9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 161 – Etkinlik 2.16 Katılar ve Özellikleri
Soru - Aşağıdaki görselleri inceleyerek soruların cevaplarını verilen boşluklara yazınız. Cevaplarınızı sınıf arkadaşlarınızla tartışınız.
Cevap : Bu etkinliğin cevapları bir sonraki sayfada yer almaktadır. (Bkz. sayfa 162)
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 162 – Etkinlik 2.16 Katılar ve Özellikleri
Soru 1: Görsellerde verilen katıların fiziksel görünüm ve özellikleri arasındaki farklar nelerdir?
Cevap: Verilen katılar; parlaklık, sertlik, iletkenlik, erime noktası ve kırılganlık gibi fiziksel özellikler bakımından birbirinden farklıdır. Örneğin metaller parlak ve iletkenken, iyonik katılar genellikle sert ve kırılgandır; moleküler katılar ise daha düşük erime noktasına sahiptir.
Soru 2: Görsellerdeki katıların farklı özelliklere sahip olmasının sebepleri neler olabilir?
Cevap: Katıların farklı özelliklere sahip olmasının temel nedenleri;
- Tanecik türlerinin (atom, iyon, molekül) farklı olması,
- Taneciklerin diziliş şekli,
- Tanecikler arasındaki bağ türü ve etkileşimlerin gücü
şeklinde sıralanabilir.
Soru 3: Görsellerdeki katılardan hangisi ya da hangilerinin tanecikleri diğerlerinden farklı düzenlenmiştir? Açıklayınız.
Cevap: Cam (SiO₂), diğer katılardan farklı olarak amorf yapıya sahiptir.
Cam dışında verilen katıların tamamında tanecikler düzenli (kristal) bir diziliş gösterirken, camda tanecikler düzensiz ve rastgele bir şekilde yerleşmiştir. Bu nedenle cam, kristal katılardan ayrılır.
Soru 4: Verilen örneklerde tekrarlayan birimler arasında nasıl bir fark vardır? Her bir örneğin tekrarlayan birimlerindeki taneciklerin türünü yazınız.
Cevap: Katıların tekrarlayan birimleri, içerdiği tanecik türüne göre farklılık gösterir:
Metalik katılar: Sodyum (Na), Magnezyum (Mg), Alüminyum (Al) → Atomlar
İyonik katılar: Sodyum klorür (NaCl), Kalsiyum oksit (CaO), Potasyum iyodür (KI) → İyonlar
Kovalent ağ yapılı katılar: Elmas (C), Grafit (C), Kuvars (SiO₂) → Ametal atomları
Moleküler katılar: Buz (H₂O), Kuru buz (CO₂) → Moleküller
Sonuç olarak, katıların fiziksel ve kimyasal özellikleri; tekrarlayan birimleri oluşturan tanecik türüne ve bu taneciklerin dizilişine bağlıdır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 163 – Etkinlik 2.16 Katılar ve Özellikleri
Soru 1: Her bir görselde verilen katının yapısını oluşturan taneciklerin düzenli bir yapı oluşturup oluşturmadığını, tanecikler arasındaki etkileşim türlerini ve seçme nedeninizi yazınız.
- Sodyum (Na), Magnezyum (Mg), Alüminyum (Al): Tanecikler düzenli yapı oluşturur. Metalik bağ vardır çünkü pozitif metal iyonları serbest elektronlar arasında bulunur.
- Sodyum Klorür (NaCl), Kalsiyum Oksit (CaO), Potasyum İyodür (KI): Tanecikler düzenli yapıdadır. İyonik bağ bulunur; zıt yüklü iyonlar birbirini çeker.
- Elmas (C), Grafit (C), Kuvars (SiO₂): Tanecikler düzenli yapı oluşturur. Kovalent bağ vardır; ametal atomlar arasında güçlü bağlar bulunur.
- Buz (Katı H₂O): Tanecikler düzenli yapıdadır. Hidrojen bağı ve dipol-dipol etkileşimi görülür.
- Kuru buz (Katı CO₂): Tanecikler düzenli yapıdadır. London kuvvetleri etkilidir.
- Cam (SiO₂): Tanecikler düzensiz yapıdadır. Amorf katıdır, belirli bir kristal örgüsü yoktur.
Soru 2: Verilen örnekleri gruplayınız. Gruplama yaparken tekrarlayan birimleri ve aralarındaki etkileşim türlerini göz önünde bulundurunuz.
- Tekrarlayan birimi olanlar: Na, NaCl, H₂O (buz), Mg, CO₂ (kuru buz), C (elmas, grafit), CaO, Al, SiO₂ (kuvars), KI
- Tekrarlayan birimi olmayan: Cam
- İyonik katılar: NaCl, CaO, KI
- Metalik katılar: Na, Mg, Al
- Kovalent katılar: Elmas, Grafit, Kuvars
- Moleküler katılar: Buz, Kuru buz
Soru 7: Metni inceleyerek katı türleri ile belirlediğiniz katı gruplarını karşılaştırınız.
Cevap: Amorf katılar düzensiz tanecik yapısına sahiptir ve belirli bir erime noktaları yoktur (cam, plastik).
Kristal katılar düzenli tanecik yapısına sahiptir, belirli erime noktaları vardır ve iyonik, moleküler, kovalent ve metalik olmak üzere dört gruba ayrılır. Verilen örneklerin büyük çoğunluğu kristal katıdır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 164 – Etkinlik 2.16 Katılar ve Özellikleri
Soru: Kristal katılardaki etkileşim türü ile erime noktaları arasında nasıl bir ilişki vardır? Bu ilişkiyi verilen örnekleri kullanarak açıklayınız.
Cevap: Kristal katılarda tanecikler arasındaki etkileşim ne kadar güçlü ise erime noktası o kadar yüksektir.
- Moleküler katılar (London kuvveti, dipol-dipol, hidrojen bağı) zayıf etkileşimlere sahip olduğu için düşük erime noktasına sahiptir. Örneğin kuru buz (CO₂) London kuvvetleriyle tutulur ve −78,5 °C’de erir.
- İyonik katılar, zıt yüklü iyonlar arasındaki güçlü elektrostatik çekim nedeniyle yüksek erime noktasına sahiptir. Örneğin sodyum klorür (NaCl)’ün erime noktası 801 °C’dir.
- Kovalent ağ katıları, atomların güçlü kovalent bağlarla bağlı olması nedeniyle çok yüksek erime noktasına sahiptir. Elmas bunun en belirgin örneğidir ve erime noktası çok yüksektir.
- Metalik katılar da metalik bağlar sayesinde genellikle yüksek erime noktasına sahiptir (örneğin alüminyum, magnezyum).
Sonuç: Etkileşim gücü arttıkça erime noktası artar.
Moleküler < Metalik ≈ İyonik < Kovalent ağ katıları
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 165 – Etkinlik 2.16 Katılar ve Özellikleri
Soru 2: Aynı etkileşim türüne sahip kristal katılardaki ortak özellikler nelerdir? Etkileşim türünün kristal katıların niteliklerine etkisini tartışınız.
Kısa Cevap: Kristal katıların özellikleri, tanecikleri bir arada tutan etkileşim türüne göre değişir. Aynı etkileşim türüne sahip katılar benzer fiziksel özellikler gösterir.
- İyonik katılar: Yüksek erime noktasına, kırılgan yapıya, düşük ısı iletkenliğine sahiptir ve katı hâlde elektriği iletmez.
- Moleküler katılar: Düşük erime noktası, yumuşaklık, yalıtkanlık ve mat görünüm gösterir.
- Kovalent katılar: Çok yüksek erime noktası, yüksek sertlik ve genellikle yalıtkanlık özellikleri taşır.
- Metalik katılar: Parlak, elektrik ve ısıyı iyi ileten, şekil verilebilir (sünek ve dövülebilir) yapılardır.
Bu farklılıkların temel nedeni, tanecikler arasındaki bağ türünün kuvveti ve yapısıdır.
Soru 3: Tablodaki tüm özellikleri dikkate alarak kristal katı türlerine ait nitelikleri genelleyiniz.
Kısa Cevap: Kristal katılar; iyonik, moleküler, kovalent ve metalik olmak üzere dört grupta toplanır ve her grup kendine özgü özellikler taşır.
- İyonik katılar: Sert, kırılgan, yüksek erime noktalı ve yalıtkandır.
- Moleküler katılar: Düşük erime noktalı, yumuşak ve yalıtkandır.
- Kovalent katılar: Çok sert, çok yüksek erime noktalı ve genellikle yalıtkandır.
- Metalik katılar: İyi iletken, parlak ve şekil verilebilir yapıdadır.
Soru 4: Oluşturduğunuz genellemeleri verilen bilimsel bilgilerle karşılaştırarak tabloyu doldurunuz.
Kısa Cevap: Genellemeler büyük ölçüde bilimsel bilgilerle uyumludur.
Eksik fark edilen noktalar:
- İyonik katıların kırılganlığı
- Kovalent katıların bağ türüne göre farklı özellik gösterebilmesi
- Metalik bağların elektron denizi modeliyle açıklanması
Bu karşılaştırma, kristal katıların sınıflandırılmasının etkileşim türüne dayandığını açıkça göstermektedir.