9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları Sayfa 177
Etkinlik-2.20: Sıvıların Kaynama Sıcaklığını Etkileyen Faktörler
Soru: Aşağıdaki görsellerde yer alan deneyi öğretmeniniz ile birlikte yaparak soruları cevaplayınız.
Cevap: Bu etkinliğin cevapları bir sonraki sayfada yer almaktadır.
(Bkz. sayfa 178)
- Buharlaşma, her sıcaklıkta ve yalnızca sıvının yüzeyinde gerçekleşir.
- Kaynama, sıvının her noktasında gerçekleşir ve kaynama noktası, sıvının kaynadığı andaki sıcaklıktır.
- Kaynama sırasında sıvı içinde gaz kabarcıkları oluşur ve yüzeye çıkar.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları Sayfa 178
Etkinlik-2.20: Sıvıların Kaynama Sıcaklığını Etkileyen Faktörler – Değerlendirme
Soru 1: Şırınganın ucu kapalıyken pistonunun çekilmesi durumunda neler olabileceğini tahmin ediniz. Tahminlerinizi nedenleriyle açıklayınız.
Cevap: Şırınganın ucu kapalıyken piston çekildiğinde iç hacim artar ve basınç azalır. Basınç azaldığı için suyun kaynama noktası düşer ve su, oda sıcaklığında bile kabarcıklar oluşturarak kaynamaya başlayabilir.
Soru 2: Deneyde gerçekleşen olayları gözlemleyiniz ve gözlemlerinizi yazınız.
Cevap: Piston çekildiğinde şırınganın içindeki suda kabarcıklar oluştuğu ve suyun kaynar gibi davrandığı gözlemlendi.
Soru 3: Şırınganın pistonu çekilerek hacim değiştirildiğinde basınçta nasıl bir değişim olduğunu düşünüyorsunuz? Bu durumun nedenini açıklayınız.
Cevap: Hacim arttıkça basınç azalır. Çünkü aynı miktardaki su buharı daha geniş bir hacme yayılarak yüzeylere daha az kuvvet uygular. Basınç düştüğünde suyun kaynaması kolaylaşır.
Soru 4: Gözlemlediğiniz olayı topladığınız verilere dayanarak nedenleriyle açıklayınız ve deneyin amacı bölümünü doldurunuz.
Cevap: Piston çekildiğinde şırınganın iç hacmi artmış, iç basınç azalmıştır. Dış basınç azaldığında suyun buhar basıncı iç basınca eşitlenmiş ve su kaynamaya başlamıştır.
Deneyin Amacı: Dış basıncın (açık hava basıncının) sıvıların kaynama sıcaklığı üzerindeki etkisini gözlemlemek.
Soru 5: Tahminleriniz ile gözlemleriniz arasında karşılaştırmalar yapınız. Tahminleriniz gerçekleşti mi?
Cevap: Tahminlerim gözlemlerimle örtüştü. Basınç azaldığında suyun kaynadığı görüldü. Küçük farklar deney koşullarından kaynaklanmış olabilir.
2. Yönerge – Karşılaştırma Sorusu
Soru: Su, etanol ve aseton saf sıvıları deniz seviyesinde ısıtılarak kaynatılır. Kaynama sıcaklıkları hakkında ne düşünüyorsunuz?
Cevap: Bu sıvıların kaynama sıcaklıkları farklıdır. Çünkü moleküller arası etkileşimleri farklıdır. Su güçlü hidrojen bağlarına sahip olduğu için daha yüksek sıcaklıkta kaynar; etanol ve aseton ise daha zayıf etkileşimlere sahip olduklarından daha düşük sıcaklıklarda kaynar.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları Sayfa 179
Deney: Hangi Sıvının Kaynama Sıcaklığı En Yüksek?
Deneyin Adı: Hangi Sıvının Kaynama Sıcaklığı En Yüksek?
Deneyin Amacı: Moleküller arası etkileşimlerin, sıvıların kaynama sıcaklığı üzerindeki etkisini belirlemek.
Malzemeler: 250 mL’lik erlenmayer (3 adet), saf su (150 mL), etanol (150 mL), aseton (150 mL), termometre, elektrikli ısıtıcı, statif, kıskaç
İşlem Basamakları
- Saf su, etanol ve asetonu ayrı ayrı 150 mL olacak şekilde erlenmayerlere doldurunuz.
- Her erlenmayeri elektrikli ısıtıcının üzerine yerleştiriniz.
- Termometreleri kıskaç yardımıyla sabitleyerek sıvıların içine yerleştiriniz.
- Isıtmayı başlatınız ve her sıvının sıcaklığını üçer dakika arayla not ediniz.
- Sıvılar kaynayana kadar ölçümlere devam ediniz ve kaynama anındaki sıcaklıkları kaydediniz.
- Deney sırasında güvenlik kurallarına uyunuz ve ortamın havalandırılmasına dikkat ediniz.
Değerlendirme – Soru & Cevap
Soru 1: Sıvıların tanecikleri arasındaki etkileşimleri inceleyerek etkileşim türlerini belirleyiniz.
- Saf suda: Dipol–dipol etkileşimi ve hidrojen bağı
- Etanolde: Dipol–dipol etkileşimi ve hidrojen bağı
- Asetonda: Dipol–dipol etkileşimleri (hidrojen bağı yoktur)
Soru 2: Sıvıların etkileşim kuvvetlerini kıyaslayınız.
Cevap: Su molekülleri arasında güçlü ve çok sayıda hidrojen bağı bulunur. Etanolde hidrojen bağı vardır ancak suya göre daha zayıftır. Asetonda hidrojen bağı bulunmadığından moleküller arası etkileşim en zayıftır.
Etkileşim kuvveti sıralaması: Su > Etanol > Aseton
Soru 3: Sıvıların etkileşim kuvvetleri ile kaynama sıcaklıkları arasında nasıl bir ilişki vardır?
Cevap: Moleküller arası etkileşim kuvveti arttıkça sıvının kaynama sıcaklığı da artar.
- Su: 100 °C
- Etanol: 78 °C
- Aseton: 56 °C
En güçlü etkileşime sahip olan suyun kaynama noktası en yüksek, en zayıf etkileşime sahip olan asetonun kaynama noktası ise en düşüktür.
Soru 4: Tahminleriniz ve gözlemleriniz arasında karşılaştırma yapınız.
Cevap: Tahminlerim ve gözlemlerim büyük ölçüde birbiriyle uyumludur. Suyun en yüksek, asetonun en düşük kaynama sıcaklığına sahip olacağı doğru şekilde gözlemlenmiştir. Küçük farklılıklar ölçüm hassasiyeti ve deney ortamından kaynaklanmış olabilir.