9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 84-87 Cevapları MEB Yayınları 2026-2027, Etkinlik 1.19 “Elektronegatiflik” ve Kontrol Noktası 1.8 kapsamında elektronegatifliğin periyodik tablodaki değişimini, iyon yarıçaplarını, iyonlaşma enerjisini ve periyodik özellikler arasındaki ilişkileri öğrenci seviyesinde açıklamaktadır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 84 Cevapları
Etkinlik 1.19: Elektronegatiflik
Soru: 1. Element sembollerini verilen periyodik tablo kesitine uygun olacak şekilde yerleştiriniz. Cevap:
| Periyot | 1A | 2A | 3A | 4A | 5A | 6A | 7A | 8A |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. Periyot | H | - | - | - | - | - | - | He |
| 2. Periyot | Li | Be | B | C | N | O | F | Ne |
| 3. Periyot | Na | Mg | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4. Periyot | K | Ca | - | - | - | - | - | - |
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 85 Cevapları
Etkinlik 1.19: Elektronegatiflik
Soru: 2. Periyodik tablonun aynı periyodundaki elektronegatiflik değeri değişimine neden olan etmenler nelerdir? Bu değişimin nedenini elektrostatik çekim kuvveti temelinde açıklayınız. Kısa Cevap: Bir periyotta soldan sağa doğru elektronegatiflik genellikle artar. Detaylı Cevap: Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe proton sayısı ve çekirdeğin valans elektronlarına uyguladığı çekim artar. Bu nedenle atomun kimyasal bağdaki elektronları kendine çekme eğilimi de artar.
Soru: 3. Periyodik tablonun aynı grubundaki elektronegatiflik değeri değişimine neden olan etmenler nelerdir? Kısa Cevap: Bir grupta yukarıdan aşağıya doğru elektronegatiflik genellikle azalır. Detaylı Cevap: Grupta aşağıya doğru gidildikçe atom yarıçapı artar ve valans elektronları çekirdekten uzaklaşır. Bağ elektronlarına uygulanan çekim zayıfladığı için elektronegatiflik azalır.
Soru: 4. Elektronegatiflik değeri bir periyotta soldan sağa ve bir grupta yukarıdan aşağıya doğru nasıl değişir? Örnek veriniz. Kısa Cevap: Soldan sağa genellikle artar, yukarıdan aşağıya genellikle azalır. Örnek Cevap-1: 2. periyotta Li: 0,98 < Be: 1,57 < B: 2,04 şeklinde artış görülür. 2A grubunda ise Be: 1,57 > Mg: 1,31 > Ca: 1,00 şeklinde aşağıya doğru azalma vardır.
Soru: 5. Tablodaki en yüksek ve en düşük elektronegatiflik değerine sahip elementler hangileridir? Kısa Cevap: En yüksek F (4,00), en düşük K (0,82).
Soru: 6. Metallerin, ametallerin ve soy gazların elektronegatiflik değerleri karşılaştırıldığında hangi genellemelere ulaşılabilir? Kısa Cevap: Ametallerin elektronegatifliği genellikle yüksek, metallerin düşüktür. Soy gazların elektronegatiflik değerinden söz edilmez. Detaylı Cevap: Elektron alma eğilimi yüksek olan ametaller bağ elektronlarını daha güçlü çeker. Elektron verme eğilimi yüksek olan metallerin elektronegatiflikleri daha düşüktür. Soy gazlar kimyasal bağ yapma eğilimleri çok düşük olduğu için tabloda elektronegatiflik değeri verilmemiştir.
Kontrol Noktası 1.8
Soru: 1. Mg ve S atomları tepkimeye girerek MgS bileşiğini oluşturmaktadır. Görsellerin hangi atom ve iyona ait olduğunu belirleyiniz ve nedenini açıklayınız. Kısa Cevap:
Büyük mavi küre: Mg atomu
Küçük sarı-yeşil küre: S atomu
Küçülen mavi küre: Mg2+
Büyüyen sarı-yeşil küre: S2− Detaylı Cevap: Mg atomu elektron verdiğinde Mg2+ katyonuna dönüşür ve yarıçapı küçülür. S atomu ise elektron alarak S2− anyonuna dönüşür ve yarıçapı büyür.
Büyük mavi küre: Mg atomu
Küçük sarı-yeşil küre: S atomu
Küçülen mavi küre: Mg2+
Büyüyen sarı-yeşil küre: S2− Detaylı Cevap: Mg atomu elektron verdiğinde Mg2+ katyonuna dönüşür ve yarıçapı küçülür. S atomu ise elektron alarak S2− anyonuna dönüşür ve yarıçapı büyür.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 86 Cevapları
Kontrol Noktası 1.8
Soru: 2. Verilen elementlerin atom numarası-iyonlaşma enerjisi grafiğini çiziniz ve iyonlaşma enerjisindeki azalmaların nedenlerini açıklayınız. Grafikte Kullanılacak Değerler:
Kısa Cevap: Azalmalar Ne → Na, Mg → Al, P → S ve Ar → K geçişlerinde görülür. Detaylı Cevap: Ne'den Na'ya ve Ar'dan K'ye geçerken yeni bir enerji düzeyi başladığı için valans elektronu çekirdekten uzaklaşır ve iyonlaşma enerjisi büyük ölçüde düşer. Mg'nin tam dolu s orbitali ve P'nin yarı dolu p orbitalleri daha kararlı olduğundan Mg → Al ve P → S geçişlerinde de küçük düşüşler görülür.
| Element | Atom Numarası | 1. İyonlaşma Enerjisi (kJ/mol) |
|---|---|---|
| Ne | 10 | 2080 |
| Na | 11 | 496 |
| Mg | 12 | 738 |
| Al | 13 | 577 |
| Si | 14 | 786 |
| P | 15 | 1012 |
| S | 16 | 1000 |
| Cl | 17 | 1255 |
| Ar | 18 | 1520 |
| K | 19 | 419 |
Çizim Uyarısı: Bu soruda atom numarası yatay eksende, iyonlaşma enerjisi dikey eksende olacak şekilde grafik çizilmelidir.
Soru: 3. H-F bağındaki elektronlar F, H-Cl bağındaki elektronlar Cl, F-Cl bağındaki elektronlar F atomu tarafından daha çok çekilmektedir. H, F ve Cl atomlarının elektronegatifliklerini karşılaştırınız ve elektronegatifliğin tanımını yazınız. Kısa Cevap: F > Cl > H Tanım: Kimyasal bağ yapan bir atomun bağ elektronlarını kendine doğru çekme gücüne elektronegatiflik denir.
Soru: 4. Verilen özelliklere göre X, Y, Z ve K elementlerini periyodik tablo kesitine yerleştiriniz. Cevap:
Detaylı Cevap: İyonlaşma enerjisi sağa ve yukarı doğru arttığı için X sağ üstte yer alır. Atom yarıçapı sola ve aşağıya doğru arttığı için Y sol altta bulunur. K'nin valans elektron sayısı Y ile aynı olduğundan K ve Y aynı gruptadır. Z'nin hem valans elektron sayısı hem de enerji düzeyi K ve X'ten farklı olduğu için alt-orta kutuda yer alır.
| K | X | |
| Y | Z |
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 87 Cevapları
Kontrol Noktası 1.8
Soru: 5. X alkali metaldir. X, Y ve Z elementlerinin atom numaraları ardışıktır. Z elementinin temel hâl elektron dağılımında p orbitallerinde toplam 7 elektron vardır. Buna göre soruları cevaplayınız. Kısa Cevap: Verilen bilgilerden X = Na, Y = Mg ve Z = Al olduğu anlaşılır.
Soru: a) X, Y ve Z elementlerinin elektronegatifliklerini karşılaştırınız. Kısa Cevap: Z > Y > X yani Al > Mg > Na.
Soru: b) X, Y ve Z elementlerinin valans elektron sayılarını yazınız. Kısa Cevap:
X = 1
Y = 2
Z = 3
X = 1
Y = 2
Z = 3
Soru: c) X, Y ve Z elementlerinin atom yarıçaplarını karşılaştırınız. Kısa Cevap: X > Y > Z yani Na > Mg > Al.
Soru: ç) X+, Y2+ ve Z3+ iyonlarının elektron dağılımındaki son orbitali ve bu orbitaldeki elektron sayısını yazınız. Kısa Cevap: Üç iyon için de son orbital 2p6 şeklindedir. Detaylı Cevap: Na+, Mg2+ ve Al3+ iyonlarının her biri 10 elektrona sahiptir ve elektron dizilimleri 1s2 2s2 2p6 şeklindedir.
Soru: d) X, Y ve Z elementlerinin grup numaralarına karşılık gelen iyonlaşma enerjisi değerlerinin değişimini gösteren bir grafik çiziniz. Grafik Değerleri:
1A - X (Na): 496 kJ/mol
2A - Y (Mg): 738 kJ/mol
3A - Z (Al): 577 kJ/mol
1A - X (Na): 496 kJ/mol
2A - Y (Mg): 738 kJ/mol
3A - Z (Al): 577 kJ/mol
Çizim Uyarısı: Grafik 1A'dan 2A'ya doğru yükselmeli, 2A'dan 3A'ya geçerken tekrar düşmelidir.
Soru: e) X, Y ve Z elementlerinin birbirine göre konumlarını gösteren periyodik tablo kesiti çiziniz. Kısa Cevap: Üç element de 3. periyottadır. X 1A, Y 2A, Z ise 3A grubunda yan yana bulunur.
| 1A | 2A | 3A |
|---|---|---|
| X | Y | Z |
Çizim Uyarısı: Öğrenci 3. periyotta yan yana üç kutu çizip sırasıyla X - Y - Z yazabilir.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Elektronegatiflik periyodik tabloda nasıl değişir?
Elektronegatiflik genel olarak soldan sağa doğru artar, yukarıdan aşağıya doğru azalır.
Mg atomu Mg²⁺ olduğunda yarıçapı neden küçülür?Mg elektron verdiğinde proton sayısı değişmez ancak elektron sayısı azalır. Bu nedenle kalan elektronlara düşen çekim artar ve iyon yarıçapı küçülür.
S atomu S²⁻ olduğunda yarıçapı neden büyür?S atomu elektron aldığında elektron sayısı artar. Elektronlar arasındaki itme artarken bir elektron başına düşen çekim azalır ve anyon yarıçapı büyür.
Na, Mg ve Al'nin elektronegatiflik sırası nedir?Üç element aynı periyotta bulunduğu için soldan sağa doğru elektronegatiflik artar. Sıralama Al > Mg > Na şeklindedir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.