9. Sınıf MEB Yayınları Kimya Ders Kitabı Sayfa 194
Etkinlik-2.26: Sıcaklık Sıvıların Akışkanlığını Nasıl Etkiler?
Etkinlik-2.26: Sıcaklık Sıvıların Akışkanlığını Nasıl Etkiler?
Deneyin Adı: Akışkanlık – Sıcaklık İlişkisi
Deneyin Amacı: Sıcaklığın sıvıların akışkanlığı (viskozitesi) üzerindeki etkisini gözlemleyebilmek ve bu etkiyi bilimsel verilerle açıklayabilmek.
Malzemeler: Etil alkol, propil alkol, etilen glikol, gliserin, bal, mezür, beherglas, kronometre, çelik bilye, damlalık, eğik düzlem, termometre, üç ayak, tel kafes, bünzen beki ya da ispirto ocağı, asetat kalemi, ısıya dayanıklı eldiven, tüp maşası, erlenmayer, delikli lastik tıpa, pipet, büret, musluklu şişe
İşlem Basamakları:
- İki farklı sıvı (örneğin etil alkol ve gliserin) mezür yardımıyla eşit hacimde (100 mL) ölçülerek beherglaslara konur.
- Beherglaslar üç ayak ve tel kafes üzerine yerleştirilir.
- Bünzen beki veya ispirto ocağı ile sıvılar kontrollü şekilde ısıtılır.
- Termometre ile sıvıların sıcaklığı takip edilir ve 25 °C, 50 °C ve 80 °C’de ölçümler yapılır.
- Pipet veya büret yardımıyla sıvının belirli bir miktarı akıtılır ve akış süresi kronometre ile ölçülür (Ölçülen Akışkanlık Değeri 1).
- Çelik bilye sıvının içine bırakılarak sıvı içerisindeki hareket süresi ölçülür (Ölçülen Akışkanlık Değeri 2).
- Her sıcaklıkta ölçümler tekrar edilerek veriler tabloya kaydedilir.
Ölçüm Sonuçları (Örnek):
| Sıcaklık (°C) | 1. Sıvı – Ölçülen Akışkanlık Değeri 1 | 1. Sıvı – Ölçülen Akışkanlık Değeri 2 | 2. Sıvı – Ölçülen Akışkanlık Değeri 1 | 2. Sıvı – Ölçülen Akışkanlık Değeri 2 |
|---|---|---|---|---|
| 25 | 15 s | 14 s | 45 s | 43 s |
| 50 | 12 s | 11 s | 30 s | 29 s |
| 80 | 8 s | 7 s | 20 s | 19 s |
Değerlendirme Soruları ve Cevapları
1. Seçtiğiniz sıvıların akışkanlığı ile sıcaklıkları arasındaki örüntüyü yazınız.
Sıcaklık arttıkça sıvıların akış süresi kısalmaktadır. Bu durum sıvıların akışkanlığının arttığını göstermektedir.
2. Deneyden elde ettiğiniz örüntüleri kullanarak sıvıların akışkanlığı ile sıcaklık arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Sıcaklık arttıkça sıvı taneciklerinin kinetik enerjisi artar, moleküller arası etkileşimler zayıflar ve viskozite azalır. Bu nedenle sıvılar daha hızlı akar.
3. Zeytinyağının viskozitesinin (81·10⁻³ Pa·s) suyun viskozitesine (1,01·10⁻³ Pa·s) eşit hâle nasıl getirilebileceğini açıklayınız.
Zeytinyağının sıcaklığı artırılarak moleküller arası etkileşimler zayıflatılır. Böylece viskozitesi azalır ve suya yakın bir viskozite değerine ulaşabilir.