Söz Sanatları Nelerdir?
Soru: Söz sanatları nelerdir? Örnek veriniz. Kısa Cevap: Söz sanatları, anlatımı güçlendirmek ve etkileyici hâle getirmek için kullanılan ifade yollarıdır. Benzetme, kişileştirme, konuşturma ve abartma bunlardan bazılarıdır.
1. Benzetme Nedir?
Bir varlığın ortak bir özelliği bakımından başka bir varlığa benzetilmesidir. Diğer adı teşbihtir.
Örnek: “Çocuğun elleri buz gibi soğuktu.”
Açıklama: Eller, soğukluk bakımından buza benzetilmiştir.
2. Kişileştirme Nedir?
İnsan dışındaki bir varlığa insana ait özellikler verilmesidir. Diğer adı teşhistir.
Örnek: “Eski ev, çocukların sesini özlüyordu.”
Açıklama: Eve özlem duygusu verilmiştir.
3. Konuşturma Nedir?
İnsan dışındaki bir varlığın insan gibi konuşturulmasıdır. Diğer adı intaktır.
Örnek: “Ağaç, ‘Dallarımı kırmadan oynayın.’ dedi.”
Açıklama: Ağaç insan gibi söz söylemiştir. Bu örnekte kişileştirme de vardır.
4. Abartma Nedir?
Bir durumu veya özelliği olduğundan çok büyük ya da küçük göstererek anlatmaktır. Diğer adı mübalağadır.
Örnek: “Seni beklerken bin yıl geçti.”
Açıklama: Bekleme süresi aşırı büyütülerek anlatılmıştır.
Söz Sanatları Nasıl Ayırt Edilir?
Önce cümlenin gerçek anlamıyla ne söylediğini, ardından ne anlatmak istediğini düşünün. Tek bir sözcüğe değil, cümlenin bütününe bakın.
- “Kuş dalda ötüyordu.” Kuşun doğal davranışı anlatılmıştır; tek başına kişileştirme değildir.
- “Kuş, yaptığı hatadan pişman olmuştu.” Kuşa insana ait bir değerlendirme ve duygu yüklenmiştir.
- “Saat dört gibi geleceğim.” “Gibi” yaklaşık zaman bildirmiştir; benzetme yapılmamıştır.
Kısa Alıştırma: Söz Sanatını Bulalım
Soru: “Bulut, ‘Bugün bahçeleri sulayacağım.’ diye seslendi.” cümlesinde hangi söz sanatı vardır? Kısa Cevap: Bulut insan gibi konuştuğu için konuşturma vardır. Konuşma özelliği verildiğinden kişileştirme de yapılmıştır.
Not: Söz sanatları bu dört türle sınırlı değildir. Burada sık karşılaşılan örnekler açıklanmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Her kişileştirmede konuşturma var mıdır?
Hayır. Bir varlığa insan özelliği verilmesi, onun mutlaka konuştuğu anlamına gelmez.
Bir cümlede birden fazla söz sanatı bulunabilir mi?Evet. Örneğin insan dışındaki bir varlığın konuşturulması, aynı zamanda kişileştirmedir.
Söz sanatları yalnızca şiirde mi kullanılır?Hayır. Hikâyelerde, masallarda ve günlük konuşmalarda da kullanılabilir.