2. Tema Değerlendirme Soruları ve Cevapları
Demokrasi ve İnsan Hakları Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 60
Aşağıda parantez içinde verilen sözcükleri metindeki boşluklara uygun şekilde yazınız.
Soru 1: Parantez içinde verilen sözcükleri metindeki boşluklara uygun şekilde yazınız.
Kısa Cevap: hak, özgürlük, insan hakları
Detaylı Cevap: İnsan varlığına, bir kimseye var olan yasalarla, evrensel beyannameler ya da en azından sözlü bir gelenekle tanınan belli şekillerde hareket etme özgürlüğü, yetkisi ya da imkânına hak denir. Her türlü dış etkiden bağımsız olarak insanın kendi iradesine, kendi düşüncesine dayanarak karar vermesi durumu olan özgürlük koşuldur. Tüm insanların hiçbir ayrım gözetilmeksizin yalnızca insan olmalarından dolayı eşit, özgür ve onurlu yaşama hakkına sahip olması şeklinde tanımlanabilecek insan hakları, doğuştan getirilen evrensel haklardır.
Soru 2: Tabloda yer alan kavram ve tanımları eşleştiriniz.
Kısa Cevap: I-d, II-c, III-a, IV-b
I. Halkın kendi hür iradesi ile temsilcilerini seçmesi ve siyasal karar alma sürecine katılımı: d) Katılımcılık
II. Doğuştan gelen haklardır: c) Temel haklar
III. Davranışlara rehberlik eden iyi ve doğruyu belirleyen değerler: a) Etik
IV. Kişinin davranışlarının sonuçlarını üstlenmesi: b) Sorumluluk
Aşağıdaki soruların cevabını boş bırakılan alana yazınız.
Soru 3: “Yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.” ifadesi toplumsal yaşamın devamı açısından ne anlatmaktadır?
Kısa Cevap: Bu ifade, toplumun devamı için herkesin yaşam hakkı, özgürlük ve güvenlik hakkının korunması gerektiğini anlatır.
Detaylı Cevap: İnsanların güven içinde yaşayabilmesi, düşüncelerini özgürce ifade edebilmesi ve can güvenliğinin korunması toplumsal düzenin temelidir. Yaşam hakkı olmadan diğer hakların kullanılması mümkün değildir. Özgürlük ve kişi güvenliği ise bireylerin huzurlu, üretken ve onurlu bir yaşam sürmesini sağlar. Bu hakların korunmadığı toplumlarda korku, güvensizlik ve çatışma ortaya çıkar.
Soru 4: Katılımcılığın engellenmesi ne gibi sorunlara yol açar?
Kısa Cevap: Katılımcılığın engellenmesi demokrasiyi zayıflatır, vatandaşların yönetime güvenini azaltır ve toplumsal sorunların çözümünü güçleştirir.
Detaylı Cevap: Katılımcılık, bireylerin toplumsal ve siyasal yaşama katkı sunmasını sağlar. Eğer insanlar düşüncelerini açıklayamaz, yönetime katılamaz veya karar süreçlerinden dışlanırsa toplumda adalet ve temsil duygusu zayıflar. Bu durum yöneticilerle vatandaşlar arasında güven kaybına, sorunların büyümesine ve demokratik kültürün zarar görmesine neden olur.
Demokrasi ve İnsan Hakları Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 61
Soru 5-a: Ece Hanım’ın tedavi edilmemesi devletin hangi temel özelliğine ters düşer?
Kısa Cevap: Bu durum sosyal devlet anlayışına ters düşer.
Detaylı Cevap: Sosyal devlet, vatandaşlarının sağlık, eğitim, güvenlik ve temel ihtiyaçlarını karşılamaya çalışan devlettir. Ece Hanım’ın sosyal güvencesi olmadığı için tedavi edilmemesi, sağlık hakkının kullanılmasını engeller. Bu nedenle bu durum devletin sosyal devlet olma sorumluluğuyla bağdaşmaz.
Soru 5-b: Mahkeme sosyal devlet anlayışına göre nasıl bir karar vermelidir?
Kısa Cevap: Mahkeme, Ece Hanım’ın tedavi hakkının korunması yönünde karar vermelidir.
Detaylı Cevap: Sosyal devlet anlayışına göre devlet, vatandaşların sağlık hizmetlerine ulaşmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu nedenle mahkeme, Ece Hanım’ın ekonomik durumu veya sosyal güvencesi olmaması nedeniyle tedaviden mahrum bırakılmasını hak ihlali olarak değerlendirmelidir. Karar, yaşam hakkı, sağlık hakkı ve insan onuru dikkate alınarak verilmelidir.
Soru 6: İnsan haklarını ihlal eden ülkelere karşı uygulanan uluslararası yaptırımları insan hakları açısından değerlendiriniz.
Kısa Cevap: Bu yaptırımlar, insan hakları ihlallerini önlemek ve devletleri hukuka uygun davranmaya zorlamak açısından önemlidir.
Detaylı Cevap: İnsan haklarını sistematik biçimde ihlal eden ülkelere karşı diplomatik baskı, ticari ilişkilerin askıya alınması veya uluslararası kuruluşlarda yaptırım uygulanması, insan haklarının korunması için kullanılan yöntemlerdir. Bu yaklaşımlar, ihlallerin görünür olmasını ve ihlal yapan devletlerin sorumluluk üstlenmesini sağlar. Ancak yaptırımlar uygulanırken halkın temel ihtiyaçlarını daha fazla mağdur etmeyecek şekilde adil ve ölçülü davranılmalıdır.
7-8. soruları aşağıdaki metinden yararlanarak cevaplayınız.
Soru 7: Çeşitli kültürlerde görülen bu tip yaklaşımlar insan haklarının evrenselliğinin önüne geçebilir mi?
Kısa Cevap: Hayır. Kültürel farklılıklar önemlidir; ancak çocuk hakları ve insan hakları evrenseldir, hiçbir kültürel gerekçe hak ihlalini meşru gösteremez.
Detaylı Cevap: Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ye göre 18 yaşın altındaki herkes çocuktur. Çocuk yaşta evlilik, çocuğun eğitim, sağlık, gelişim ve korunma haklarını ihlal eder. Bazı toplumlarda geleneksel olarak görülse bile bu uygulamalar insan haklarının evrensel niteliğini ortadan kaldırmaz. İnsan hakları, bütün insanlar için geçerli olduğu için kültür, gelenek veya alışkanlıklar hak ihlallerine gerekçe olamaz.
Soru 8: Metinde sözü edilen çocuk hakları ihlalinin nedenleri nelerdir?
Kısa Cevap: Bu ihlalin nedenleri arasında geleneksel anlayışlar, eğitimsizlik, yoksulluk, cinsiyet eşitsizliği ve çocukların korunmaması yer alabilir.
Detaylı Cevap: Çocuk yaşta evliliklerin temel nedenleri arasında bazı kültürlerdeki yanlış gelenekler, kız çocuklarının eğitim hakkının yeterince korunmaması, ekonomik sıkıntılar ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği bulunur. Ayrıca çocukların birey olarak haklarının yeterince tanınmaması da bu ihlale yol açar. Bu durum çocukların eğitim, sağlık, gelişim, özgürlük ve güvenlik haklarını olumsuz etkiler.
Demokrasi ve İnsan Hakları Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 62
Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları okuyunuz ve doğru seçeneği işaretleyiniz.
Soru 9: Verilen gelişmelerden hangi yargılara ulaşılabilir?
Kısa Cevap: E) II ve III
Detaylı Cevap: Verilen örneklerde bazı gelişmiş ülkelerin insan hakları konusunda tutarlı davranmadığı ve dünyanın farklı yerlerinde insan hakları ihlallerinin yaşandığı görülmektedir. Ancak bütün gelişmiş ülkelerin insan haklarının korunması konusunda tam dayanışma içinde olduğu söylenemez. Bu nedenle doğru cevap II ve IIItür.
Soru 10: Aşağıdakilerden hangisi insan haklarının temel özellikleri arasında yer almaz?
Kısa Cevap: B) Bir suç durumunda suçlu, ailesiyle birlikte yargılanır.
Detaylı Cevap: İnsan hakları evrenseldir, doğuştandır, vazgeçilmez ve devredilemezdir. Ayrıca insanın varoluşundan kaynaklanır. Ancak bir suç işlendiğinde kişinin ailesiyle birlikte yargılanması insan haklarına aykırıdır. Hukukta ceza sorumluluğu şahsidir; kişi yalnızca kendi fiilinden sorumludur. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.
Soru 11: Mustafa Kemal Atatürk’ün aşağıdaki sözlerinden hangisi insan haklarıyla ilgili değildir?
Kısa Cevap: C) Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.
Detaylı Cevap: Diğer seçeneklerde özgürlük, insanlık, başkasına zarar vermeme, bireylerin birbirine bağlılığı gibi insan haklarıyla ilişkilendirilebilecek değerler vardır. Ancak “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” sözü daha çok bilim ve akılcılık anlayışıyla ilgilidir. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 12: Hangisi görev ve sorumluluk olmasının yanı sıra aynı zamanda vatandaşlık hakkıdır?
Kısa Cevap: D) Seçimlerde oy kullanmak
Detaylı Cevap: Kanunlara uymak, vergi vermek, askerlik yapmak ve devlet malına zarar vermemek daha çok vatandaşlık görev ve sorumluluklarıdır. Seçimlerde oy kullanmak ise hem vatandaşlık görevi hem de demokratik bir haktır. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.