Dünya saatlerinde değişiklik hazırlığı: Artık saniye için 2027 planı

Küresel zaman ölçümünde yarım asrı aşan bir uygulamanın sonlandırılması gündemde. Dünya’nın dönüşü ile atom saatlerine dayanan zaman standardını uyumlu tutmak için kullanılan artık saniyenin kaldırılmasına yönelik teklif, Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nda değerlendirilecek.

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosunun (BIPM) yayımladığı taslağa göre düzenleme kabul edilirse 20 Mayıs 2027’den itibaren kesintisiz Eşgüdümlü Evrensel Zaman’a (UTC) geçilmesi planlanıyor. Henüz kesinleşmeyen teklif, hassas zaman eşleştirmesine ihtiyaç duyan teknolojik altyapılar açısından önem taşıyor.

Atom saatleri son derece düzenli çalışırken Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü küçük değişiklikler gösteriyor. Bu durum, Dünya’nın dönüşüne göre hesaplanan UT1 ile günlük yaşamın ortak zaman referansı olan UTC arasında fark oluşmasına yol açıyor.

Artık saniye, bu farkı belirlenen sınırlar içinde tutmak amacıyla uygulanan bir düzeltme. Mevcut düzende iki zaman ölçeği arasındaki farkın 0,9 saniyenin altında kalması sağlanıyor.

İlk kez 1972’de uygulanan sistem kapsamında UTC’ye bugüne kadar 27 kez birer saniye eklendi. Son ekleme, 31 Aralık 2016’nın sonunda gerçekleştirildi.

Bu küçük müdahale günlük yaşamda çoğunlukla fark edilmese de zaman bilgisini çok hassas kullanan dijital sistemlerde özel hazırlık gerektiriyor.

Telekomünikasyon ağları, finansal işlem sistemleri, enerji altyapıları ve veri merkezleri, işlemlerin doğru sırayla yürütülmesi için ortak bir zaman referansına ihtiyaç duyuyor. Zaman akışına eklenen bir saniye, farklı sistemlerin bu değişikliği aynı biçimde yönetmesini zorlaştırabiliyor.

Kesintisiz UTC önerisiyle zaman standardındaki ani düzeltmelerin sona erdirilmesi ve kritik altyapılarda zaman eşleştirmesinin daha kolay yönetilmesi hedefleniyor.

Dünya’nın dönüşündeki değişimler, mevcut sistemde yalnızca saniye eklenmesini değil, gerektiğinde bir saniye çıkarılmasını da gündeme getirebiliyor. “Negatif artık saniye” olarak adlandırılan bu olasılık, dijital altyapılar açısından ayrı bir teknik risk olarak değerlendiriliyor.

Daha önce uygulanmamış böyle bir düzeltmeye duyulan kaygı, kesintisiz zaman ölçeğine geçiş çalışmalarının gerekçeleri arasında yer alıyor.

2022’de alınan kararla, UTC ile Dünya’nın dönüşüne dayanan zaman arasındaki izin verilen farkın 2035 veya öncesinde artırılması benimsenmişti. Yeni teklif ise geçiş için 20 Mayıs 2027 tarihini öngörüyor.

Bu tarihin uygulamaya dönüşmesi, teklifin kabul edilmesine bağlı. Dolayısıyla artık saniyenin kaldırılması şu aşamada kesinleşmiş bir değişiklik olarak değerlendirilmiyor.

Taslakta UT1 ile UTC arasında izin verilen farkın 3 bin 600 saniyeye, yani bir saate yükseltilmesi öneriliyor. Bu, geçiş tarihinde günlük hayatta kullanılan saatlerin bir saat değiştirileceği anlamına gelmiyor.

Öneri, iki zaman ölçeği arasındaki farkın uzun dönemde büyümesine izin vererek sık aralıklarla saniye düzeltmesi yapılması ihtiyacını ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Dünya’nın dönüşüne ilişkin ölçümler ise sürdürülmeye devam edecek.