10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 42-45 Cevapları MEB Yayınları - Turnalar Söz Varlığımız ve Sıra Sizde
Yayınlanma:
Güncelleme:
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 42-45 Cevapları MEB Yayınları; Turnalar türküsü, söz varlığı, türkülerin oluşumu ve yayılması, ahenk özellikleri ile hikâye yazma etkinliklerinin açıklamalı çözümlerini içeriyor.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 42-45 Cevapları MEB Yayınları, Turnalar türküsünün söz varlığı, sözlü gelenek ve ahenk özellikleriyle ilgili etkinlikleri kapsamaktadır. Cevaplar kısa ve detaylı olarak sunulmuş; hikâye yazma çalışması için iki farklı örnek hazırlanmıştır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 42 Cevapları
2. Okuma Metni – Turnalar
Bu sayfada Turnalar türküsü bulunmaktadır. Metne ilişkin etkinlikler sonraki sayfalarda yer almaktadır.
Türküde özlem, sevilen kişiden haber alma isteği ve kavuşma umudu turnalar aracılığıyla anlatılır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 43 Cevapları
Anlam Oluşturabilme – Söz Varlığımız
1. Okuduğunuz metnin bağlamını göz önünde bulundurarak aşağıdaki kelimelerin/kelime gruplarının anlamlarına yönelik tahminlerde bulununuz. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ederek verilen kelimelerin metindeki anlamlarını yazınız. Türküde geçen bu kelimelerin/kelime gruplarının yerine metnin bağlamını bozmayacak şekilde başka hangi kelimelerin/kelime gruplarının kullanılabileceğine yönelik önerilerinizi yazınız.
Kısa Cevap:
| Kelime / Kelime Grubu | Metindeki Anlamı | Yerine Kullanılabilecek İfade |
|---|---|---|
| Katar katar | Sıralar hâlinde. | Sıra sıra. |
| Eğrim eğrim | Kıvrılarak. | Kıvrıla kıvrıla. |
| Nâme | Mektup. | Yazılı haber. |
| Mevlâ | Allah. | Yaradan. |
| Sarmak | Dolamak, bağlamak. | Bağlamak. |
| Onarmak | İyi duruma getirmek. | Yoluna koymak. |
| Asıl | Soy, köken. | Köken. |
Detaylı Cevap: Kelimelerin anlamı, kullanıldıkları dizelerle birlikte değerlendirilmelidir. Örneğin “nâme” haberleşmeyi, “onarmak” ise işlerin iyiye gitmesini anlatır. Önerilen karşılıklar anlamı korusa da türkünün ölçüsünü ve ahengini değiştirebilir. Sözlük kontrolünde de kelimenin metne uygun anlamı seçilmelidir.
2. Aşağıdaki dizelerde altı çizili kelimeleri farklı anlamlara gelecek şekilde cümle içinde kullanınız.
Kısa Cevap: Örnek cümleler:
Kalmaz: Düzenli çalışırsa sınıfta kalmaz.
İnme: Hastanın inme geçirdiği anlaşıldı.
Gelir: Ailenin aylık geliri arttı.
Sarayım: Gel, seni sevgiyle sarayım.
Ara: Çalışmaya kısa bir ara verdik.
Detaylı Cevap: “Kalmaz” sınıfı geçememek, “sarayım” kucaklamak, “ara” dinlenme süresi anlamında kullanılmıştır. “İnme” hastalık adı, “gelir” ise kazanç anlamındaki isimdir. Böylece kelimeler farklı anlam ve görevlerle örneklendirilmiştir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 44 Cevapları
Sıra Sizde – Türkülerin Oluşması ve Yayılması
1. Türküler sözlü geleneğin hangi özelliklerini taşır? Yazınız.
Kısa Cevap: Sözlü aktarılır, anonimleşebilir ve farklı söyleyişleri oluşabilir.
Detaylı Cevap: Türküler söylenerek ve dinlenerek kuşaktan kuşağa aktarılır. İlk söyleyenleri zamanla unutulabilir. Aktarım sırasında sözlerinde ve ezgilerinde değişiklikler oluşabilir. Ezgi, uyak ve tekrarlar hatırlanmalarını kolaylaştırır.
2. Türkülerin kuşaktan kuşağa aktarılmasının sebepleri hakkındaki düşüncelerinizi yazınız.
Kısa Cevap: Ortak duyguları ve kültürü yansıttıkları için yaşatılırlar.
Detaylı Cevap: Türküler sevgi, ayrılık ve gurbet gibi farklı kuşakların paylaşabildiği duyguları anlatır. Toplumun yaşadıklarını ve değerlerini taşımaları benimsenmelerini sağlar. Etkileyici ezgileri ve akılda kalan sözleri de aktarılmalarında etkilidir.
3. Türkülerin yayılma şekillerinde zamanla ne tür değişiklikler olduğunu örnekler vererek açıklayınız.
Kısa Cevap: Eskiden kişiler aracılığıyla, sonraları radyo, televizyon ve internetle yayılmıştır.
Detaylı Cevap: Geçmişte âşıklar, yolcular, askerler ve göç eden insanlar türküleri farklı bölgelere taşırdı. Radyo, plak, kaset ve televizyonla daha geniş kitlelere ulaşılmıştır. İnternet ve dijital kayıtlar ise aynı türkünün farklı yorumlarına ulaşmayı kolaylaştırmıştır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 45 Cevapları
Sıra Sizde – Turnalar Türküsünde Ahenk
Turnalar türküsünün tabloda verilen ahenk özelliklerini belirleyerek ilgili kavramların karşısına yazınız.
Kısa Cevap:
| Ahenk Özelliği | Cevap |
|---|---|
| Nazım birimi | Üç dizelik bentler ve iki dizelik kavuştaklar. |
| Ölçü | 11’li hece ölçüsü. |
| Asonans | “a” ve “ı” ünlülerinin tekrarı. |
| Aliterasyon | “r”, “l” ve “n” ünsüzlerinin tekrarı. |
| Kafiye | “Pınara–ara–onara”: “ara”, zengin/tunç kafiye. “Kış–taş–hoş”: “ş”, yarım kafiye. “Sorayım–sarayım”: “r”, yarım kafiye. |
| Redif | “Karalı–yaralı–nereli”: “-lı/-li”. “Kış olur–taş olur–hoş olur”: “olur”. “Sorayım–sarayım–alayım”: “-ayım”. Kavuştakta: “gelir, turnalar”. |
| Kelime ve dize tekrarları | “İnme turnam inme”, “katar katar”, “eğrim eğrim” ve kavuştak dizeleri. |
Detaylı Cevap: Kafiye aranırken önce aynı anlam ve görevle tekrarlanan ekler ve kelimeler, yani redifler ayrılır. “Kış olur–taş olur–hoş olur” örneğinde “olur” redif, “ş” sesi yarım kafiyedir. “Sorayım–sarayım–alayım” sözlerinde “-ayım” rediftir; kalan köklerdeki “r” benzerliği yalnızca “sorayım–sarayım” arasında bulunur.
Ünlü tekrarları asonans, ünsüz tekrarları aliterasyon oluşturur. Bentlerden sonra yinelenen kavuştaklar da türkünün ritmini ve akılda kalıcılığını güçlendirir.
Dilimizin İncelikleri
Turnalar türküsünün konusundan yola çıkarak türkünün içeriğine uygun kısa bir hikâye yazınız. Hikâyenin başkahramanını ve turnaları betimleyiniz. Betimleme yaparken hangi sözcük türünü sıklıkla kullandığınızı gerekçesiyle açıklayınız.
Kısa Cevap: Kısa hikâye örneği:
Bir Kanatlık Umut
Solgun yüzlü, ince yapılı Zeynep, uzak şehirdeki annesinden haftalardır haber bekliyordu. Bir sabah pınar başında, sürüsünden ayrılmış yaralı bir turna buldu. Kuşun uzun boynu titriyor, gri kanadı toprağa sürünüyordu. Zeynep onu korunaklı bir yere taşıdı. Günler sonra iyileşen turnayı gökyüzüne bıraktığında gözleri doldu. Annesinden hâlâ haber yoktu; ama artık beklemek yerine ona bir mektup yazacaktı.
Sözcük türü ve gerekçesi: “Solgun yüzlü”, “ince yapılı”, “yaralı” ve “gri” gibi sıfatlar kullandım. Bunlar kahramanı ve turnayı okuyucunun zihninde canlandırır.
Detaylı Cevap: Geliştirilmiş hikâye örneği:
Pınar Başında
Sonbaharın keskin rüzgârı, köyün dar sokaklarında kuru yaprakları sürüklüyordu. Zeynep, eski hırkasının kollarını ellerine çekerek pınara yürüdü. İnce yüzünde uykusuzluğun gölgeleri vardı. Annesi çalışmak için uzak bir şehre gideli aylar olmuş, son mektubun ardından haftalar geçmişti.
Gökyüzünden boğuk bir ses duyuldu. Uzun boyunlu, gri tüylü turnalar, solgun bulutların altında sıra sıra ilerliyordu. Zeynep başını kaldırdı. Sürünün gerisindeki bir kuş sendeleyerek alçaldı ve pınarın yanındaki sazlıklara düştü.
Turnanın geniş kanadında koyu bir kan lekesi vardı. Zeynep yaklaşınca kuş ürkekçe geri çekildi. Genç kız, su kabını önüne bıraktı; ardından onu soğuktan koruyacağı boş odunluğa taşıdı. Her sabah yem ve su getirdi. Beklediği mektup gelmiyordu, fakat artık kapıdan her çıkışında kendisini bekleyen bir canlı vardı.
Günler sonra turna kanatlarını yeniden açabildi. Zeynep onu pınarın yanına götürdü. Kuş, birkaç ağır adımın ardından havalandı. Genç kız arkasından bir şey söylemek istedi; sesi çıkmadı. Turnanın annesine haber götüremeyeceğini biliyordu. Yine de uzaklaşan kanatları izlerken içindeki sıkıntı hafifledi.
Eve dönünce çekmeceden temiz bir kâğıt çıkardı. “Sevgili anneciğim,” diye başladı. Bu kez yalnızca haber beklemeyecek, kendi sesini de uzaklara ulaştıracaktı.
Betimlemede kullandığım sözcük türü: Varlıkların görünüşünü ve durumunu belirginleştirmek için özellikle niteleme sıfatlarından yararlandım.
| Örnek | Betimlemeye Katkısı |
|---|---|
| İnce yüz | Kahramanın fiziksel görünüşünü belirtir. |
| Uzun boyunlu, gri tüylü turnalar | Kuşların biçimini ve rengini canlandırır. |
| Ürkek kuş | Turnanın içinde bulunduğu durumu yansıtır. |
| Dar sokaklar, kuru yapraklar | Mekânı ve mevsim atmosferini belirginleştirir. |
| Solgun bulutlar | Özlem duygusunu destekleyen bir görünüm oluşturur. |
Gerekçe: Sıfatlar, isimlerin özelliklerini belirterek anlatılanları somutlaştırır. Bu hikâyede betimlemeler yalnızca görünüşü anlatmak için kullanılmamıştır. Sonbahar manzarası Zeynep’in yalnızlığını, yaralı turna ise kırılganlığını desteklemektedir. Turnanın iyileşmesiyle kahramanın umudunu yeniden kazanması arasında bağ kurulmuştur.
Hikâye ile türkü arasındaki ilişki: Türküdeki ayrılık, haber bekleme ve umut temaları hikâyede korunmuştur. Turna, kahramanın özlemini hatırlatan ve onu harekete geçiren bir unsur olarak kullanılmıştır.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarına 10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Dilimizin İncelikleri bölümündeki hikâye nasıl yazılmalıdır?
Türkünün özlem ve haber bekleme temasından hareket edilmeli; olay örgüsüne yer verilerek başkahraman ve turnalar betimlenmelidir.
Betimlemede neden sıfatlardan yararlanılır?
Sıfatlar, varlıkların renk, biçim ve durum gibi özelliklerini belirterek okuyucunun zihninde canlanmalarını sağlar.
Kısa ve detaylı hikâye örnekleri nasıl kullanılabilir?
Yazma alanına göre örneklerden biri incelenebilir. Öğrenci, kendi kahramanını ve olaylarını oluşturarak özgün bir hikâye yazabilir.
Turnalar türküsünde ahengi sağlayan unsurlar nelerdir?
Hece ölçüsü, kafiye, redif, ses tekrarları ve kavuştaklar ahengi sağlar.
SORU & CEVAP
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.