Astronomi ve Uzay Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 135 Cevapları MEB Yayınları
4. Ünite Ölçme Değerlendirme: Boşluk Doldurma ve Güneş’in Görünür Hareketi
Soru 1-10: Boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri yazınız.
Kısa Cevap: Cevaplar sırasıyla görünür, tutulum çemberi, Terazi, 18 sa, -23°27′, 1°, Zodyak, 29,5, son dördün, halkalı, Ay, korona şeklindedir.
- Güneş’in yerden bakan bir gözlemci tarafından gözlenen hareketine görünür hareket, bu hareket sırasında izlediği yörüngeye de tutulum çemberi denir.
- 23 Eylül’de Güneş Terazi burç takımyıldızındadır.
- 21 Aralık’ta Güneş’in sağ açıklığı 18 sa, dik açıklığı -23°27′ değerini alır.
- Güneş, uzaktaki yıldızlara göre her gün yaklaşık 1° doğuya kayar.
- Burç takımyıldızlarının oluşturduğu diske Zodyak adı verilir.
- Ay’ın evrelerinin çevrimi 29,5 gündür.
- Ay’ın evrelerinde dolunay evresinden sonra son dördün evresi gelir.
- Ay’ın görünür çapı Güneş’in görünür çapından küçükse halkalı Güneş tutulması gözlenir.
- Ay, Yer’in Güneş’e göre zıt yönünde kalırsa Ay tutulması meydana gelir.
- Güneş’in en dış katmanı koronadır ve Güneş tutulması sırasında daha iyi incelenebilir.
Soru 11: 30 Ağustos’ta Güneş’in sağ açıklığı ve dik açıklığı ne olabilir?
Kısa Cevap: Doğru cevap A.
Detaylı Cevap: 30 Ağustos için verilen seçenekler içinde Güneş’in sağ açıklığı ve dik açıklığına en uygun değer A seçeneğidir.
Soru 12: Güneş’in tutulum çemberi üzerindeki hareketinin sonucu olarak hangileri doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap D) I ve II.
Detaylı Cevap: Güneş’in tutulum çemberi üzerindeki yıllık görünür hareketi sonucunda eşlek kon sayıları yıl boyunca değişir. Ayrıca Yer’deki gözlemci, Güneş’in doğduğu yönü ve doğuş zamanını yıl içinde farklı ölçer. Ancak Kutup Yıldızı’nın konumunun yıllar geçtikçe değişmesi, Güneş’in tutulum çemberindeki günlük/yıllık hareketinin doğrudan sonucu değildir.
Soru 13: Güneş’in günlük hareketi sırasında gök kürede izlediği yörünge hangi çembere paraleldir?
Kısa Cevap: Doğru cevap A) Eşlek.
Detaylı Cevap: Güneş’in günlük görünür hareketi, Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesinden kaynaklanır. Bu hareket sırasında Güneş gök kürede eşleğe paralel bir yol izliyormuş gibi görünür.
Astronomi ve Uzay Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 136 Cevapları MEB Yayınları
Soru 14: 21 Mart ve 23 Eylül’de tutulum çemberi ile gök eşleği kesişir. Bu tarihlerde kuzey enlemindeki bir yer için hangi ifadeler doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap E) I, II ve III.
Detaylı Cevap: 21 Mart ve 23 Eylül ekinoks tarihleridir. Bu tarihlerde gece ve gündüz süreleri yaklaşık birbirine eşittir. Güneş tam doğudan doğar ve tam batıdan batar. Ayrıca gece yayı ile gündüz yayının uzunluğu birbirine eşittir. Bu nedenle I, II ve III ifadelerinin tamamı doğrudur.
Soru 15: 21 Mart’tan 21 Haziran’a kadar Güneş’in tutulum çemberi üzerindeki hareketiyle ilgili hangi ifadeler doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap B) Yalnız II.
Detaylı Cevap: 21 Mart’tan 21 Haziran’a kadar Güneş’in sağ açıklığı artar. Ancak dik açıklığın “kuzey yönünde azalması” doğru değildir; bu dönemde Güneş kuzey yarım küreye doğru ilerler. Bu yüzden yalnız II doğrudur.
Soru 16: Yer’deki bir gözlemci yıl boyunca Güneş’in kon sayılarının değiştiğini gözlemlerken yıldızların kon sayılarının sabit olduğunu gözlemliyor olabilir. Bunun nedeni nedir?
Kısa Cevap: Doğru cevap C) Yıldızların Güneş’e göre çok uzakta bulunması.
Detaylı Cevap: Güneş, Dünya’ya yakın olduğu için Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanımı sırasında gökyüzündeki konumu yıl boyunca belirgin şekilde değişir. Uzak yıldızlar ise çok uzak olduklarından konumları kısa sürelerde fark edilecek ölçüde değişmez. Bu yüzden yıldızların kon sayıları sabitmiş gibi gözlenir.
Soru 17: Gök eşleği tutulum çemberiyle çakışık olsaydı hangi ifadeler doğru olurdu?
Kısa Cevap: Doğru cevap C) I ve II.
Detaylı Cevap: Gök eşleği ile tutulum çemberi çakışık olsaydı gece ve gündüz süreleri yıl boyunca değişmezdi ve mevsimler oluşmazdı. Ancak Güneş’in her gün tam doğudan doğup tam batıdan batması ifadesi tüm durumlar için kesin kabul edilmez.
Soru 18: Şekle göre Güneş’in günlük hareketiyle ilgili hangi yargılar kesinlikle doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap E) I ve III.
Detaylı Cevap: Şekilde Güneş’in günlük yolu ufkun üzerinde çok uzun süre kalmaktadır; bu durum gözlem yerinin 66°15′ enleminden büyük olduğunu gösterir. Ayrıca Güneş’in gece yayının ufkun altında kalmadığı, yani o gün gece oluşmadığı anlaşılır. Ancak gözlemin kesin olarak 21 Aralık’ta yapıldığı söylenemez. Bu nedenle doğru ifadeler I ve III olur.
Astronomi ve Uzay Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 137 Cevapları MEB Yayınları
Soru 19: Ay’ın hareketleriyle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap E) I, II ve III.
Detaylı Cevap: Ay’ın yörünge düzlemi ile tutulum düzleminin kesiştiği noktalara düğüm noktaları denir. Ay’ın yörünge düzlemi, tutulum düzlemiyle tam çakışık değildir. Ayrıca Ay, sabit yıldızlara göre her gün yaklaşık doğuya doğru kayar. Bu nedenle üç ifade de doğrudur.
Soru 20: Ay’ın evreleri ve isimleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
Kısa Cevap: Doğru cevap A.
Detaylı Cevap: Sayfa 137’deki Ay evreleri görsellerinin doğru eşleştirmesi A seçeneğinde verilmiştir.
Soru 21: Ay’ın hareketiyle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap B) I ve II.
Detaylı Cevap: Ay’ın herhangi bir yıldız doğrultusundan tekrar aynı doğrultuya gelme süresine yıldızıl ay denir. Ardışık iki yeni ay arasındaki süre ise kavuşum ayı olarak tanımlanır. Ancak yıldızıl ay, kavuşum ayından yaklaşık 2 gün daha kısadır; bu yüzden III. ifade yanlıştır.
Soru 22: Ay’ın hilal evresinden sonra devam eden evrelerin sıralaması hangisidir?
Kısa Cevap: Doğru cevap A) İlk dördün - dolunay - son dördün - yeni ay.
Detaylı Cevap: Hilal evresinden sonra Ay’ın aydınlık kısmı artmaya devam eder ve ilk dördün oluşur. Ardından dolunay, sonra son dördün ve en sonunda tekrar yeni ay evresi görülür.
Soru 23: Yer’den Ay’ın hep aynı yüzünün gözlenmesinin sebebi nedir?
Kısa Cevap: Doğru cevap B) Ay’ın dolanma süresiyle dönme süresi eşittir.
Detaylı Cevap: Ay, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü Dünya çevresindeki dolanma süresiyle yaklaşık aynı sürede tamamlar. Bu nedenle Dünya’dan bakıldığında Ay’ın hep aynı yüzü görülür.
Astronomi ve Uzay Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 138 Cevapları MEB Yayınları
Soru 24: Ay tutulması çeşitleri ile Ay’ın konumu hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
Kısa Cevap: Doğru cevap C.
Detaylı Cevap: Tam Ay tutulması, Ay’ın tamamının Yer’in tam gölge konisine girmesiyle oluşur. Parçalı Ay tutulması, Ay’ın bir bölümünün tam gölgeye girmesiyle gerçekleşir. Yarı gölgeli Ay tutulması ise Ay’ın yarı gölge bölgesinden geçmesiyle oluşur.
Soru 25: Güneş tutulmasıyla ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap C) I ve II.
Detaylı Cevap: Güneş tutulmasının tam veya halkalı olması, Güneş’in ve Ay’ın görünür büyüklüklerine bağlıdır. Ayrıca tutulma sırasında Ay’ın gölgesi Dünya üzerinde belirli bir yol izler. Bu nedenle I ve II doğrudur.
Soru 26: Hangisi Ay ve Güneş tutulmalarının bilimsel önemiyle ilgili değildir?
Kısa Cevap: Doğru cevap E.
Detaylı Cevap: Ay tutulması sırasında Güneş patlamalarının daha iyi incelenmesi beklenmez. Güneş patlamaları daha çok Güneş gözlemleriyle ilgilidir.
Soru 27: Ay tutulması ile ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap D) I ve III.
Detaylı Cevap: Ay tutulmasında Güneş, Yer ve Ay aynı doğrultuya yakın konumdadır. Tutulmanın gerçekleşmesi için Ay’ın dolunay evresinde olması gerekir. Ay tamamen yarı gölge içinde olduğunda parçalı değil, yarı gölgeli Ay tutulması oluşur. Bu nedenle II. ifade yanlıştır.
Astronomi ve Uzay Bilimleri Ders Kitabı Sayfa 139 Cevapları MEB Yayınları
Soru 28: Güneş tutulmasıyla ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap E) I, II ve III.
Detaylı Cevap: Tam Güneş tutulması, Ay’ın görünür büyüklüğünün Güneş’i tamamen örtebildiği durumda oluşur. Halkalı Güneş tutulması, Ay’ın görünür büyüklüğü Güneş’ten daha küçük olduğunda meydana gelir. Parçalı Güneş tutulması ise Ay, Güneş ve gözlem yerinin tam aynı doğrultuda olmamasından kaynaklanır.
Soru 29: Güneş ve Ay tutulmasıyla ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
Kısa Cevap: Doğru cevap E.
Detaylı Cevap: Ay tutulmasında Güneş’ten gelen patlamalar daha iyi gözlenmez. Güneş patlamaları ve korona gibi olaylar özellikle Güneş tutulmaları sırasında daha iyi incelenebilir. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır.
Soru 30: Ay ve Yer’in yörüngelerinin eliptik olmasının sonucu olarak hangileri doğrudur?
Kısa Cevap: Doğru cevap E) I, II ve III.
Detaylı Cevap: Ay ve Yer’in yörüngelerinin eliptik olması nedeniyle Ay’ın görünür büyüklüğü değişir, Güneş’in görünür büyüklüğü değişir ve uygun hizalanma olduğunda halkalı Güneş tutulması meydana gelebilir.
Soru 31: Şekle göre X konumunda bulunan gözlemci Ay’ın şeklini nasıl görür?
Kısa Cevap: Doğru cevap E.
Detaylı Cevap: Şekilde Ay, Dünya’nın Güneş’e göre karşı tarafındadır ve Dünya’nın gölgesinden kısmen etkilenmektedir. Bu nedenle X konumundaki gözlemci Ay’ı kısmen kararmış, yani tutulma görünümünde görür. Bu görünüm E seçeneğinde verilmiştir.