9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları | Sayfa 200
Etkinlik-2.28: Islatan Sıvılar
1. Cam bir yüzeye cıva ve su damlatıldığında suyun yayılıp cıvanın yayılmamasını yüzey gerilimi ile açıklayınız.
Kısa Cevap: Bu durum iki sıvının yüzey gerilimlerinin farklı olmasından kaynaklanır.
Ayrıntılı Cevap: Cıvanın yüzey gerilimi (480 dyn/cm), suyun yüzey geriliminden (72 dyn/cm) çok daha büyüktür. Cıva atomları arasındaki kohezyon kuvvetleri, cıva ile cam arasındaki adezyon kuvvetlerinden daha güçlüdür. Bu nedenle cıva cam yüzeyde yayılmaz ve yüzeyi ıslatmaz.
Su molekülleri ile cam yüzey arasındaki adezyon kuvvetleri, su molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetlerinden büyük olduğu için su cam yüzeye yayılır ve yüzeyi ıslatır.
2. Yüzey gerilimi fazla olan sıvılarda kohezyon mu, adezyon mu daha fazladır? Açıklayınız.
Kısa Cevap: Yüzey gerilimi fazla olan sıvılarda kohezyon kuvvetleri daha fazladır.
Ayrıntılı Cevap: Yüzey gerilimi büyük olan sıvılarda moleküller birbirini güçlü şekilde çeker. Bu durum, sıvının kendi molekülleri arasındaki kohezyon kuvvetlerinin, sıvı ile yüzey arasındaki adezyon kuvvetlerinden büyük olduğunu gösterir. Bu nedenle bu tür sıvılar yüzeye yayılmak yerine damla şeklini korur.
3. Bir sıvının yüzey gerilimi ile kılcallık özelliği arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Kısa Cevap: Yüzey gerilimi azaldıkça kılcallık artar.
Ayrıntılı Cevap: Yüzey gerilimi büyük olan sıvılarda kohezyon kuvvetleri baskındır ve sıvı yüzeye tutunamaz. Bu nedenle kılcallık etkisi zayıftır, hatta sıvı seviyesi boruda alçalabilir (cıva örneği).
Yüzey gerilimi küçük olan sıvılarda ise adezyon kuvvetleri daha etkilidir. Bu durumda sıvı, cam yüzeye tutunarak ince borularda yukarı doğru yükselir ve kılcallık olayı belirgin şekilde gözlenir (su örneği).