Işığın Doğrusal Yayılması Deneyi Nasıl Yapılır?
Soru: Işığın doğrusal yayıldığını gösteren bir deney nasıl yapılır?
Kısa Cevap: Ortalarında küçük delikler bulunan üç opak karton aynı doğrultuya yerleştirilerek deliklere el feneri tutulur. Kartonlardan biri yeterince yana kaydırıldığında arkadaki ekrana doğrudan ulaşan ışığın kesilmesi, ışığın doğrusal yayıldığını gösterir.
Deneyin Amacı
Bu deneyin amacı, ışığın aynı saydam ortamda düz bir yol izlediğini gözlemlemektir. Bunun için deliklerin aynı doğrultuda bulunduğu ve bulunmadığı iki durum karşılaştırılır.
Gerekli Malzemeler
- Aynı büyüklükte üç adet ışık geçirmeyen karton.
- Bir el feneri.
- Beyaz kâğıt veya beyaz karton ekran.
- Cetvel ve kalem.
- Kartonları dik tutmak için oyun hamuru veya karton ayaklar.
- Delikleri hazırlamak için uygun bir delme aracı.
Deneyin Yapılışı
- Delikleri hazırlayın: Üç kartonun aynı noktasına, eşit büyüklükte küçük birer delik açın. Delme işlemini öğretmeninizin veya bir yetişkinin yardımıyla yapın.
- Kartonları yerleştirin: Kartonları masaya aralarında boşluk kalacak şekilde dik olarak yerleştirin. Deliklerin aynı yükseklikte ve aynı doğrultuda olmasını sağlayın.
- Ekranı ekleyin: Son kartonun arkasına beyaz ekranı koyun. Düzenek sırası el feneri, üç delikli karton ve ekran şeklinde olsun.
- Feneri ayarlayın: Feneri ilk deliğe doğru tutun. Delikler hizalıyken ekranda belirgin bir ışık lekesi oluşacak şekilde düzeneği ayarlayın.
- Bir kartonu kaydırın: Feneri, ilk ve son kartonu, ekranı sabit tutun. Yalnızca ortadaki kartonu, delikler artık örtüşmeyecek kadar yana kaydırın.
- Sonucu karşılaştırın: Ekrandaki belirgin ışık lekesini gözlemleyin. Ardından ortadaki kartonu yeniden hizaya getirerek deneyi tekrarlayın.
Uygulama notu: Loş bir ortamda ekrandaki değişim daha kolay fark edilir. El fenerini gözünüze veya arkadaşlarınızın yüzüne tutmayın.
Gözlem Tablosu
| Düzeneğin durumu | Beklenen gözlem | Açıklama |
|---|---|---|
| Üç delik aynı doğrultuda | Ekranda belirgin bir ışık lekesi oluşur. | Işık deliklerden geçerek ekrana ulaşır. |
| Ortadaki karton yeterince yana kaydırılmış | Deliklerden geçen doğrudan ışığın oluşturduğu leke kaybolur. | Opak karton, ışığın izlediği yolu kapatır. |
| Ortadaki karton yeniden hizalanmış | Işık lekesi tekrar oluşur. | Işığın geçebileceği düz yol yeniden açılır. |
Deneyin Sonucu Nasıl Yazılır?
Örnek Cevap: Delikler aynı doğrultudayken ışık ekrana ulaştı. Ortadaki kartonu yana kaydırınca ışığın yolu kapandı; bu gözlem ışığın doğrusal yayıldığını destekledi.
Deneyde Neyi Değiştirdik?
Deneyde yalnızca ortadaki kartonun konumunu değiştirdik. El fenerinin, diğer kartonların ve ekranın yerini sabit tuttuk. Böylece ekrandaki değişimin deliklerin hizalanmasıyla ilişkili olduğunu karşılaştırabildik.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Diğer etkinliklere 5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları (1 ve 2. Kitap) sayfasından ulaşabilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Deneyde neden opak karton kullanılır?
Kartonun ışığı geçirmemesi gerekir. Böylece ışık, kartonların içinden değil açılan deliklerden geçer.
Karton kaydırıldığında ekran tamamen karanlık mı olur?Ortamdan veya kenarlardan gelen ışık ekranı aydınlatabilir. Karşılaştırılan durum, deliklerden doğrudan geçen ışığın oluşturduğu belirgin lekenin kaybolmasıdır.
Delikler aynı doğrultuda olduğu hâlde ışık görünmüyorsa ne yapılır?Fenerin yönü ve deliklerin yüksekliği kontrol edilir. Ekran son kartona yaklaştırılıp ortam loşlaştırılarak düzenek yeniden ayarlanabilir.