Sürtünme Kuvvetinin Olumlu ve Olumsuz Etkileri Nelerdir?
Soru: Sürtünme kuvvetinin günlük yaşamdaki olumlu ve olumsuz etkilerine örnekler veriniz. Kısa Cevap: Sürtünme kuvveti kaymadan yürümemizi, eşyaları kavramamızı, kalemle yazmamızı ve araçları yavaşlatmamızı sağlar. Buna karşılık ayakkabıların ve makine parçalarının aşınmasına, bazı hareketlerin zorlaşmasına ve istenmeyen ısınmaya neden olabilir.
Sürtünmenin etkisi, yapılan işe göre değerlendirilir. Bir bisikleti durdurmak istediğimizde sürtünmeden yararlanırız. Aynı bisikletin parçalarının aşınması ise sürtünmenin olumsuz bir sonucudur.
Sürtünme Kuvvetinin Olumlu Etkileri
| Olumlu Etki | Günlük Yaşamdan Açıklama |
|---|---|
| Yürümeyi kolaylaştırır. | Ayakkabı ile zemin arasındaki tutunma sayesinde ayağımızın geriye kayması önlenir ve ilerleyebiliriz. |
| Fren yapmayı sağlar. | Fren parçaları arasındaki sürtünme hareketi yavaşlatır. Lastiklerin yola tutunması da aracın durmasında önemlidir. |
| Eşyaları kavramaya yardımcı olur. | Elimiz ile bardak arasındaki sürtünme, bardağın elimizden kaymasını zorlaştırır. |
| Yazı yazılmasını sağlar. | Kurşun kalem kâğıt üzerinde hareket ederken ucundan ayrılan parçalar kâğıtta iz bırakır. |
| Silgiyle yazı silmeye yardımcı olur. | Silginin kâğıda sürtünmesi, kurşun kalem izlerinin uzaklaştırılmasını sağlar. |
| Zımparayla yüzeylerin düzeltilmesini sağlar. | Zımpara, sürtünme yoluyla yüzeyden küçük parçalar kaldırarak istenen düzgünlüğün elde edilmesine yardımcı olur. |
| Paraşütle düşüşü yavaşlatır. | Açılan paraşütün karşılaştığı hava direnci, aşağı yönlü hareketi yavaşlatır. |
Sürtünme Kuvvetinin Olumsuz Etkileri
| Olumsuz Etki | Günlük Yaşamdan Açıklama |
|---|---|
| Ayakkabı tabanlarını aşındırır. | Yürürken zeminle tekrar tekrar temas eden tabanlar zamanla yıpranır. |
| Makine parçalarını yıpratır. | Birbirine sürtünen hareketli parçaların yüzeylerinde aşınma oluşabilir. |
| Eşyaları sürüklemeyi zorlaştırır. | Ağır bir kutuyu veya masayı zeminde ilerletmek için daha fazla kuvvet uygulamak gerekebilir. |
| İstenmeyen ısınmaya neden olabilir. | Hareketli parçalar sürtünme nedeniyle ısınabilir; aşırı ısınma araçların çalışmasını olumsuz etkileyebilir. |
| Kitap kapaklarını yıpratabilir. | Kitabın masa üzerinde sürekli sürüklenmesi kapağında çizilme ve aşınma oluşturabilir. |
| Fren parçalarını aşındırır. | Fren yapmayı sağlayan temas, fren balatalarının veya pabuçlarının zamanla yıpranmasına da neden olur. |
Aynı Olayda Hem Olumlu Hem Olumsuz Etki Görülebilir mi?
Evet. Bisiklet frenindeki sürtünme, bisikleti yavaşlatıp durdurduğu için yararlıdır. Ancak fren pabucunun zamanla aşınmasına da yol açar. Bu nedenle bir olayın farklı sonuçları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Zımparalamada da yüzeyin aşınması özellikle istenir. Aynı aşınma, korumak istediğimiz bir mobilyanın üzerinde oluşursa olumsuz kabul edilir. Yani aşınmanın yararlı veya zararlı olması kullanım amacına bağlıdır.
Sürtünme Enerjiyi Yok Eder mi?
Hayır, enerji yok olmaz. Sürtünme sırasında hareketle ilgili enerjinin bir bölümü ısıl enerjiye dönüşür. Örneğin ellerimizi birbirine sürttüğümüzde ısındıklarını hissederiz. Bu dönüşüm, bazı araçlarda hareketi sürdürmek için daha fazla enerji kullanılmasına neden olabilir.
Deftere Yazılabilecek Kısa Cevap
Örnek Cevap: Olumlu etkileri: Yürümemizi, kalemle yazı yazmamızı ve fren yapmamızı sağlar. Olumsuz etkileri: Ayakkabıların ve makine parçalarının aşınmasına, eşyaların zor hareket ettirilmesine neden olabilir.
5. SINIF FEN BİLİMLERİ DERS KİTABI CEVAPLARI
Diğer etkinliklerin ve değerlendirme sorularının cevaplarına 5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları (1 ve 2. Kitap) sayfasından ulaşabilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Sürtünme kuvveti her zaman zararlı mıdır?
Hayır. Yürümek, bir bardağı tutmak ve araçları frenle yavaşlatmak gibi birçok işte sürtünmeden yararlanırız.
Ayakkabıların eskimesi sürtünmenin hangi etkisidir?Ayakkabının kullanım ömrünü azalttığı için sürtünmenin olumsuz etkisine örnektir.
Paraşütün düşüşü yavaşlatması olumlu bir etki midir?Evet. Paraşütle karşılaşılan hava direnci düşüşü yavaşlattığı için bu kullanımda yararlıdır.