10. Sınıf Kimya 1. Dönem 2. Yazılı Soruları ve Cevapları

Bir öğrenci laboratuvar raporunda “BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄(k) + 2NaCl” tepkimesini değerlendiriyor. Tepkime öncesinde kullanılan maddelerin görünümüyle tepkime sonundaki gözlemleri karşılaştırması, ardından tepkime türünü yalnız ezber bir ada dayanarak değil atom, iyon ve elektron değişimlerine bakarak belirlemesi isteniyor. Deney raporunu inceleyen öğretmen, gerekli olduğunda seyirci iyonların da ayrıştırılarak gösterilmesini ve tek bir kanıt yerine birden fazla gözlem ile denklem arasındaki tutarlılığın sorgulanmasını şart koşuyor. Sınıfın ikinci grubu bulguların başka madde türlerine hangi koşullarda aktarılabileceğini tartışmaktadır.

a) Bu olayı tepkime türüne göre sınıflandırıp denklemdeki kanıtınızı belirtiniz.
b) Tanecik/iyon düzeyindeki değişimi, varsa seyirci iyonları veya elektron transferini açıklayınız.
c) Deneyde görülebilecek bir makroskobik değişimi ve gözlemin neden reaksiyonla uyumlu olduğunu yazınız.

Bir kimya sınıfında öğrencilere “Al + O₂ → Al₂O₃” şeklindeki denkleştirilmemiş reaksiyon gösterilmiştir. Öğretmen, öğrencilerin tepkime öncesi ile sonrasındaki atom türü ve atom sayısını eşitlemelerini, ancak bileşiklerin alt indislerine dokunmamalarını istemektedir. Bir öğrenci, denkliği sağlamak için formüllerdeki alt indisleri değiştirmenin daha hızlı olacağını öne sürer. Başka bir öğrenci ise bunun madde kimliğini değiştireceğini ve yalnız katsayılarla işlem yapılması gerektiğini savunur.

a) Eşitliği en küçük pozitif tam sayılı katsayılarla denkleştiriniz.
b) Her elementin iki taraftaki atom sayılarını ayrı ayrı kontrol ederek korunumu doğrulayınız.
c) Alt indis değiştirmenin neden yanlış olduğunu, bir örnek üzerinden açıklayınız.

Bir araştırma laboratuvarı amonyak sentezini N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) denklemiyle modellemektedir. Kapalı bir reaktörde başlangıçta 3 mol N₂ ve 6 mol H₂ bulunduğu kaydedilir. Tepkimenin tam verimle ilerlediği, yalnız bu reaksiyonun gerçekleştiği ve oluşan amonyağın mol kütlesinin 17 g/mol olduğu kabul edilir. Raporu hazırlayan ekip, yalnız başlangıçta fazla mol sayısına sahip maddeye bakarak sınırlayıcı reaktifi seçen yöntemin hatalı olabileceğini belirtiyor.

a) Katsayı oranlarını kullanarak sınırlayıcı reaktifi belirleyiniz.
b) Kuramsal oluşabilecek NH₃ miktarını mol ve gram cinsinden hesaplayınız.
c) Tepkime sonunda artan maddelerin mol miktarlarını hesaplayıp neden arttığını açıklayınız.

Bir araştırma laboratuvarı amonyak sentezini N₂(g) + 3H₂(g) → 2NH₃(g) denklemiyle modellemektedir. Kapalı bir reaktörde başlangıçta 4 mol N₂ ve 9 mol H₂ bulunduğu kaydedilir. Tepkimenin tam verimle ilerlediği, yalnız bu reaksiyonun gerçekleştiği ve oluşan amonyağın mol kütlesinin 17 g/mol olduğu kabul edilir. Raporu hazırlayan ekip, yalnız başlangıçta fazla mol sayısına sahip maddeye bakarak sınırlayıcı reaktifi seçen yöntemin hatalı olabileceğini belirtiyor.

a) Katsayı oranlarını kullanarak sınırlayıcı reaktifi belirleyiniz.
b) Kuramsal oluşabilecek NH₃ miktarını mol ve gram cinsinden hesaplayınız.
c) Tepkime sonunda artan maddelerin mol miktarlarını hesaplayıp neden arttığını açıklayınız.

Sızdırmaz ve hacmi 4 L olan bir kaba sabit sıcaklıkta karbondioksit (CO₂) gazı doldurulmaktadır. Basınç sensörü 2 atm değerini gösterirken parçacık diyagramında taneciklerin kap hacmine yayıldığı görülür. Öğrenciler bir gazın kabın şeklini alması, homojen dağılması ve basınç uygulaması gibi özellikleri üzerine tartışıyor. Ancak kapta tek gaz bulunması nedeniyle bu deneyin “iki farklı gazın her oranda homojen karıştığı” sonucunu doğrudan test edip etmediği tartışmalıdır.

a) Verilen gözlemlerden gazların hangi üç özelliği desteklenir?
b) Bu tek gazlı düzeneğin doğrudan doğrulayamayacağı iddiayı ve nedenini açıklayınız.
c) İki gazın karışmasına ilişkin bir hipotezi test etmek için düzeneği nasıl geliştireceğinizi yazınız.

Sızdırmaz ve hacmi 5 L olan bir kaba sabit sıcaklıkta helyum (He) gazı doldurulmaktadır. Basınç sensörü 2.5 atm değerini gösterirken parçacık diyagramında taneciklerin kap hacmine yayıldığı görülür. Öğrenciler bir gazın kabın şeklini alması, homojen dağılması ve basınç uygulaması gibi özellikleri üzerine tartışıyor. Ancak kapta tek gaz bulunması nedeniyle bu deneyin “iki farklı gazın her oranda homojen karıştığı” sonucunu doğrudan test edip etmediği tartışmalıdır.

a) Verilen gözlemlerden gazların hangi üç özelliği desteklenir?
b) Bu tek gazlı düzeneğin doğrudan doğrulayamayacağı iddiayı ve nedenini açıklayınız.
c) İki gazın karışmasına ilişkin bir hipotezi test etmek için düzeneği nasıl geliştireceğinizi yazınız.

Bir öğrenci, pistonlu bir silindirde sabit sıcaklıkta bulunan belirli miktardaki gazın basınç ve hacim verilerini toplar. İlk ölçümde basınç 1 atm ve hacim 12 L ölçülür. Ardından piston yavaşça itilerek gazın basıncı 2 atm değerine çıkarılır. Sistemde gaz sızıntısı olmamış, sıcaklık aynı tutulmuştur. Bir diğer öğrenci “basınç iki katına çıkarsa hacim de iki katına çıkar” sonucunu öne sürmüştür.

a) Boyle yasasını kullanarak son hacmi bulunuz.
b) İki deney koşulu için P×V çarpımını hesaplayıp karşılaştırınız.
c) Söz konusu iddiayı veriye göre değerlendiriniz; bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri sınıflandırınız.