10. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları

Bir okulun kimya kulübü, demir ile bakır(II) sülfat çözeltisinin etkileşmesi olayını iki ayrı gözlem ekibiyle inceliyor. Deney öncesi ve sonrası ürünlere ilişkin gözlem defterine şu kayıt düşülüyor: “Mavi çözeltinin tonu azaldı ve demirde kızılımsı metal birikti.” Ekipteki bir öğrenci gözlenen her renk değişiminin tek başına kimyasal değişimi kesin kanıtladığını savunurken diğer öğrenci gözlemlerin yeni madde oluşumuyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Deneyde başlangıç koşulları not edilmiştir.

a) Kayıttan doğrudan gözlemlenebilen gösterge veya göstergeleri belirleyiniz.
b) Bu göstergelerin kimyasal değişimle ilişkisini taneciklerin yeniden düzenlenmesi açısından gerekçelendiriniz.
c) Aynı durumu fiziksel değişimden ayırmak için hangi karşılaştırmalı ölçümü veya kontrolü önerirsiniz?

Bir öğretmen, kimyasal tepkimeyi simgeleyen CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O denklemini tahtaya yazar ve öğrencilerinden olayın alt-mikro düzeydeki gösterimini planlamalarını ister. Model kartına şu bilgi eklenir: 1 CH₄ ve 2 O₂ molekülünden toplam 3 ürün molekülü oluşur. Öğrencilerden biri tepkimeden sonra atom türü ve sayısının korunmasının molekül sayısının da her zaman korunmasını zorunlu kıldığını ileri sürer. İkinci öğrenci, “atomların korunması ile tanecik gruplarının sayısı farklı önermelerdir” der.

a) Tepken ve ürünlerdeki her atomun sayısını karşılaştırarak korunumu doğrulayınız.
b) Modelde bağların ve tanecik gruplarının nasıl değiştiğini adım adım anlatınız.
c) İlk öğrencinin savını verilen reaksiyondaki molekül/formül birimi sayısını kullanarak değerlendiriniz.

Bir öğrenci laboratuvar raporunda “2HNO₃ + Ca(OH)₂ → Ca(NO₃)₂ + 2H₂O” tepkimesini değerlendiriyor. Tepkime öncesinde kullanılan maddelerin görünümüyle tepkime sonundaki gözlemleri karşılaştırması, ardından tepkime türünü yalnız ezber bir ada dayanarak değil atom, iyon ve elektron değişimlerine bakarak belirlemesi isteniyor. Deney raporunu inceleyen öğretmen, gerekli olduğunda seyirci iyonların da ayrıştırılarak gösterilmesini ve tek bir kanıt yerine birden fazla gözlem ile denklem arasındaki tutarlılığın sorgulanmasını şart koşuyor.

a) Bu olayı tepkime türüne göre sınıflandırıp denklemdeki kanıtınızı belirtiniz.
b) Tanecik/iyon düzeyindeki değişimi, varsa seyirci iyonları veya elektron transferini açıklayınız.
c) Deneyde görülebilecek bir makroskobik değişimi ve gözlemin neden reaksiyonla uyumlu olduğunu yazınız.

Bir öğrenci laboratuvar raporunda “2Al + 3CuCl₂ → 2AlCl₃ + 3Cu” tepkimesini değerlendiriyor. Tepkime öncesinde kullanılan maddelerin görünümüyle tepkime sonundaki gözlemleri karşılaştırması, ardından tepkime türünü yalnız ezber bir ada dayanarak değil atom, iyon ve elektron değişimlerine bakarak belirlemesi isteniyor. Deney raporunu inceleyen öğretmen, gerekli olduğunda seyirci iyonların da ayrıştırılarak gösterilmesini ve tek bir kanıt yerine birden fazla gözlem ile denklem arasındaki tutarlılığın sorgulanmasını şart koşuyor. Rapor, deneyde kontrol edilen değişkenleri özellikle ayırt etmeyi hedeflemektedir.

a) Bu olayı tepkime türüne göre sınıflandırıp denklemdeki kanıtınızı belirtiniz.
b) Tanecik/iyon düzeyindeki değişimi, varsa seyirci iyonları veya elektron transferini açıklayınız.
c) Deneyde görülebilecek bir makroskobik değişimi ve gözlemin neden reaksiyonla uyumlu olduğunu yazınız.

Bir laboratuvar grubu, çok büyük tanecik sayılarını tek tek saymanın zor oluşunu açıklamak için makarna tanesi örnekleri kullanır. Boş kabın kütlesi ölçümden çıkarıldıktan sonra 70 tane nesnenin net kütlesi 35 g olarak bulunur. Bir öğrenci aynı türden 280 tanenin kütlesini tahmin ederken başka biri “eşit sayıda farklı maddelerin kütleleri mutlaka eşittir” iddiasında bulunur. Etkinlikten sonra öğrencilerin bu benzetmeyi kimyadaki mol kavramıyla ilişkilendirmeleri beklenir.

a) Bir nesnenin ortalama kütlesini ve 280 nesnenin beklenen net kütlesini hesaplayınız.
b) İkinci öğrencinin iddiasını tanecik türü ve tek tanecik kütlesi açısından değerlendiriniz.
c) Bir molü, Avogadro sabitiyle ilişkilendirerek bu sayma-tartma deneyinin neyi modellediğini açıklayınız.

Bir laboratuvar grubu, çok büyük tanecik sayılarını tek tek saymanın zor oluşunu açıklamak için toplu iğne örnekleri kullanır. Boş kabın kütlesi ölçümden çıkarıldıktan sonra 75 tane nesnenin net kütlesi 45 g olarak bulunur. Bir öğrenci aynı türden 300 tanenin kütlesini tahmin ederken başka biri “eşit sayıda farklı maddelerin kütleleri mutlaka eşittir” iddiasında bulunur. Etkinlikten sonra öğrencilerin bu benzetmeyi kimyadaki mol kavramıyla ilişkilendirmeleri beklenir.

a) Bir nesnenin ortalama kütlesini ve 300 nesnenin beklenen net kütlesini hesaplayınız.
b) İkinci öğrencinin iddiasını tanecik türü ve tek tanecik kütlesi açısından değerlendiriniz.
c) Bir molü, Avogadro sabitiyle ilişkilendirerek bu sayma-tartma deneyinin neyi modellediğini açıklayınız.