9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 62-65 Cevapları MEB Yayınları 2026-2027, Etkinlik 1.10 “Neden Bazı Atomlar Diğerlerinden Daha Kararlıdır?” kapsamında valans elektronları, küresel simetri ve atomların kararlılığı arasındaki ilişkiyi; Kontrol Noktası 1.5 bölümünde ise orbital enerjileri ve elektron dağılımını ele almaktadır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 62 Cevapları
Etkinlik 1.10: Neden Bazı Atomlar Diğerlerinden Daha Kararlıdır?
Sayfanın üst kısmındaki N, O ve Na örnekleri elektronların orbitallere Aufbau ilkesi, Pauli dışlama ilkesi ve Hund kuralına göre nasıl yerleştiğini göstermektedir. Atomun en dış temel enerji seviyesindeki elektronlara valans elektronları, bu elektronların bulunduğu orbitallere ise valans orbitalleri denir.
Soru: 1. Yönerge: Tabloda yer alan boşlukları örnekteki gibi doldurunuz. Cevap:
| Atom | Elektron Dağılımı | Valans Elektronlarının Orbital Dağılımı | Küresel Simetri |
|---|---|---|---|
| H | 1s1 | 1s: [↑] | Var |
| Be | 1s2 2s2 | 2s: [↑↓] | Var |
| B | 1s2 2s2 2p1 | 2s: [↑↓] 2p: [↑] [ ] [ ] | Yok |
Çizim gerekiyor: Tablonun “Valans Elektronlarının Orbital Şekillerindeki Dağılımı” bölümünde elektronların s ve p orbital şekilleri üzerinde gösterilmesi istenmektedir. Yukarıdaki ok gösterimleri çizim için rehber olarak kullanılabilir.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 63 Cevapları
Etkinlik 1.10: Neden Bazı Atomlar Diğerlerinden Daha Kararlıdır? - Tablo Devamı
| Atom | Elektron Dağılımı | Valans Elektronlarının Orbital Dağılımı | Küresel Simetri |
|---|---|---|---|
| C | 1s2 2s2 2p2 | 2s: [↑↓] 2p: [↑] [↑] [ ] | Yok |
| N | 1s2 2s2 2p3 | 2s: [↑↓] 2p: [↑] [↑] [↑] | Var |
| O | 1s2 2s2 2p4 | 2s: [↑↓] 2p: [↑↓] [↑] [↑] | Yok |
| Ne | 1s2 2s2 2p6 | 2s: [↑↓] 2p: [↑↓] [↑↓] [↑↓] | Var |
| P | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3 | 3s: [↑↓] 3p: [↑] [↑] [↑] | Var |
| Cl | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 | 3s: [↑↓] 3p: [↑↓] [↑↓] [↑] | Yok |
| Ar | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 | 3s: [↑↓] 3p: [↑↓] [↑↓] [↑↓] | Var |
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 64 Cevapları
Etkinlik 1.10: Küresel Simetri ve Kararlılık
Soru: 1. a) Tabloda hangi atomların son enerji seviyesindeki orbitalleri tam doludur? Kısa Cevap: Be, Ne ve Ar.
Soru: b) Tabloda hangi atomların son enerji seviyesindeki orbitalleri yarı doludur? Kısa Cevap: H, N ve P.
Soru: c) Tabloda orbital şekillerinde iki farklı renk kullanılmasının sebebi nedir? Kısa Cevap: Tam dolu ve yarı dolu orbitalleri birbirinden ayırmak için iki farklı renk kullanılmıştır. Detaylı Cevap: Tabloda tam dolu orbitaller mavi, yarı dolu orbitaller kırmızı renkle gösterilmiştir. Böylece orbital doluluk durumları daha kolay karşılaştırılabilir.
Soru: 2. Elektronların orbitallere dağılımı ile atom orbitallerinin doluluğu ve küresel simetri özelliği arasındaki örüntüyü belirleyiniz. Kısa Cevap: Son katmanındaki orbitalleri tam veya yarı dolu olan atomlar küresel simetri özelliği gösterir. Detaylı Cevap: Tablodaki örnekler incelendiğinde eş enerjili orbitallerin dengeli biçimde tamamen veya yarı yarıya dolmasının elektron dağılımını daha düzenli hâle getirdiği görülmektedir. Bu durum küresel simetri olarak ifade edilir.
Soru: 3. Tablodaki atomlardan hangileri daha kararlıdır? Kısa Cevap: H, Be, N, Ne, P ve Ar atomları daha kararlıdır. Detaylı Cevap: Bu atomlarda valans orbitalleri yarı dolu veya tam dolu olacak şekilde dengeli bir elektron dağılımı vardır. Bu nedenle çekirdeğin çekim etkisi orbitallere daha dengeli dağılır.
Soru: 4. Kararlılık ve küresel simetri özelliği arasındaki örüntüyü belirleyiniz. Kısa Cevap: Küresel simetri özelliği gösteren atomlar daha kararlıdır. Detaylı Cevap: Küresel simetriye sahip atomlarda çekirdeğin çekim gücü, eş enerjili alt orbitallere ve s orbitaline dengeli biçimde dağılır. Bu dengeli dağılım atomun kararlılığını artırır.
Soru: 5. Küresel simetri özelliği için genel bir tanım yazınız. Kısa Cevap: Valans orbitallerinin yarı dolu veya tam dolu olması nedeniyle çekirdeğin çekim gücünün orbitallere dengeli dağılması küresel simetri özelliğidir. Detaylı Cevap: Son katmanındaki eş enerjili orbitalleri yarı dolu veya tam dolu olan atomlarda elektronlar dengeli dağılır. Çekirdeğin çekim gücünün orbitallere dengeli dağılması atomun daha kararlı bir yapıya sahip olmasını sağlar.
2. Yönerge: Krom Atomunun Elektron Dağılımı
| Cr Atomunun Beklenen Elektron Dağılımı | Cr Atomunun Gözlenen Elektron Dağılımı |
|---|---|
| 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d4 | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d5 |
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 65 Cevapları
Etkinlik 1.10: 2. Yönerge
Soru: 1. Tabloda Cr atomuna ait hangi dağılımda çekirdeğin çekim gücü dengelenmiştir? Kısa Cevap: Gözlenen elektron dağılımında. Detaylı Cevap: Cr atomunun gözlenen dağılımı [Ar] 4s1 3d5 şeklindedir. Bu dağılımda 4s orbitali yarı dolu, beş 3d orbitali de birer elektronla yarı doludur. Elektronların dengeli dağılması küresel simetri sağlar.
Soru: 2. Cr atomu hangi dağılımda daha kararlıdır? Kısa Cevap: [Ar] 4s1 3d5 gözlenen elektron dağılımında daha kararlıdır.
Soru: 3. Cr atomunun küresel simetri özelliği gösterip göstermediğini gerekçeleriyle açıklayınız. Kısa Cevap: Evet, gösterir. Detaylı Cevap: Cr atomunun gözlenen elektron dağılımında 4s orbitali yarı dolu, 3d orbitallerinin beşi de yarı doludur. Elektronların eş enerjili orbitallere dengeli dağılması nedeniyle Cr küresel simetri özelliği gösterir.
Soru: 4. 29Cu atomunun küresel simetri özelliği gösterip göstermediğini gerekçeleriyle açıklayınız. Kısa Cevap: Evet. Cu atomu [Ar] 4s1 3d10 dağılımında küresel simetri özelliği gösterir. Detaylı Cevap: [Ar] 4s2 3d9 dağılımında d orbitalleri dengeli dolu değildir. Gözlenen [Ar] 4s1 3d10 dağılımında ise 4s orbitali yarı dolu, 3d orbitalleri tam doludur. Bu dengeli elektron dağılımı Cu atomunun küresel simetri özelliği göstermesini sağlar.
Kontrol Noktası 1.5
Soru: 1. Çekirdekten uzaklaştıkça aynı tür orbitallerin bağıl enerjisinde ve hacminde meydana gelen değişimin nedenlerini açıklayınız. Kısa Cevap: Çekirdekten uzaklaştıkça orbitalin hacmi ve bağıl enerjisi artar. Detaylı Cevap: Çekirdekten uzaklaştıkça çekirdeğin elektron üzerindeki çekim etkisi azalır. Elektron daha geniş bir bölgede bulunabildiği için orbitalin hacmi büyür ve bağıl enerjisi artar.
Soru: 2. Bir atomda aynı enerjiye sahip orbitaller bulunabilir mi? Açıklayınız. Kısa Cevap: Evet, bulunabilir. Detaylı Cevap: Örneğin 2p alt seviyesinde 2px, 2py ve 2pz olmak üzere üç özdeş orbital bulunur. Bu orbitallerin enerjileri birbirine eşittir.
Soru: 3. Çok elektronlu bir atomda aynı enerji seviyesine sahip iki farklı tür orbital bulunabilir mi? Kısa Cevap: Evet, bulunabilir. Detaylı Cevap: Örneğin ikinci enerji seviyesinde 2s ve 2p orbitalleri birlikte bulunur. İkisi de n=2 enerji seviyesine aittir ancak bağıl enerjileri birbirinden farklıdır.
Soru: 4. Dokuz tam dolu ve altı yarı dolu orbitali bulunan X atomunun elektron dağılımını Aufbau ilkesi, Pauli dışlama ilkesi ve Hund kuralına uygunluğu açısından değerlendiriniz. Kısa Cevap: X atomunun atom numarası 24 olup elektron dağılımı 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s1 3d5 şeklindedir. Detaylı Cevap: Bu dağılım krom atomuna aittir. Basitleştirilmiş Aufbau sırasına göre 4s orbitali tam dolmadan 3d orbitallerine geçildiği için Aufbau ilkesine istisna oluşturur. Bununla birlikte orbitallerde ikiden fazla elektron bulunmadığı ve eşleşen elektronlar zıt yönlü olduğu için Pauli ilkesine uygundur. Beş 3d orbitalinin her birinde önce birer elektron bulunduğu için Hund kuralına da uygundur.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Küresel simetri nedir?
Valans elektronlarının eş enerjili orbitallere yarı dolu veya tam dolu olacak şekilde dengeli dağılması küresel simetri özelliğinin oluşmasına yardımcı olur. Bu tür dağılımlar atomun kararlılığını artırabilir.
Kromun elektron dağılımı neden beklenenden farklıdır?
Kromun [Ar] 4s1 3d5 dağılımında hem 4s hem de 3d orbitalleri yarı doludur. Bu dengeli dağılım atomun daha kararlı olmasını sağlar.
Bakırın daha kararlı elektron dağılımı nedir?
Bakır için daha kararlı dağılım [Ar] 4s1 3d10 şeklindedir. Bu durumda 4s yarı dolu, 3d orbitalleri ise tam doludur.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.