9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 73-76 Cevapları MEB Yayınları 2026-2027, İyon Oluşumu ve İzoelektronik Tanecikleri Tanıyalım etkinlikleri kapsamında atomların elektron alıp vererek iyon oluşturmasını, soy gaz elektron düzenine ulaşmasını ve izoelektronik taneciklerin özelliklerini öğrenci seviyesinde açıklamaktadır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 73 Cevapları
Etkinlik 1.12: İyon Oluşumu
1. Yönerge
Soru: Tablodaki boşlukları proton ve elektron sayılarına göre doldurunuz. Cevap:
| Atom / İyon | Proton Sayısı | Elektron Sayısı | Elektron Dizilimi |
|---|---|---|---|
| F | 9 | 9 | 1s2 2s2 2p5 |
| F− | 9 | 10 | 1s2 2s2 2p6 |
| S | 16 | 16 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 |
| S2− | 16 | 18 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 |
| N | 7 | 7 | 1s2 2s2 2p3 |
| N3− | 7 | 10 | 1s2 2s2 2p6 |
| Na | 11 | 11 | 1s2 2s2 2p6 3s1 |
| Na+ | 11 | 10 | 1s2 2s2 2p6 |
| Ca | 20 | 20 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 |
| Ca2+ | 20 | 18 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 |
| Al | 13 | 13 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1 |
| Al3+ | 13 | 10 | 1s2 2s2 2p6 |
Soru: 1. Her bir atomun nötr ve iyon hâlinin elektron sayıları arasındaki fark ile elektron dizilimindeki değişimi inceleyerek anyon ve katyon oluşumuna yönelik örüntüyü belirleyiniz. Kısa Cevap: Anyon oluşurken atom elektron alır, katyon oluşurken atom elektron verir. Detaylı Cevap: Anyon oluşumunda nötr atomun elektron sayısı, aldığı elektron sayısı kadar artar. Katyon oluşumunda ise atomun elektron sayısı, verdiği elektron sayısı kadar azalır. Proton sayısı değişmez.
Soru: 2. Atomların nötr ve iyon hâllerinin en yüksek enerji düzeylerini ve bu düzeydeki elektron sayılarını karşılaştırarak örüntüyü belirleyiniz. Kısa Cevap: Anyon oluşurken en dış enerji düzeyindeki elektron sayısı artar; katyon oluşurken azalır. Detaylı Cevap: Anyon oluşturan atom, en yüksek enerji düzeyine elektron alır. Katyon oluşturan atom ise en dış enerji düzeyindeki elektronlarını verir. Dış katmandaki tüm elektronlar verilirse en yüksek enerji düzeyi de değişebilir.
Soru: 3. Tablodaki iyonların elektron dizilimlerinin hangi soy gaz atomlarına benzediğini belirleyiniz. İyon oluşumu ile soy gaz elektron düzeni arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Kısa Cevap:
F−, N3−, Na+ ve Al3+ → Ne
S2− ve Ca2+ → Ar Detaylı Cevap: Atomlar elektron alıp vererek elektron dizilimlerini kendilerine yakın bir soy gazın kararlı elektron düzenine benzetebilir.
F−, N3−, Na+ ve Al3+ → Ne
S2− ve Ca2+ → Ar Detaylı Cevap: Atomlar elektron alıp vererek elektron dizilimlerini kendilerine yakın bir soy gazın kararlı elektron düzenine benzetebilir.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 74 Cevapları
Etkinlik 1.12: İyon Oluşumu
Soru: 4. Her bir iyonun proton ve elektron sayısı arasındaki fark ile iyon yükü arasındaki örüntüyü belirleyiniz. Kısa Cevap: Proton ve elektron sayısı arasındaki fark iyonun yükünü belirler. Detaylı Cevap: Proton sayısı elektron sayısından fazlaysa iyon pozitif, elektron sayısı proton sayısından fazlaysa negatif yüklüdür. Örneğin 11 proton ve 10 elektrona sahip Na+ iyonunun yükü +1'dir.
Soru: 5. a) Anyon ve katyon oluşumuna ilişkin genel bir kural oluşturunuz. Kısa Cevap: Elektron alan atom anyon, elektron veren atom katyon oluşturur. İyon oluşurken proton sayısı değişmez. Detaylı Cevap: Anyon oluşurken elektron sayısı ve valans elektron sayısı artar; atomun en dış orbitalleri dolmaya yaklaşır. Katyon oluşurken elektron sayısı azalır ve atom valans elektronlarını verir. Dış enerji düzeyindeki bütün elektronlar verilirse atomun en yüksek enerji düzeyi ve valans orbitalleri değişebilir.
Soru: 5. b) İyon oluşumuna dair belirlediğiniz kurallardan yararlanarak Be ve O atomlarından iyon oluşturunuz. Kısa Cevap:
Be → Be2+: 1s2
O → O2−: 1s2 2s2 2p6 Detaylı Cevap: Be atomu iki elektron vererek Be2+ katyonunu, O atomu iki elektron alarak O2− anyonunu oluşturur.
Be → Be2+: 1s2
O → O2−: 1s2 2s2 2p6 Detaylı Cevap: Be atomu iki elektron vererek Be2+ katyonunu, O atomu iki elektron alarak O2− anyonunu oluşturur.
2. Yönerge
Bu bölümde K ve Cl atomlarının iyon oluşturması üzerinden bilimsel bilgiler verilmektedir. K atomu 1 elektron vererek K+, Cl atomu ise 1 elektron alarak Cl− hâline gelir ve her ikisi de daha kararlı bir soy gaz elektron düzenine ulaşır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 75 Cevapları
Etkinlik 1.12: İyon Oluşumu - Öz Değerlendirme
Soru: İyon oluşumuna yönelik oluşturduğunuz genellemeleri bilimsel bilgilerle karşılaştırarak tabloyu doldurunuz. Örnek Cevap-1:
| Oluşturduğum Genelleme | Bilimsel Bilgiler Sonucunda Değişen Genellemem | Fark Edemediğim Noktalar |
|---|---|---|
| Atomlar elektron alarak veya vererek iyon oluşturur. | Elektron alan atomların anyon, elektron veren atomların katyon oluşturduğunu öğrendim. | İyon oluşurken proton sayısının değişmediğini başlangıçta düşünmemiştim. |
| Atomlar kararlı olmak için iyon oluşturabilir. | İyon oluştuğunda elektron dizilimi çoğunlukla yakın soy gaz elektron düzenine benzer. | Katyon oluşurken en yüksek enerji düzeyinin değişebileceğini fark etmemiştim. |
Etkinlik 1.13: İzoelektronik Tanecikleri Tanıyalım
Soru: Tablodaki boşlukları doldurunuz. Cevap:
| Atom / İyon | Proton Sayısı | Elektron Sayısı | Elektron Dizilimi |
|---|---|---|---|
| F− | 9 | 10 | 1s2 2s2 2p6 |
| Ne | 10 | 10 | 1s2 2s2 2p6 |
| Al3+ | 13 | 10 | 1s2 2s2 2p6 |
| K+ | 19 | 18 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 |
| Cl− | 17 | 18 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 |
| S2− | 16 | 18 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 |
| Ar | 18 | 18 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 |
Soru: Aynı renkle yazılmış taneciklerin izoelektronik olmasından hareketle izoelektronik kavramını tanımlayınız. Kısa Cevap: Elektron sayıları ve elektron dizilimleri aynı, proton sayıları farklı olan taneciklere izoelektronik tanecikler denir.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 76 Cevapları
Kontrol Noktası 1.7
Soru: 1. a) 12Mg atomunun elektron dizilimini yazınız. İyon oluşumunda elektronların hangi orbitalden verileceğini veya hangi orbitale alınacağını belirleyiniz. Kısa Cevap: Mg: 1s2 2s2 2p6 3s2. Mg atomu iyon oluştururken elektronlarını 3s orbitalinden verir.
Soru: 1. b) İyon yükünü belirleyiniz, iyon hâlinin elektron dizilimini yazınız ve iyon türünü belirtiniz. Kısa Cevap: Mg2+: 1s2 2s2 2p6. İyon yükü 2+, iyon türü katyondur.
Soru: 2. Aşağıdaki iyonların elektron dizilimlerini yazınız ve hangi soy gaz atomunun orbital şemasına benzediğini belirtiniz. Kısa Cevap:
a) P3−: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 → Ar
b) Li+: 1s2 → He
c) N3−: 1s2 2s2 2p6 → Ne
a) P3−: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 → Ar
b) Li+: 1s2 → He
c) N3−: 1s2 2s2 2p6 → Ne
Soru: 3. Aşağıdaki tanecik çiftlerinin elektron dizilimlerini karşılaştırarak izoelektronik olup olmadıklarını belirleyiniz. Kısa Cevap:
a) F− ve Na+: İzoelektroniktir.
b) Li+ ve He: İzoelektroniktir.
c) S2− ve P3−: İzoelektroniktir.
ç) N3− ve Na: İzoelektronik değildir.
d) K+ ve Ca2+: İzoelektroniktir. Detaylı Cevap: İzoelektronik olabilmeleri için taneciklerin elektron sayılarının ve elektron dizilimlerinin aynı olması gerekir. Proton sayılarının farklı olması izoelektronik olmalarına engel değildir.
a) F− ve Na+: İzoelektroniktir.
b) Li+ ve He: İzoelektroniktir.
c) S2− ve P3−: İzoelektroniktir.
ç) N3− ve Na: İzoelektronik değildir.
d) K+ ve Ca2+: İzoelektroniktir. Detaylı Cevap: İzoelektronik olabilmeleri için taneciklerin elektron sayılarının ve elektron dizilimlerinin aynı olması gerekir. Proton sayılarının farklı olması izoelektronik olmalarına engel değildir.
Soru: İyon oluşumu ile ilgili etkileşimli içeriğe ulaşmak için karekodu okutunuz. Cevap: Bu bölüm etkileşimli bir çalışmadır. Karekodu okutarak iyon oluşumuyla ilgili etkinliği tamamlayınız.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Anyon ile katyon arasındaki fark nedir?
Elektron alan atom anyon, elektron veren atom katyon olur. Anyon negatif, katyon pozitif yüklüdür.
İyon oluşurken proton sayısı değişir mi?Hayır. İyon oluşumunda yalnızca elektron sayısı değişir. Atomun çekirdeğindeki proton sayısı aynı kalır.
Atomlar neden soy gaz elektron düzenine benzemeye çalışır?Elektron alıp veren atomlar çoğu durumda daha kararlı bir elektron düzenine ulaşır ve elektron dizilimleri yakın bir soy gazın dizilimine benzer.
İzoelektronik tanecik nedir?Elektron sayıları ve elektron dizilimleri aynı, proton sayıları farklı atom veya iyonlara izoelektronik tanecikler denir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.