İçtihadın Kapsamı ve Sınırları Nedir? İmam Şafii’nin Görüşüne Göre İçtihadın Çerçevesi

Soru : “Her inen ayette Müslüman’ın uyması gereken bir hüküm vardır. Bu hüküm ya açıktır ya da onda gerçek hükmün yolunu gösteren bir delalet vardır. Açık bir hüküm mevcutsa buna uymak gerekir. Eğer açık bir hüküm mevcut değilse olayın hükmü içtihat ile tespit edilir…” (Şafii, er-Risale, 477) Bu sözü içtihadın kapsamı ve sınırlılığı açısından yorumlayınız.

Kısa Cevap: İçtihat, hakkında açık bir dinî hüküm bulunmayan meselelerde yapılır. Kur'an ve sünnette açık hüküm bulunan konularda ise bu hükme aykırı içtihat yapılamaz.

Detaylı Cevap: İçtihat, kişinin istediği gibi hüküm vermesi değildir. Bir mesele hakkında Kur'an ve sünnette açık bir hüküm varsa ona uyulur. Açık hüküm bulunmadığında ise yetkin âlimler dinî delilleri, genel ilkeleri ve fıkıh usulü yöntemlerini kullanarak sonuca ulaşmaya çalışırlar. Bu nedenle içtihadın kapsamı yeni ve açık hükmü bulunmayan meselelerle, sınırı ise Kur'an, sünnet ve dinin temel esaslarıyla belirlenmiştir.