç C’ye 15 saniyede ulaşır. C–A arasındaki 150 m’lik yolu, sabit ivmeli dönüş modelinde 5 m/s ortalama süratle 30 saniyede alır. Toplam süre 15 + 30 = 45 saniye olur.
SORU & CEVAP
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.