Anasayfa
SORU & CEVAP
Kimya
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları

Yayınlanma: 31 Ocak 2026 Cumartesi 15:00

10. sınıf Kimya ders kitabı MEB Yayınları sayfa 211-233 cevapları: A vitamininin yağda çözünme süreci, şema doldurma sorusu ve çözünme mekanizmasını ölçen çoktan seçmeli soru; sorular tam yazılarak doğru, sade ve özgün biçimde cevaplandı.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 1 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 211**
**2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları** **ve Cevapları**
**A vitamini yağda çözünürken çözücü ve çözünen moleküller birbirinden ayrılır ve etkileşerek çözelti oluşturur.** **Çözünme sürecinde çözünen tanecikler, çözücü molekülleri tarafından sarılır.**
**Soru 1)** *Aşağıda A vitamininin çözünme sürecinin verildiği şemada boş bırakılan alanları tamamlayınız.*
**Cevap:** Şemada boş bırakılan alanlar sırasıyla şu şekilde doldurulur:

**Yağ (çözücü) molekülleri serbestleşir.**

**A vitamini (çözünen) molekülleri tek tek ayrılır.**

**Yağ A vitaminini sarar, çözelti oluşur.**
**Açıklama:** A vitamini **yağda çözünen** bir vitamindir. Çözünme sırasında **yağ molekülleri ile A vitamini molekülleri etkileşir** ve **homojen bir çözelti oluşur**.
**Soru 2)** A vitamininin yağda çözünme süreciyle bazı maddelerin suda çözünme sürecini karşılaştırmak isteyen bir öğrenci aşağıdaki görsellere ulaşmıştır. Buna göre çözünme sürecine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisine ulaşılabilir?
A) Tüm maddeler yağda ve suda iyonlarına ayrışarak çözünür.
B) Çözücü molekülleri çözünen moleküllerinin üst kısmında toplanır.
C) Çözünen madde katı ise hem yağda hem suda daha az çözünür.
D) Çözünen tanecikler yağ veya su molekülleri tarafından sarılır.
E) Çözünme sadece çözücü taneciklerine bağlı olarak gerçekleşir.
**Cevap:** **D) Çözünen tanecikler yağ veya su molekülleri tarafından sarılır.**
**Gerekçe:** Hem **şekerin suda çözünmesinde** hem de **KCl’nin suda çözünmesinde** çözünen tanecikler **su molekülleri tarafından sarılır**. Aynı şekilde **A vitamininin yağda çözünmesinde** de çözünen tanecikler **yağ molekülleri tarafından çevrelenir**. Bu durum çözünmenin temel mekanizmasını açıklar.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 2 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 212**
**2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları (3–4. Sorular)**
**Çözünmede en temel ölçüt “benzer benzeri çözer” kuralıdır.** **Polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde daha iyi çözünür.**
**Soru 3)** PVA ve MDI moleküllerinden birinin suda, diğerinin ise organik bir çözücü olan toluende (C₆H₅CH₃) daha iyi çözündüğü bilinmektedir. Buna göre PVA ve MDI moleküllerinin çözünme durumlarına ilişkin hangi ölçütler göz önüne alınmalıdır? Açıklayınız.
**Cevap:** Çözünme durumu değerlendirilirken şu ölçütler dikkate alınmalıdır:

**Molekülün polar/apolar yapısı** (dipol moment, yük dağılımı)

**Molekülün fonksiyonel grupları** (özellikle **–OH, –NH, –CO, –NCO** gibi gruplar)

**Moleküller arası etkileşim türleri** (**hidrojen bağı, dipol–dipol, London kuvvetleri**)

**“Benzer benzeri çözer” ilkesi**
Bu ölçütlere göre:

**PVA** yapısında çok sayıda **–OH (hidroksil)** grubu bulundurduğu için **polardır** ve su gibi polar çözücülerle **hidrojen bağı kurabildiğinden suda iyi çözünür.**

**MDI** yapısında **aromatik halka** bulunduğundan genel karakteri daha **apolar**dır ve **toluen** gibi apolar organik çözücülerde **daha iyi çözünür.**
**Soru 4)** *PVA ve MDI moleküllerinin su ve toluende çözünüp çözünmeme durumlarını gerekçelendirerek aşağıdaki tabloyu tamamlayınız.*

**Çözücü** **PVA** **MDI** **Çözünme gerekçesi**

**Su (H₂O)** **Çözünür.** **Çözünmez.** **PVA polardır ve –OH gruplarıyla suyla hidrojen bağı kurar. MDI ise daha apolar karakterli olduğundan suyla yeterli etkileşim kuramaz.**

**Toluen (C₆H₅CH₃)** **Çözünmez.** **Çözünür.** **Toluen apolardır; apolar yapılı/karakterli maddeler toluende daha iyi çözünür. PVA polar olduğu için toluenle etkileşimi zayıftır, MDI toluende daha iyi çözünür.**

Çözücü	PVA	MDI	Çözünme gerekçesi
Su (H₂O)	Çözünür.	Çözünmez.	PVA polardır ve –OH gruplarıyla suyla hidrojen bağı kurar. MDI ise daha apolar karakterli olduğundan suyla yeterli etkileşim kuramaz.
Toluen (C₆H₅CH₃)	Çözünmez.	Çözünür.	Toluen apolardır; apolar yapılı/karakterli maddeler toluende daha iyi çözünür. PVA polar olduğu için toluenle etkileşimi zayıftır, MDI toluende daha iyi çözünür.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 3 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 213**
**2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları (5–6. Soru)**
**“Benzer benzeri çözer” kuralına göre çözücü ve çözünenin yapısı birbirine benzedikçe çözünme beklenir.** **Bu nedenle yanlış ifade C seçeneğidir.**
**Soru 5)** *Ulaştığınız bilgiler doğrultusunda maddelerin çözünme ya da çözünmeme durumlarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?*
A) Su, metanol (CH₃OH) gibi polar maddeleri kolaylıkla çözebilir.
B) CCl₄ ile I₂ moleküllerinin birbiri içerisinde çözünmesi beklenir.
C) Çözücü ve çözünenin yapıları ne kadar zıtsa çözünme o kadar hızlı olur.
D) Genellikle apolar yapılı maddeler yağda iyi çözünür.
E) Çözünmede moleküller arası etkileşimler önemli rol oynar.
**Cevap:** C
**Gerekçe:** **Çözücü ve çözünenin yapıları zıt oldukça çözünme genellikle zorlaşır.** Yani “zıtlık arttıkça daha hızlı çözünür” ifadesi doğru değildir.
**Soru 6)** *Yukarıda verilen çözelti örneklerini sınıflandırarak aşağıdaki tabloyu tamamlayınız.*
Tablodaki çözelti örnekleri:

**C₁₂H₂₂O₁₁(k) + H₂O(s)**

**NaCl(k) + H₂O(s)**

**CO₂(g) + H₂O(s)**

**C₂H₅OH(s) + H₂O(s)**
**Cevap (Türü):**

**C₁₂H₂₂O₁₁(k) + H₂O(s):** **Moleküler çözünme, fiziksel çözünme**

**NaCl(k) + H₂O(s):** **İyonik çözünme, fiziksel çözünme**

**CO₂(g) + H₂O(s):** **Kimyasal çözünme**

**C₂H₅OH(s) + H₂O(s):** **Moleküler çözünme, fiziksel çözünme**
Not: **CO₂ suyla tepkimeye girerek** (karbonik asit oluşumu) çözünebildiği için **kimyasal çözünme** olarak değerlendirilir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 4 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 214**
**2. Tema Ölçme ve Değerlendirme – Soru 7, 8 ve 9**
**Şeker, tuz ve etil alkolün suda çözünmesi fiziksel çözünmedir; yeni madde oluşmaz.** **Kimyasal çözünmenin gerçekleştiği denklem CO₂’nin suda tepkimeye girdiği seçenektir (C).**
**Soru 7)** *Verilen çözelti örneklerinden hangilerinin oluşumu fiziksel çözünmeye örnektir? Açıklayınız.*
**Cevap:** **C₁₂H₂₂O₁₁ (şeker), NaCl ve C₂H₅OH’un suda çözünmesi fiziksel çözünmedir.**
**Gerekçe:** Bu çözünmelerde **yeni bir madde oluşmaz**, çözünen tanecikler çözücü içinde dağılır; kimyasal bağlar değişmez.
**Soru 8)** *Aşağıda verilen tepkime denklemlerinden hangisinde kimyasal çözünme gerçekleşmiştir?*
A) Ca(OH)₂(k) → Ca²⁺(suda) + 2OH⁻(suda)
B) C₂H₅OH(s) → C₂H₅OH(suda)
C) CO₂(g) + H₂O(s) ⇌ HCO₃⁻(suda) + H⁺(suda)
D) C₁₂H₂₂O₁₁(k) → C₁₂H₂₂O₁₁(suda)
E) NaCl(k) → Na⁺(suda) + Cl⁻(suda)
**Cevap:** C
**Açıklama:** **CO₂ suyla tepkimeye girerek yeni türler (HCO₃⁻ ve H⁺)** oluşturur; bu nedenle **kimyasal çözünme** vardır. Diğerleri fiziksel çözünmedir.
**Soru 9)** *Aşağıdaki şekilde tarsia yapbozunu oluşturan 9 üçgen karışık olarak verilmiştir. Molar derişim hesaplamaları ile bilgileri eşleştirerek yapbozu tamamlayınız.*
**Cevap – Doğru Eşleştirmeler (Özet):**

**Molaritenin birimi** ↔ **mol/L**

**Molaritenin formülü** ↔ **n/V (mol/hacim)**

**1 mol H₂SO₄, 250 mL suda çözündüğünde** ↔ **4 M çözelti oluşur**

**0,1 mol H₂SO₄ ile 1 L çözelti hazırlanırsa** ↔ **0,1 M olur**

**42,5 g NaNO₃, 200 mL suda çözündüğünde** ↔ **2,5 M çözelti olur**

**0,2 mol şekerle 1 M çözelti elde etmek için** ↔ **200 mL hacim gerekir**

**Çözeltiye su eklenirse** ↔ **Derişim azalır**

**107 g NH₄Cl ile 2 L çözelti hazırlanırsa** ↔ **1 M olur**

**2 M, 200 mL NaCl çözeltisi uygun şekilde seyreltilirse** ↔ **0,25 M olur**

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 5 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 215–216**
**Çözünürlük Deneyi (10–13. Sorular) Cevapları**
**Soru 10)** Deneyde kullanılan bağımlı, bağımsız değişkenleri ve kontrol değişkenlerini belirleyerek öğretmenin katıların çözünürlüğüne ilişkin hangi ölçütleri kullandığını yazınız.

**Bağımsız değişken(ler):** **Çözünen maddenin cinsi (X, Y, Z, T)** ve **sıcaklık (oda sıcaklığı → 70 °C → 0 °C)**

**Bağımlı değişken:** **Çözünürlük (çözünen madde miktarı / dipte katı kalıp kalmaması)**

**Kontrol değişkenleri:** **Su miktarı (eşit), kullanılan kap (beher), karıştırma şartları (baget), bekleme süresi (24 saat), eklenen tuz kütleleri (50 g ve bazılarına +20 g)**
**Öğretmenin kullandığı ölçütler:**

**Sıcaklığın çözünürlüğe etkisi:** 70 °C’ye ısıtıp sonra 0 °C’ye soğutarak **çözünürlük değişimini** gözlemliyor.

**Maddenin cinsinin etkisi:** X, Y, Z, T tuzlarının **aynı koşullarda farklı çözünüp çözünmediğini** karşılaştırıyor.
**Soru 11)** **Deneyden yola çıkarak bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki etkisini açıklayınız.**

**Maddenin cinsi değiştiğinde çözünürlük değişir:** X, Y, Z, T tuzlarının **çözünürlükleri farklı olduğu için** bazıları tamamen çözünebilirken bazılarında **dipte katı kalmıştır.**

**Sıcaklık arttıkça (70 °C’ye ısıtıldığında) çoğu katının çözünürlüğü artar:** Isıtma ile **dipteki katının azalması/çözünmesi** beklenir.

**Sıcaklık azaldıkça (0 °C’ye soğutulup 24 saat bekletildiğinde) çözünürlük genelde azalır:** Soğutma sonrası **çökelti oluşması** bu etkiyi gösterir.
**Soru 12)** **Son durumda 1 numaralı beherin dibinde bulunan katının tamamen çözünmesi için neler yapılabilir?**

**Sıcaklık artırılabilir:** Çoğu katı için **sıcaklık artınca çözünürlük artar**, dipteki katı daha fazla çözünür.

**Su (çözücü) eklenebilir:** **Çözücü miktarı artarsa** daha fazla çözünen madde çözünebilir.

(Gerekirse) **Karıştırma artırılabilir:** Çözünmeyi **hızlandırır**, ama **tek başına** doymuş çözeltiyi tamamen çözmez; asıl etkili olan **sıcaklık ve su miktarıdır.**
**Soru 13)** **Aşağıdaki ifadelerden hangisi çözünürlüğe ilişkin en doğru tanımdır?**
A) Belli miktar çözücüde en çok çözünebilen madde miktarıdır.
B) Belli sıcaklıkta en çok çözünebilen madde miktarıdır.
C) Her maddenin farklı miktarlarda farklı çözücülerde çözünmesidir.
D) Belli sıcaklıkta belli miktar çözücüde en çok çözünebilen madde miktarıdır.
E) Tüm maddelerin belli miktar çözücüde farklı sıcaklıkta çözünmesidir.
**Cevap:** D
**Gerekçe:** Çözünürlük tanımı **hem sıcaklığı** hem de **belli miktar çözücüyü** birlikte içerir.
**14–16. Sorular Hakkında Not**
Görselde **14–16. soruların metni sayfa 217’de devam ediyor** ve burada tam görünmüyor. İstersen **217. sayfanın fotoğrafını** da gönder, **14–16’yı da soruları tam yazarak** aynı formatta hemen cevaplayayım.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 6 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 217**
**Gazların Çözünürlüğü | 14–15–16. Sorular**

**İncelenen değişkenler:** **Sıcaklık** ve **basınç**.

**Gazlar:** Sıcaklık ↑ → çözünürlük ↓, Basınç ↑ → çözünürlük ↑.

**Doğru seçenek:** A.
**Soru 14)** **Öğrenciler çalışmalarında hangi değişkenlerin etkilerini araştırmıştır?**
**Cevap:** Öğrenciler, **katıların ve gazların çözünürlüğüne sıcaklığın**, **gazların çözünürlüğüne ise basıncın** etkisini araştırmıştır.
**Soru 15)** **Verilen grafikleri yorumlayınız.**

**Katılar:** Sıcaklık arttıkça **çoğu katının çözünürlüğü artar**; bazı istisnalar olabilir.

**Gazlar:** Sıcaklık arttıkça **çözünürlük azalır**, **basınç arttıkça çözünürlük artar**.
Bu sonuçlar, katılar için sıcaklık–çözünürlük ilişkisini; gazlar için ise **Henry yasası**na uygun basınç etkisini gösterir.
**Soru 16)** **Çözünürlükle ilgili doğru ifade hangisidir?**
**Cevap:** A
**Katıların saf sudaki çözünürlüğü genellikle sıcaklıkla doğru orantılıdır.**
Grafikler, çözünürlüğün maddenin hâline göre farklı faktörlerden etkilendiğini açıkça ortaya koyar. Katıların çoğunda sıcaklık artışı, taneciklerin kinetik enerjisini artırarak çözünmeyi kolaylaştırır. Gazlarda ise artan sıcaklık, gaz taneciklerinin sıvıdan kaçma eğilimini yükselttiği için çözünürlük düşer; buna karşılık basınç artışı, gazın sıvı içinde tutulmasını kolaylaştırır ve çözünürlüğü artırır.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 7 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 218**
**17–20. Sorular | Çözeltileri Sınıflandırma**
Beherlerdeki çözeltiler **iki kritere göre** sınıflandırılır:

**Doygunluk durumu** (**doymamış–doymuş–aşırı doymuş**)

**Elektrik iletkenliği** (**elektrolit–elektrolit olmayan**)
**Soru 17)** **Öğrencilerin yaptığı deneylerden yola çıkarak beherglaslardaki çözeltileri hangi kriterlere göre sınıflandırırsınız? Gerekçelendirerek açıklayınız.**
**Cevap:** Çözeltileri, deneyde verilen bilgilerden hareketle **iki temel ölçüte göre** sınıflandırırım:
**1) Doygunluk Durumuna Göre Sınıflandırma**
Doygunluk, **20 °C’de verilen çözünürlük değerine** göre belirlenir.

Çözünen miktarı **çözünürlükten küçükse → doymamış**

Çözünen miktarı **çözünürlüğe eşitse → doymuş**

**Isıtılıp daha fazla çözünen eklenip tekrar 20 °C’ye soğutulunca** dipte katı oluşmuyorsa → **aşırı doymuş** (kararlı/kararsız olabilir)
**H3: 1. Grup (Şeker çözeltileri – 20 °C çözünürlük: 201,9 g / 100 g su)**

**I. beher (50 g şeker):** **Doymamış** (50 < 201,9)

**II. beher (210 g şeker):** **Doymuş** (201,9’dan fazla eklendiği için fazlası çözünmeyip dengeye gelir; çözeltinin doygunluğu oluşur)

**III. beher (250 g şeker, ısıtılıp 20 °C’ye soğutuluyor, katı oluşmuyor):** **Aşırı doymuş** (soğutulmasına rağmen çöken yok)
**2. Grup (KClO₃ çözeltileri – 20 °C çözünürlük: 7,3 g / 100 g su)**

**I. beher (5 g KClO₃):** **Doymamış** (5 < 7,3)

**II. beher (10 g KClO₃):** **Doymuş** (7,3’ten fazlası çözünmez, denge oluşur)

**III. beher (15 g KClO₃, ısıtılıp 20 °C’ye soğutuluyor, katı oluşmuyor):** **Aşırı doymuş**
**2) Elektrik İletkenliğine Göre Sınıflandırma**
Öğrenciler çözeltileri **elektrik devresine bağlayarak** “**elektrolit mi, değil mi**” kontrol eder.

**Elektrolit:** Suda **iyon oluşturur**, **elektrik iletir**.

**Elektrolit olmayan:** Suda **iyonlaşmaz**, **elektrik iletmez**.
**Sonuç (İletkenlik)**

**Şeker çözeltileri:** **Elektrolit olmayan** (iyon oluşturmaz, iletmez)

**KClO₃ çözeltileri:** **Elektrolit** (iyonik yapı → iyon oluşturur, iletir)
Bu deneyde öğrenciler, çözeltileri hem **çözünürlük–doygunluk ilişkisi** hem de **iletkenlik** üzerinden ayırt etmektedir. Verilen çözünürlük değerleri, 20 °C’de hangi miktarın “en fazla çözünebilen” sınır olduğunu gösterir; bu sınırın altında kalanlar **doymamış**, sınırda olanlar **doymuş** kabul edilir. Isıtma ile daha fazla madde çözdürülüp tekrar 20 °C’ye soğutulduğunda dipte katı oluşmaması ise çözeltinin **aşırı doymuş** durumda kaldığını gösterir. Ayrıca devreye bağlama işlemi, şekerin **iyonlaşmadığını**, KClO₃’ün ise suda **iyon oluşturduğu için elektrolit** olduğunu ortaya koyar.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 8 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 219**
Soru 18) İki numaralı beherglastaki çözeltilere aşağıdaki işlemler uygulandığında dibe çöken ve çözünen madde kütlesi ne olur? Tahminlerinizi yazınız.
a) Beherglasa daha fazla su eklenir.
**Cevap:** **Dibe çöken katı miktarı azalır, çözünen madde miktarı artar.**
**Açıklama:** Su (çözücü) arttığı için çözünürlük kapasitesi artar; dipteki katının bir kısmı çözünür.
b) Beherglas ısıtılır (Buharlaşma olmadığını varsayınız.)
**Cevap:** **Dibe çöken katı miktarı azalır, çözünen madde miktarı artar.**
**Açıklama:** **Katıların çoğunda sıcaklık arttıkça çözünürlük artar;** bu nedenle daha fazla katı çözünür.
c) Beherglas iki gün dışarıda bekletilir ve bir miktar su buharlaşır.
**Cevap:** **Dibe çöken katı miktarı artar, çözünen madde miktarı azalır (ya da çözeltide çözünmüş halde kalabilen miktar sabitlenir ve fazlası çöker).**
**Açıklama:** Su buharlaştığı için **çözücü miktarı azalır**, çözeltinin derişimi artar ve **fazla çözünen madde çökelmeye başlar**.
Soru 19) Aşağıda 20 °C sıcaklıkta 100 g suya farklı miktarlarda KClO3 eklenerek yapılan deneye ait veriler yer almaktadır. Yukarıdaki deney verilerinin grafiğini çiziniz. Doymuş çözeltileri tanımlamanıza yardımcı olacak grafiğin özelliğini açıklayınız.
Cevap (Grafik için noktalar)
Grafikte **x ekseni: eklenen KClO3 (g)**, **y ekseni: çözünen KClO3 (g)** olacak şekilde şu noktalar işaretlenir:

(1, 1)

(2, 2)

(4, 4)

(5, 5)

(6, 6)

(7, 7)

(8, **7,6**)

(9, **7,6**)

(10, **7,6**)

(11, **7,6**)
Cevap (Doymuş çözeltiyi gösteren özellik)
**Doymuş çözeltiyi gösteren en önemli özellik:**
**Eklenen madde miktarı artsa bile çözünen madde miktarının artık artmayıp sabit kalmasıdır (grafikte yataylaşma/plato oluşması).**
Bu deneyde **20 °C’de 100 g suda en fazla 7,6 g KClO3 çözünmektedir.** Bu değerden sonra eklenen KClO3 **çözünmez ve dibe çöker**; bu yüzden grafik **7,6 g** seviyesinde **yatay** gider.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 9 — **20. Soru** **Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?**
A) Doymamış çözeltilerden su buharlaştırılırsa çözelti doymuş hâle gelebilir.
B) Aşırı doymuş çözeltilerin sıcaklık koşulları değişirse dipte çökelti oluşur.
C) Tuzların sulu çözeltileri iyon içerdikleri için elektrolit çözeltilerdir.
D) Katısıyla dengede olan bütün çözeltiler doymuş çözeltilerdir.
E) Doymuş çözeltiden aynı sıcaklıkta su buharlaştırılırsa doymamış çözelti oluşur.
**Cevap (Kısa):** **Yanlış ifade E seçeneğidir.**
Doymuş bir çözeltiden **aynı sıcaklıkta su buharlaştırılırsa**, çözünen madde miktarı değişmediği için çözelti **aşırı doymuş** hâle gelir. Bu nedenle **doymamış** değil, **aşırı doymuş** çözelti oluşur. Diğer seçenekler çözünürlük kurallarına uygundur.
**21. Soru** **Tuzlu su ile antifrizin kaynama ve donma noktalarının nelere bağlı olabileceğine dair iki farklı araştırma sorusu yazınız.**
**Cevap (Kısa):** Kaynama ve donma noktaları **derişime** ve **çözünen tanecik sayısına** bağlıdır.
1️⃣ **Aynı miktar suda çözünen tuz veya antifriz miktarı (derişim) arttıkça donma noktası nasıl değişir?**
2️⃣ **Eşit mol NaCl, MgCl₂ ve CaCl₂ çözeltilerinde oluşan tanecik sayısının kaynama ve donma noktalarına etkisi nedir?**
**22. Soru** **Aşağıdaki tabloda verilen durumlar için neden-sonuç ilişkilerini yazınız.**

Durum Neden Sonuç

**Araba soğutma sistemine antifriz ilave edilmesi** Antifrizin **donma noktasını düşürüp kaynama noktasını yükseltmesi** Motor suyu **donmaz**, **hararet ve boru patlaması önlenir**

**Kışın yolların tuzlanması** Tuzun suyun **donma noktasını düşürmesi** Buz **erir**, yollar **daha güvenli** hâle gelir

**Makarna haşlama suyuna kaynadıktan sonra tuz eklenmesi** Tuz eklenince **kaynama noktası yükselir** Su **taşmaz**, makarna **daha kontrollü pişer**

**Uçak gövdelerinin etil alkol ile yıkanması** Alkolün **donma noktasını düşürmesi** Buzlanma **önlenir**, uçuş güvenliği artar

**Şeker oranı yüksek meyvelerin geç donması** Şekerin suyun **donma noktasını düşürmesi** Meyveler **donmaya karşı daha dayanıklı** olur

Durum	Neden	Sonuç
Araba soğutma sistemine antifriz ilave edilmesi	Antifrizin donma noktasını düşürüp kaynama noktasını yükseltmesi	Motor suyu donmaz, hararet ve boru patlaması önlenir
Kışın yolların tuzlanması	Tuzun suyun donma noktasını düşürmesi	Buz erir, yollar daha güvenli hâle gelir
Makarna haşlama suyuna kaynadıktan sonra tuz eklenmesi	Tuz eklenince kaynama noktası yükselir	Su taşmaz, makarna daha kontrollü pişer
Uçak gövdelerinin etil alkol ile yıkanması	Alkolün donma noktasını düşürmesi	Buzlanma önlenir, uçuş güvenliği artar
Şeker oranı yüksek meyvelerin geç donması	Şekerin suyun donma noktasını düşürmesi	Meyveler donmaya karşı daha dayanıklı olur

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 10 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 221**
**Soru 23)** Verilen metinler doğrultusunda kaynama ve donma noktasına etki eden faktörleri merak eden bir öğrenci aşağıdaki deney düzeneklerini hazırlayarak tüm çözeltilerin kaynamaya ve donmaya başladıkları sıcaklıkları tek tek kaydediyor. Buna göre her bir deney için bağımlı, bağımsız değişkenleri ve kontrol değişkenlerini yazınız.
**1. deneyde bağımsız değişken çözünen maddenin miktarıdır; 2. deneyde ise çözünen maddenin türüdür.** **Her iki deneyde de bağımlı değişken kaynama ve donma sıcaklığıdır; su miktarı ve dış basınç gibi etkenler kontrol değişkenidir.**
**1. Deney**
(200 g su + **0,1 mol NaCl**, **0,2 mol NaCl**, **0,3 mol NaCl**, **0,4 mol NaCl**)
**Bağımsız değişken**

**Çözünen madde miktarı (mol / derişim / molalite)**

**Bağımlı değişken**

**Kaynamaya başlama sıcaklığı**

**Donmaya başlama sıcaklığı**
**Kontrol değişkenleri**

**Çözücü (su) kütlesi: 200 g**

**Çözünenin cinsi: NaCl**

**Dış basınç (1 atm)**

**Kullanılan kap (beher) ve kap hacmi**

**Isıtma/soğutma hızı ve karıştırma koşulları**

**Başlangıç sıcaklığı ve ölçüm aracı (termometre türü)**
**2. Deney**
(200 g su + **0,1 mol NaCl**, **0,1 mol KNO₃**, **0,1 mol MgCl₂**, **0,1 mol Al(NO₃)₃**)
**Bağımsız değişken**

**Çözünen maddenin türü** (NaCl, KNO₃, MgCl₂, Al(NO₃)₃)

(Buna bağlı olarak **tanecik/iyon sayısı – van’t Hoff katsayısı i** değişir.)
**Bağımlı değişken**

**Kaynamaya başlama sıcaklığı**

**Donmaya başlama sıcaklığı**
**Kontrol değişkenleri**

**Çözücü (su) kütlesi: 200 g**

**Çözünen madde miktarı: 0,1 mol (hepsinde eşit)**

**Dış basınç (1 atm)**

**Kullanılan kap ve düzenek**

**Isıtma/soğutma hızı, karıştırma şartları**

**Başlangıç sıcaklığı ve ölçüm yöntemi**

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 11 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 222**
**Soru: 24)** Deney sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda kaynama ve donma noktalarında meydana gelen değişim farkları hesaplanmış ve aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir. Buna göre çözeltilerde kaynama ve donma noktasına etki eden faktörlere ilişkin iki farklı önerme yazınız.
**Cevap:** **Çözeltilerde çözünen tanecik sayısı arttıkça kaynama noktası artar, donma noktası azalır.** **Ayrıca aynı mol sayısında bile iyon sayısı fazla olan çözünenler (daha çok tanecik oluşturanlar) daha büyük değişim oluşturur.**
**Ayrıntılı Cevap (2 Önerme)**
**Derişim (tanecik sayısı) arttıkça** çözeltilerde **kaynama noktası yükselir** ve **donma noktası düşer**. *(1. deney tablosunda 0,1 mol NaCl’den 0,4 mol NaCl’ye gidildikçe 100+a’dan 100+8a’ya çıkması ve -2b’den -8b’ye inmesi bunu gösterir.)*
**Eşit mol çözünen kullanılsa bile**, çözünen madde **suda kaç taneciğe ayrılıyorsa (iyon sayısı)** kaynama ve donma noktalarındaki değişim o kadar büyük olur. *(2. deneyde 0,1 mol Al(NO₃)₃ en büyük etkiyi, 0,1 mol NaCl ise daha küçük etkiyi oluşturur.)*
**Soru: 25)** **Elde ettiğiniz bilgiler doğrultusunda koligatif özellikler ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?**
A) Çözeltilerin kaynama noktası çözeltiye ilave edilen maddenin türüne değil tanecik sayısına bağlıdır.
B) Bir çözücüde çözünen madde miktarı arttıkça çözeltinin donma noktası yükselir.
C) Çözeltilerin donma noktası çözeltiye ilave edilen maddenin tanecik sayısına değil cinsine bağlıdır.
D) Çözeltilerin kaynama noktası, çözeltideki madde miktarı arttıkça sürekli artış gösterir.
E) Kaynama noktasındaki artış miktarı her zaman donma noktasındaki azalma miktarına eşittir.
**Cevap: A**
**Kısa Gerekçe:** **Koligatif özellikler, maddenin cinsinden çok çözelti içindeki tanecik sayısına bağlıdır.**
**Soru: 26)** **Koligatif özelliklerden yararlanarak günlük hayatta karşılaştığınız bir problemi ve bu probleme çözüm önerisi yazınız.**
**Cevap:** **Soğuk havalarda yollar hızla buzlanır ve kayma kazaları artar.** **Donma noktasını düşürmek için uygun buz çözücü maddeler kullanılabilir.**
**Problem:** Çok soğuk günlerde **kaldırım ve yollar buzlanıyor**, yalnızca NaCl kullanımı bazı durumlarda yetersiz kalabiliyor.
**Çözüm Önerisi:** **CaCl₂** gibi daha etkili buz çözücüler kullanılabilir; çünkü **suda çözündüğünde daha fazla tanecik oluşturur** ve **donma noktasını daha çok düşürür**. Ayrıca çevre ve korozyon etkisini azaltmak için **CMA (kalsiyum-magnezyum asetat)** gibi alternatifler de tercih edilebilir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 12 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 223**
**Soru 27)** **Verilen bilimsel modelden yola çıkarak gübre olarak kullanılan potasyum nitratın suda çözünmesini modelleyiniz.**
**Cevap:** Potasyum nitrat (**KNO₃**) iyonik yapılı bir bileşiktir. Suda çözündüğünde kristal yapıdaki K⁺ ve **NO₃⁻** iyonları birbirinden ayrılır. Su molekülleri, **polar yapıları sayesinde iyonları sararak** çözünmeyi sağlar.

**K⁺ iyonu**, su moleküllerinin **oksijen (–) ucu** tarafından çevrelenir.

**NO₃⁻ iyonu**, su moleküllerinin **hidrojen (+) uçları** tarafından sarılır.
Bu süreçte iyonlar su molekülleri tarafından çevrelenerek **hidratasyon** gerçekleşir ve çözelti oluşur.
Kimyasal gösterim: **KNO₃ (k) → K⁺ (suda) + NO₃⁻ (suda)**
**Soru 28)** **Çözünme süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?**
A) Çözücü ve çözünen molekülleri birbiri içinde homojen şekilde dağılır.
B) Çözünen madde taneciklerinin su molekülleri ile sarılmasına hidratasyon denir.
C) Çözücü ve çözünen molekülleri kendi tanecikleri arasındaki çekim kuvvetini yenerek ayrılır.
D) Çözünen moleküllerinin su dışında bir çözücü tarafından sarılmasına solvatasyon denir.
E) Çözücü ve çözünen moleküllerinin karışması ekzotermik bir olaydır.
**Cevap: E**
**Gerekçe:** **Çözünme süreci her zaman ekzotermik değildir.**
Bazı çözünmeler **endotermik** (ısı alan), bazıları **ekzotermik** (ısı veren) olabilir. Bu nedenle “her zaman ekzotermik” ifadesi **yanlıştır**.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 13 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB – Sayfa 224**
**Sayfa 224’te maddelerin iyonik/kovalent yapıları, polar–apolar özellikleri, tanecikler arası etkileşimleri ve hangi çözücüde daha iyi çözünecekleri sorgulanmaktadır.** Ayrıca **“benzer benzeri çözer”** ilkesine göre bilinmeyen bir bileşiğin yapısı yorumlanır.
**Soru 29) Maddelerin etil alkol (C₂H₅OH) ve sudaki çözünme durumlarını tabloya göre yazınız.**

Madde İyonik mi / Kovalent mi? Polar mı / Apolar mı? Tanecikler arası etkileşim Hangi çözücüde iyi çözünür?

**Mg(OH)₂** **İyonik** **Polar** **İyon–dipol** **Suda daha çok çözünür**

**NaHCO₃** **İyonik** **Polar** **İyon–dipol** **Suda daha çok çözünür**

**Parasetamol** **Kovalent** **Kısmen polar – apolar kısımlar var** **Hidrojen bağı** **Etanolde daha iyi çözünür**

**Asetilsalisilik asit** **Kovalent** **Kısmen polar – apolar kısımlar var** **Hidrojen bağı** **Etanolde daha iyi çözünür**

**Soru 30)**
**a) Bilinmeyen bir bileşik karbon tetraklorürde (CCl₄) çözünüyor, suda çözünmüyorsa yapısı nedir? Açıklayınız.**
**Cevap:** **Bilinmeyen bileşik apolar kovalent yapılıdır.** Çünkü **CCl₄ apolar bir çözücüdür** ve **apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür**. Suda çözünmemesi de bu durumu destekler.
**b) Bilinmeyen bileşik bir sıvı ise sofra tuzunu (NaCl) çözebilir mi? Neden?**
**Cevap:** **Hayır, çözemez.** Çünkü **NaCl iyonik yapılıdır** ve **iyonik maddeler apolar çözücülerde çözünmez**. İyon–dipol etkileşimi oluşmadığı için çözünme gerçekleşmez.
**Soru 31) (Metin Yorumu – Genel İlke)**
**İlaç etken maddelerinin çözünürlüğü; molekülün iyonik/kovalent yapısına, polar–apolar özelliklerine ve çözücüyle kurduğu etkileşim türüne bağlıdır.** Bu nedenle ilaç endüstrisinde **etanol, metanol ve etilen glikol gibi yardımcı çözücüler** kullanılarak çözünürlük artırılır.

Madde	İyonik mi / Kovalent mi?	Polar mı / Apolar mı?	Tanecikler arası etkileşim	Hangi çözücüde iyi çözünür?
Mg(OH)₂	İyonik	Polar	İyon–dipol	Suda daha çok çözünür
NaHCO₃	İyonik	Polar	İyon–dipol	Suda daha çok çözünür
Parasetamol	Kovalent	Kısmen polar – apolar kısımlar var	Hidrojen bağı	Etanolde daha iyi çözünür
Asetilsalisilik asit	Kovalent	Kısmen polar – apolar kısımlar var	Hidrojen bağı	Etanolde daha iyi çözünür

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 14 — **10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB – Sayfa 225**
**Soru 31)** **Bu metne göre ilaç etken maddelerinin çözünmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?**
A) Mg(OH)₂, NaHCO₃ gibi anorganik yapılı bileşikler suda iyi çözünür.
B) İyonik yapılı bileşikler apolar çözücülerde daha iyi çözünür.
C) NaHCO₃ apolar çözücülere göre polar çözücülerde daha iyi çözünür.
D) Parasetamol ilaç etken maddesindeki OH grubu sudaki çözünürlüğü artırır.
E) Asetilsalisilik asit sulu çözeltisine bir miktar etanol eklemek çözünürlüğü artırır.
**Cevap (kısa):** **B seçeneği yanlıştır.**
**Açıklama:** **İyonik bileşikler polar çözücülerde (su gibi) iyi çözünür**, apolar çözücülerde çözünmez. Bu nedenle B seçeneği hatalıdır.
**Soru 32)** **Öğrencilerin çözünme olayını ayırt etmeleri için hangi özellikleri kullanabileceklerini gerekçeleri ile yazınız.**
**Cevap (kısa):** **Elektrik iletkenliği, tanecik yapısı, kimyasal değişim ve gözlemler kullanılır.**
**Açıklama:**

**Elektrik iletkenliği:** İyonik çözeltiler elektriği iletir, moleküler çözeltiler iletmez.

**Tanecik yapısı:** İyonik maddeler suda iyonlarına ayrılır, moleküler maddeler molekül hâlinde kalır.

**Kimyasal değişim:** Kimyasal çözünmede yeni madde oluşur (ör. CO₂ + H₂O → H₂CO₃).

**Gözlemsel değişimler:** Isı alışverişi, pH değişimi veya gaz çıkışı çözünme türünü belirlemede etkilidir.
**Soru 33)** **Öğretmen, tablodaki çözünme türleri için hangi maddeleri kullanmış olabilir? Tabloya yazınız.**
*(Bir çözünme türü birden fazla yere yazılabilir.)*

**Çözünme türü** **Çözünen maddeler**

**Moleküler çözünme** **C₆H₁₂O₆, C₂H₅OH, NH₃**

**İyonik çözünme** **NaCl, MgCl₂, NaNO₃, Ca(OH)₂**

**Fiziksel çözünme** **NaCl, MgCl₂, C₆H₁₂O₆**

**Kimyasal çözünme** **CO₂, SO₂, NH₃**

**Soru 34)** **Öğretmenin tablodaki çözelti örneklerini hazırladığını düşünerek tabloyu doldurunuz.**

**Madde çifti** **Çözünme türü**

**H₂O – AlCl₃** **İyonik / fiziksel çözünme**

**H₂O – CH₃OH** **Moleküler / fiziksel çözünme**

**H₂O – CO₂** **Kimyasal çözünme**

**H₂O – LiNO₃** **İyonik / fiziksel çözünme**

Çözünme türü	Çözünen maddeler
Moleküler çözünme	C₆H₁₂O₆, C₂H₅OH, NH₃
İyonik çözünme	NaCl, MgCl₂, NaNO₃, Ca(OH)₂
Fiziksel çözünme	NaCl, MgCl₂, C₆H₁₂O₆
Kimyasal çözünme	CO₂, SO₂, NH₃

Madde çifti	Çözünme türü
H₂O – AlCl₃	İyonik / fiziksel çözünme
H₂O – CH₃OH	Moleküler / fiziksel çözünme
H₂O – CO₂	Kimyasal çözünme
H₂O – LiNO₃	İyonik / fiziksel çözünme

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 15 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 226 Cevapları | 35-36-37**
**35. sorunun doğru cevabı E’dir.** **36’da grafik ilişkisi: M, n ile doğru; V ile ters orantılıdır; 37’de tablo molarite formülüyle tamamlanır.**
**Soru 35)** **Öğretmenin hazırlamış olacağı çözeltiler ile ilgili aşağıda yer alan ifadelerden hangisi doğrudur?**
A) CO2 gazının suda çözünmesi fiziksel çözünmeye örnektir.
B) Şeker ve tuzun suda çözünmesi aynı çözünme türüne örnektir.
C) KCl, Al(OH)3 ve Ca(NO3)2 bileşikleri su içerisinde moleküler çözünür.
D) Bir madde başka bir madde içinde çözündüğünde iyonlarına ayrışıyorsa bu çözünmeye moleküler çözünme denir.
E) Çözücü ve çözünen tanecikleri birbiri içerisinde dağılırken kimyasal özelliklerini koruyorsa buna fiziksel çözünme denir.
**Cevap: E**
**Fiziksel çözünmede tanecikler dağılır, ancak maddelerin kimyasal yapısı/özelliği korunur.**
**Soru 36)** **Yukarıdaki hesaplamaları göz önüne alarak mol sayısı ve hacmin molariteyle ilişkisini aşağıdaki grafikler üzerinde gösteriniz.**
**Cevap:** **Molarite formülü:** **M = n / V** *(V litre cinsinden)*
**1. Grafik (Molarite – Mol sayısı (n))**: **V sabitken** **n arttıkça M artar.**
→ Grafik **orijinden geçen, pozitif eğimli doğru** olur. (**Doğru orantı**)
**2. Grafik (Molarite – Hacim (V))**: **n sabitken** **V arttıkça M azalır.**
→ Grafik **azalan eğri** olur. (**Ters orantı**)
**Önemli:** **n sabitken** V’yi büyütmek **derişimi düşürür**; **V sabitken** n’yi artırmak **derişimi yükseltir.**
**Soru 37)** **Aşağıda molarite, hacim ve mol sayısına ilişkin bir tablo verilmiştir. Tabloda boş bırakılan kısımları tamamlayınız.**
**Kullanılan ilişki:** **M = n / V(L)** ve **n = M · V(L)**
**1- M = 2**, **V = 500 mL**, **n = ?**
**Cevap:** V = 0,5 L → **n = 2 · 0,5 = 1 mol**
**2- M = ?**, **V = 1000 mL**, **n = 0,5**
**Cevap:** V = 1 L → **M = 0,5 / 1 = 0,5 M**
**3- M = 0,05**, **V = ?**, **n = 1**
**Cevap:** **V = n / M = 1 / 0,05 = 20 L = 20000 mL**
**4- M = ?**, **V = 200 mL**, **n = 0,06**
**Cevap:** V = 0,2 L → **M = 0,06 / 0,2 = 0,3 M**

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 16 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 227 Cevapları | 38-39-40**
**Soru 38 -** Molarite kavramına ilişkin öğrendiği bilgileri pekiştirmek isteyen öğrenci, NaOH çözeltisini hazırlama yönteminden yola çıkarak NaHCO₃ çözeltisi hazırlamak istiyor. 10,50 g NaHCO₃ katısını dikkatlice tartarak 100 mL’lik balon jojeye aktarıyor ve üzerini saf su ile tamamlıyor. Ancak NaHCO₃ katısının bir kısmının dipte çözünmeden kaldığını fark ediyor. Çözeltiyi süzerek dipte kalan katıyı tartıyor ve 2,1 g katının çözünmediğini hesaplıyor (Dipteki katı hacminin çözelti hacmini değiştirmediğini varsayınız.).
**Soru 38/a) Öğrencinin başlangıçta elde ettiği çözeltinin derişimini hesaplayınız. (H: 1 g/mol, C: 12 g/mol, O: 16 g/mol, Na: 23 g/mol)**
**Cevap 38/a)**
**NaHCO₃’ün mol kütlesi:** NaHCO₃ = **23 + 1 + 12 + (16×3) = 84 g/mol**
**Çözünen NaHCO₃ kütlesi:**

Başlangıç: **10,50 g**

Çözünmeyen: **2,1 g**

Çözünen: **10,50 − 2,1 = 8,4 g**
**Mol sayısı:** n = **m / M = 8,4 / 84 = 0,1 mol**
**Hacim (L):** 100 mL = **0,1 L**
**Molarite:** M = **n / V = 0,1 / 0,1 = 1 M**
Sonuç: Başlangıç çözeltisinin derişimi = *1 M*
**Soru 38/b) Dipte kalan katı ile hazırlanan aynı derişime sahip çözeltinin hacmi kaç mL’dir?**
**Cevap 38/b)**
Dipte kalan katı: **2,1 g NaHCO₃**
**Mol sayısı:** n = **2,1 / 84 = 0,025 mol**
Aynı derişim istendiği için **M = 1 M** alınır.

M = n / V → **1 = 0,025 / V**

V = **0,025 L = 25 mL**
Sonuç: Aynı derişimde çözelti hacmi = *25 mL*
**Soru 39 -** **Molar derişime ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?**
A) Molarite ile hacim arasında ters orantı vardır.
B) Molarite, 1 L çözücüde çözünmüş maddenin mol sayısıdır.
C) Çözünen maddenin mol sayısı arttıkça molar derişimi artar.
D) Molarite hesaplamalarında hacim birimi L olarak alınır.
E) Bir maddenin molaritesi ne kadar yüksekse çözelti o kadar derişiktir.
**Cevap: B**
**Neden?**
Molarite, **1 L çözücüde** değil; **1 L çözelti içindeki** çözünenin mol sayısıdır. Yani doğru tanım: **M = n / V(çözelti)**.
**Soru 40 -** **Katıların suda çözünmesi genellikle nelere bağlıdır? Grafikteki verilere göre şap, yemek tuzu ve şeker çözeltileri arasında kıyaslama yaparak açıklayınız.**
**Cevap 40 -** Katıların suda çözünmesi (çözünürlük) genellikle şu faktörlere bağlıdır:
**1) Maddenin cinsi (tanecik yapısı ve etkileşimler)**
Her katının suyla etkileşimi farklıdır. Bu yüzden **aynı sıcaklıkta bile** çözünürlükleri farklı olabilir.
**2) Sıcaklık**
Birçok katıda sıcaklık arttıkça çözünürlük artar; ancak bazı katılarda artış az olabilir.
**Grafiğe göre kıyaslama**

**Şeker:** Sıcaklık arttıkça çözünürlüğü **çok belirgin artar** (grafikte en hızlı yükselen eğri).

**Şap:** Sıcaklık arttıkça çözünürlüğü **orta düzeyde artar** (şekerden düşük, tuzdan yüksek artış).

**Yemek tuzu:** Sıcaklık arttıkça çözünürlüğü **çok az değişir** (grafikte en yatay/az yükselen eğri).
**Genel sıralama (aynı sıcaklıkta çözünürlük):**
**Şeker > Şap > Yemek tuzu**

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 17 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 228 Cevapları | 41-42-43**
**41) Şap, yemek tuzu ve şekerin 20 °C sıcaklık ile 80 °C sıcaklıktaki çözünürlüklerini büyükten küçüğe doğru sıralayınız.**

**20 °C:** **Şeker > Yemek tuzu > Şap**

**80 °C:** **Şeker > Şap > Yemek tuzu**
**Açıklama:** Grafiğe göre **şekerin çözünürlüğü sıcaklıkla çok artar**. Şapın çözünürlüğü sıcaklıkla belirgin artarken, **yemek tuzunun çözünürlüğü sıcaklıktan çok az etkilenir**. Bu nedenle sıralama sıcaklığa göre değişmektedir.
42) Aşağıdaki tabloda harflerle verilen ifadeleri Romen rakamlarıyla verilen kavramlarla eşleştirerek doğru rakamı yay ayraç içine yazınız. Eşleştirme sonunda açıkta kalan ifade için boş bırakılan yere uygun bir kavram yazınız.

**a → II (Çökelti)**

**b → V (Sulu çözelti)**

**c → IV (Çözünürlük)**

**ç → I (Çözünen)**

**d → III (Benzer benzeri çözer ilkesi)**

**e → VI (Çözünürlük–sıcaklık ilişkisi)**

**f → Çözelti** *(açıkta kalan ifade)*
**43) Yemek tuzu, şap ve şekerin çözünürlüklerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?**
A) Yemek tuzu çözeltisinde sıcaklık değişiminin çözünürlüğe etkisi çok azdır.
B) Sıcaklık arttıkça çözünürlüğü en çok artan şap çözeltisidir.
C) Şekerin çözünürlüğü sıcaklıkla değişmez.
D) Yemek tuzu ve şap çözeltilerinin çözünürlüğü hiçbir sıcaklıkta eşit olmaz.
E) Doymuş şeker çözeltisinin sıcaklığı düşürülürse doymamış çözelti olur.
**Doğru Cevap:** A
**Açıklama:** Grafikte **yemek tuzunun çözünürlüğünün sıcaklıkla çok az değiştiği** görülmektedir. Diğer seçenekler grafikle çelişmektedir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 18 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 229 Cevapları | 44**
**Soru 44) Bu deneylere göre sıcaklık değişimi katıların çözünme sürecini nasıl etkiler? Kısaca açıklayınız.**
**Cevap (Kısa):** **Sıcaklık arttıkça katıların suda çözünürlüğü genellikle artar.**
**Ayrıntılı Cevap:** Tablodaki verilere bakıldığında **NaNO₃, NH₄Cl ve KNO₃ gibi katıların çözünürlüğü sıcaklık arttıkça belirgin şekilde artmıştır**. NaCl’nin çözünürlüğü ise sıcaklığa daha az bağlıdır. Bu durum, **katıların çözünürlüğünün madde cinsine ve sıcaklığa bağlı olduğunu** gösterir.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 19 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 230 Cevapları | 45-46-47-48**
**Soru 45 -** **Deneyler Ağrı Dağı’nın zirvesinde, laboratuvar ortamında yapılmış olsaydı NaCl ve KNO₃ tuzlarının çözünürlüğü nasıl değişirdi?**
**Cevap:** **Katı maddelerin çözünürlüğü basınçtan etkilenmez.** Bu nedenle deneyler yüksek rakımda yapılsa bile **NaCl ve KNO₃’ün çözünürlüğü değişmezdi.**
**Soru 46 -** **Gazların çözünürlüğü hangi koşullar altında en yüksek olur? Örneklerle açıklayınız.**
**Cevap:** Gazların çözünürlüğü **düşük sıcaklık** ve **yüksek basınç** altında en yüksektir.
Örneğin; **soğuk içeceklerde gazlı içeceklerin daha geç gaz çıkarması**, **dalgıçların derinlerde daha fazla azot gazı çözmesi** bu duruma örnektir.
**Soru 47 -** **Aşağıdaki örnek olayları göz önüne alarak çözünen maddenin çözünürlüğündeki değişimi “artar / azalır / değişmez” şeklinde yazınız.**

Örnek olay Çözünürlük durumu

Sıcak şurup buzdolabına konduğunda şekerin çözünürlüğü **Azalır**

Kristallenmiş tatlı şerbetinin ısıtılması **Artar**

Oda sıcaklığındaki maden suyunun soğutulması **Artar**

Dalgıçların derinlere indiğinde kandaki azot miktarı **Artar**

Musluk suyunun ocakta ısıtılması **Azalır**

**Soru 48 -** **Sabit sıcaklıkta basınç artırılarak I, II ve III durumları oluşturulmuştur. Buna göre azot gazının sudaki çözünürlüğünü büyükten küçüğe doğru sıralayınız.**
**Cevap:** **III > II > I**
Çünkü **gazların çözünürlüğü basınç arttıkça artar.**

Örnek olay	Çözünürlük durumu
Sıcak şurup buzdolabına konduğunda şekerin çözünürlüğü	Azalır
Kristallenmiş tatlı şerbetinin ısıtılması	Artar
Oda sıcaklığındaki maden suyunun soğutulması	Artar
Dalgıçların derinlere indiğinde kandaki azot miktarı	Artar
Musluk suyunun ocakta ısıtılması	Azalır

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 20 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 231 Cevapları | 49-50-51**
**Soru 49 -** **Bir meşrubat yüksek miktarda şeker ve karbon dioksit içeriyorsa soğutulduğunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?**
A) Şeker tadının oranı artar.
B) Su hızla buharlaşır.
C) Çözünmüş CO₂ miktarı artar.
D) Meşrubattaki şekerin hepsi çöker.
E) Gaz kabarcıkları oluşup köpürür.
**Cevap: C**
**Açıklama:** Gazların sıvılardaki çözünürlüğü **sıcaklık azaldıkça artar**. Meşrubat soğutulduğunda **CO₂ gazının çözünürlüğü artar**, bu nedenle sıvı içinde daha fazla çözünmüş gaz bulunur.
**Soru 50 -** **Anahtar kavramlardan yola çıkarak öğretmenin çözeltileri hangi ölçütlere göre sınıflandırdığını açıklayınız.**
**Cevap:** Öğretmen çözeltileri;

**Elektrik iletkenliği**

**Çözünen madde miktarının çözünürlüğe göre durumu (doymamış–doymuş–aşırı doymuş)**
ölçütlerine göre sınıflandırmıştır.
**Soru 51 -** **Belirlenen ölçütleri göz önüne alarak kartlar üzerindeki boşluklara uygun çözelti türlerini yazınız.**

**Kart I:** Elektrolit çözelti

**Kart II:** Doymamış çözelti

**Kart III:** Elektrolit olmayan çözelti

**Kart IV:** Doymuş çözelti

**Kart V:** Aşırı doymuş çözelti

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 21 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 232 Cevapları | 52-53-54-55**
**Soru 52) Kartlardaki çözelti türleri ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi söylenemez?**
A) Şekerli su elektrik akımını iletmeyen bir çözelti türüdür.
B) Dibindeki katısı ile dengede olan çözeltiler doymuştur.
C) Suda iyonlarına ayrışarak çözünen çözeltiler elektrik akımını iletir.
D) Tüm seyreltik çözeltilerde çözünen madde az olduğu için çözelti doymamıştır.
E) Aşırı doymuş çözeltiler kararsız olup dış etki ile doymuş hâle geçebilirler.
**Cevap: D**
**Açıklama:** **Seyreltik** bir çözelti genelde **doymamış** olabilir; ancak “**tüm seyreltik çözeltiler kesinlikle doymamıştır**” denemez. Çünkü çözünürlük, **madde cinsi** ve **sıcaklığa** göre değişir; bazı maddelerde az miktar bile **doymuş** hâle gelebilir.
**Soru 53) Çözeltilerin içerdiği tanecik sayısı ile değişen koligatif özellikleri araştıran bir öğrencinin aşağıdaki sorulardan hangisini sorması beklenir?**
A) Uçucu olmayan katının tanecik sayısı arttıkça çözeltinin kaynama noktası artar mı?
B) Çözücü kütlesi arttıkça kaynama noktası artar mı?
C) Bir çözeltideki çözünen madde miktarı arttıkça kaynama süresi azalır mı?
D) Isıtıcı gücü değiştirilirse kaynama noktası değişir mi?
E) Dış basınç değişirse kaynama ve donma noktaları değişir mi?
**Cevap: A**
**Açıklama:** **Koligatif özellikler**, çözeltideki **tanecik sayısına** bağlıdır (maddenin cinsine değil). Bu yüzden en uygun soru **tanecik sayısı artınca kaynama noktasının artıp artmadığıdır.**
Soru 54) Koligatif özellikler ile ilgili araştırma yapan öğrenci günlük hayatta yapılan bazı işlemleri tabloya kaydediyor. Aşağıda verilen işlemlerdeki neden-sonuç ilişkilerini belirleyiniz.
**Yapılan işlem: Buzlu yollarda tuzlama yapılması**
**Neden–sonuç:** **Tuz, suyun donma noktasını düşürür; böylece buz daha zor oluşur ve buzlanma azalır.**
**Yapılan işlem: Radyatöre antifriz eklenmesi**
**Neden–sonuç:** **Antifriz donma noktasını düşürür (ve kaynama noktasını yükseltir); motor suyu soğukta donmaz, sıcakta daha geç kaynar.**
**Yapılan işlem: Tuzlu suların tatlı sulara göre daha geç donması**
**Neden–sonuç:** **Tuzlu suda tanecik sayısı fazla olduğu için donma noktası daha düşüktür; bu yüzden daha geç donar.**
**Soru 55) Öğrencinin hazırlamış olduğu LiCl ve Al(NO₃)₃ çözeltileri ile suyun kaynama ve donma noktalarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız.**
**Kaynama noktaları (büyükten küçüğe):** **Al(NO₃)₃ > LiCl > su**
**Donma noktaları (büyükten küçüğe):** **su > LiCl > Al(NO₃)₃**
**Kısa açıklama:** **Al(NO₃)₃** suda daha fazla **iyon** oluşturduğu için (tanecik sayısı daha fazla), **kaynama noktası daha çok yükselir** ve **donma noktası daha çok düşer.**

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları 22 — **10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 233 Cevapları | 56-57-58**
**56) Öğrencinin yapmış olduğu kaynama ve donma noktası deneyi için tabloyu doldurunuz.**

**Bağımsız değişken:** **Çözeltideki tanecik sayısı**

**Bağımlı değişken:** **Kaynama noktası / Donma noktası**

**Kontrol değişkeni:** **Çözücü miktarı (saf su miktarı)**
**57) Bu deneyi gerçekleştiren öğrenci nasıl bir önerme yazmış olabilir?**
**Cevap:** **Bir çözücüde çözünmüş tanecik sayısı arttıkça kaynama noktası yükselir, donma noktası ise düşer.**
**58) Aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?**
A) Çözeltilerin kaynama noktaları çözücülerin kaynama noktasından daha düşüktür.
B) Çözeltilerin donma noktaları çözücülerin donma noktalarından daha büyüktür.
C) Çözeltide oluşan tanecik sayısı arttıkça donma noktası artar.
D) **Çözeltilerin koligatif özellikleri birim hacimdeki madde miktarına bağlı olarak değişir.**
E) Bir çözeltideki çözücü miktarı arttıkça kaynama noktası artar.
**Doğru Cevap:** D

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 211-233 Cevapları Meb Yayınları

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 211

2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları

Soru 1) Aşağıda A vitamininin çözünme sürecinin verildiği şemada boş bırakılan alanları tamamlayınız.

Soru 2) A vitamininin yağda çözünme süreciyle bazı maddelerin suda çözünme sürecini karşılaştırmak isteyen bir öğrenci aşağıdaki görsellere ulaşmıştır. Buna göre çözünme sürecine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisine ulaşılabilir?

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 212

2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları (3–4. Sorular)

Soru 3) PVA ve MDI moleküllerinden birinin suda, diğerinin ise organik bir çözücü olan toluende (C₆H₅CH₃) daha iyi çözündüğü bilinmektedir. Buna göre PVA ve MDI moleküllerinin çözünme durumlarına ilişkin hangi ölçütler göz önüne alınmalıdır? Açıklayınız.

Soru 4) PVA ve MDI moleküllerinin su ve toluende çözünüp çözünmeme durumlarını gerekçelendirerek aşağıdaki tabloyu tamamlayınız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 213

2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları (5–6. Soru)

Soru 5) Ulaştığınız bilgiler doğrultusunda maddelerin çözünme ya da çözünmeme durumlarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Soru 6) Yukarıda verilen çözelti örneklerini sınıflandırarak aşağıdaki tabloyu tamamlayınız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 214

2. Tema Ölçme ve Değerlendirme – Soru 7, 8 ve 9

Soru 7) Verilen çözelti örneklerinden hangilerinin oluşumu fiziksel çözünmeye örnektir? Açıklayınız.

Soru 8) Aşağıda verilen tepkime denklemlerinden hangisinde kimyasal çözünme gerçekleşmiştir?

Soru 9) Aşağıdaki şekilde tarsia yapbozunu oluşturan 9 üçgen karışık olarak verilmiştir. Molar derişim hesaplamaları ile bilgileri eşleştirerek yapbozu tamamlayınız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 215–216

Çözünürlük Deneyi (10–13. Sorular) Cevapları

Soru 10) Deneyde kullanılan bağımlı, bağımsız değişkenleri ve kontrol değişkenlerini belirleyerek öğretmenin katıların çözünürlüğüne ilişkin hangi ölçütleri kullandığını yazınız.

Soru 11) Deneyden yola çıkarak bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki etkisini açıklayınız.

Soru 12) Son durumda 1 numaralı beherin dibinde bulunan katının tamamen çözünmesi için neler yapılabilir?

Soru 13) Aşağıdaki ifadelerden hangisi çözünürlüğe ilişkin en doğru tanımdır?

14–16. Sorular Hakkında Not

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 217

Gazların Çözünürlüğü | 14–15–16. Sorular

Soru 14) Öğrenciler çalışmalarında hangi değişkenlerin etkilerini araştırmıştır?

Soru 15) Verilen grafikleri yorumlayınız.

Soru 16) Çözünürlükle ilgili doğru ifade hangisidir?

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 218

17–20. Sorular | Çözeltileri Sınıflandırma

Soru 17) Öğrencilerin yaptığı deneylerden yola çıkarak beherglaslardaki çözeltileri hangi kriterlere göre sınıflandırırsınız? Gerekçelendirerek açıklayınız.

Cevap: Çözeltileri, deneyde verilen bilgilerden hareketle iki temel ölçüte göre sınıflandırırım:

1) Doygunluk Durumuna Göre Sınıflandırma

H3: 1. Grup (Şeker çözeltileri – 20 °C çözünürlük: 201,9 g / 100 g su)

2. Grup (KClO₃ çözeltileri – 20 °C çözünürlük: 7,3 g / 100 g su)

2) Elektrik İletkenliğine Göre Sınıflandırma

Sonuç (İletkenlik)

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 219

Soru 18) İki numaralı beherglastaki çözeltilere aşağıdaki işlemler uygulandığında dibe çöken ve çözünen madde kütlesi ne olur? Tahminlerinizi yazınız.

a) Beherglasa daha fazla su eklenir.

b) Beherglas ısıtılır (Buharlaşma olmadığını varsayınız.)

c) Beherglas iki gün dışarıda bekletilir ve bir miktar su buharlaşır.

Soru 19) Aşağıda 20 °C sıcaklıkta 100 g suya farklı miktarlarda KClO3 eklenerek yapılan deneye ait veriler yer almaktadır. Yukarıdaki deney verilerinin grafiğini çiziniz. Doymuş çözeltileri tanımlamanıza yardımcı olacak grafiğin özelliğini açıklayınız.

Cevap (Grafik için noktalar)

Cevap (Doymuş çözeltiyi gösteren özellik)

20. Soru Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

21. Soru Tuzlu su ile antifrizin kaynama ve donma noktalarının nelere bağlı olabileceğine dair iki farklı araştırma sorusu yazınız.

22. Soru Aşağıdaki tabloda verilen durumlar için neden-sonuç ilişkilerini yazınız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 221

1. Deney

Bağımsız değişken

Bağımlı değişken

Kontrol değişkenleri

2. Deney

Bağımsız değişken

Bağımlı değişken

Kontrol değişkenleri

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 222

Ayrıntılı Cevap (2 Önerme)

Soru: 25) Elde ettiğiniz bilgiler doğrultusunda koligatif özellikler ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?

Soru: 26) Koligatif özelliklerden yararlanarak günlük hayatta karşılaştığınız bir problemi ve bu probleme çözüm önerisi yazınız.

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 223

Soru 27) Verilen bilimsel modelden yola çıkarak gübre olarak kullanılan potasyum nitratın suda çözünmesini modelleyiniz.

Soru 28) Çözünme süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB – Sayfa 224

Soru 29) Maddelerin etil alkol (C₂H₅OH) ve sudaki çözünme durumlarını tabloya göre yazınız.

Soru 30)

a) Bilinmeyen bir bileşik karbon tetraklorürde (CCl₄) çözünüyor, suda çözünmüyorsa yapısı nedir? Açıklayınız.

b) Bilinmeyen bileşik bir sıvı ise sofra tuzunu (NaCl) çözebilir mi? Neden?

Soru 31) (Metin Yorumu – Genel İlke)

10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB – Sayfa 225

Soru 31) Bu metne göre ilaç etken maddelerinin çözünmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Soru 32) Öğrencilerin çözünme olayını ayırt etmeleri için hangi özellikleri kullanabileceklerini gerekçeleri ile yazınız.

Açıklama:

Soru 33) Öğretmen, tablodaki çözünme türleri için hangi maddeleri kullanmış olabilir? Tabloya yazınız.(Bir çözünme türü birden fazla yere yazılabilir.)

Soru 34) Öğretmenin tablodaki çözelti örneklerini hazırladığını düşünerek tabloyu doldurunuz.

10. Sınıf Kimya (MEB) – Sayfa 226 Cevapları | 35-36-37

Soru 35) Öğretmenin hazırlamış olacağı çözeltiler ile ilgili aşağıda yer alan ifadelerden hangisi doğrudur?

Soru 33) Öğretmen, tablodaki çözünme türleri için hangi maddeleri kullanmış olabilir? Tabloya yazınız.
(Bir çözünme türü birden fazla yere yazılabilir.)