9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 242 Cevapları (MEB Yayınları)
5. Etkinlik: Isı Aktarım Yolları Cevapları
Soru: Yemek pişirirken yemeği metal kaşıkla karıştıran birinin elinin yanmasının sebebi nedir?
Kısa Cevap: Metal kaşık ısıyı ilettiği için el yanar.
Detaylı Cevap: Metal kaşık, ısıyı çok iyi ileten bir maddedir. Sıcak yemekteki ısı, kaşık boyunca ilerleyerek ele ulaşır ve iletim yoluyla elin yanmasına neden olur.
Soru: Havası boşaltılmış bir odada çalışan rezistanslı elektrikli ısıtıcı odayı ısıtabilir mi? Cevabınızı gerekçeleriyle açıklayınız.
Kısa Cevap: Evet, ışıma ile ısıtır.
Detaylı Cevap: Hava olmadığı için iletim ve taşınım gerçekleşmez. Ancak ısıtıcı ışıma yoluyla enerji yayabilir. Bu nedenle ortam tamamen olmasa da kısmen ısınabilir.
Soru: Havası boşaltılmış bir odada çalışan kalorifer peteği odayı ısıtabilir mi? Cevabınızı gerekçeleriyle açıklayınız.
Kısa Cevap: Hayır, etkili şekilde ısıtamaz.
Detaylı Cevap: Kalorifer petekleri genellikle taşınım yoluyla ısıtır. Hava olmadığında taşınım gerçekleşmez. Bu yüzden oda yeterince ısınmaz, yalnızca az miktarda ışıma ile ısı yayılabilir.
Soru: İçinde soba yanan bir odanın tavanı ile tabanının sıcaklıklarının farklı olmasının sebebi nedir?
Kısa Cevap: Sıcak hava yükselir.
Detaylı Cevap: Isınan hava genleşir ve yoğunluğu azalır. Bu nedenle yukarı doğru yükselir. Soğuk hava ise aşağıda kalır. Bu durum taşınım olayıdır ve tavanın daha sıcak olmasına neden olur.
Soru: Dışarının soğuk, içerinin sıcak olduğu bir günde pencere açıldığında sıcak-soğuk hava giriş-çıkışı nasıl olur?
Kısa Cevap: Sıcak hava çıkar, soğuk hava girer.
Detaylı Cevap: İçerideki sıcak hava daha hafif olduğu için üstten dışarı çıkar. Dışarıdaki soğuk hava ise daha yoğun olduğu için alttan içeri girer. Böylece sürekli bir hava dolaşımı oluşur.
Soru: Tabloda verilen olaylardaki ısı aktarım yollarını tartışınız. Her bir olayda gerçekleşen ısı aktarımının niteliklerini belirleyerek tabloyu doldurunuz.
Kısa Cevap: Isı aktarımı; iletim, taşınım ve ışıma yoluyla gerçekleşir.
| Olay | Isı Aktarım Yolu | Açıklama | Alternatif Fikirler |
|---|---|---|---|
| Yemekte metal kaşık kullanılması | İletim | Isı, metal boyunca doğrudan iletilir. | Yok |
| Kalorifer peteğinin odayı ısıtması | Taşınım + İletim | Hava akımıyla ısı yayılır, peteğe temas eden maddelerde iletim olur. | Az da olsa ışıma vardır |
| Güneş’in Dünya’yı ısıtması | Işıma | Boşlukta ısı, elektromanyetik dalgalarla yayılır. | Yok |
| Kamp ateşi etrafında ısınma | Işıma + Taşınım | Ateşten yayılan ışınım ve sıcak hava hareketi etkilidir. | Yok |
| Ocakta suyun ısınması | İletim + Taşınım | Tencereden suya iletim, su içinde taşınım olur. | Yok |
| Sıcak kahvenin soğuması | İletim + Taşınım + Işıma | Isı çevreye farklı yollarla yayılır. | Buharlaşma da etkilidir |
| Islak mendil ile serinleme | İletim + Buharlaşma | Isı mendile geçer ve buharlaşma ile ortamdan uzaklaşır. | Yok |
2. Soru: Tabloda verilen olaylardaki ısı aktarım yollarını tartışınız. Her bir olayda gerçekleşen ısı aktarımının niteliklerini belirleyerek aşağıdaki tabloyu doldurunuz. Isı aktarımının tablodakilerden farklı bir niteliği olduğunu düşünüyorsanız “Alternatif Fikirler” sütununa bu niteliği ekleyebilirsiniz.
| Isı Aktarımının Gerçekleştiği Olay | Temas Gerektirir | Temas Gerektirmez | Maddesel Ortam Gereklidir | Maddesel Ortama İhtiyaç Yoktur |
|---|---|---|---|---|
| Yemeği metal kaşıkla karıştıran birinin elinin yanması | X | X | ||
| Kalorifer peteğinin odayı ısıtması | X | X | ||
| Güneş’in Dünya’yı ısıtması | X | X | ||
| Kamp ateşinin, etrafında bulunan kişileri ısıtması | X | X | X | X |
| Yanan ocak üstündeki soğuk suyun zamanla ısınması | X | X | ||
| Soğuk fincana konan kahvenin bir süre sonra soğuması | X | X | ||
| Alna konan ıslak mendilin vücut sıcaklığını düşürmesi | X | X |
9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 243 Cevapları (MEB Yayınları)
Soru: Yukarıdaki tabloda verilen olayları ısı aktarım yollarının niteliklerindeki benzerlik ve farklılıklara göre üç temel gruba ayırınız. Benzer nitelikteki olayları gruplandırarak aşağıdaki tablonun aynı sütununda olacak şekilde alt alta yazınız. Gruplandırdığınız olaylarda etkili olan ısı aktarım yoluna ilişkin adlandırma yapınız.
Kısa Cevap: Olaylar iletim, taşınım ve ışıma olarak üç gruba ayrılır.
Isının İletim Yoluyla Yayılması
Olaylar:
- Yemeği metal kaşıkla karıştıran birinin elinin yanması
- Yanan ocak üstündeki soğuk suyun zamanla ısınması
- Soğuk fincana konan kahvenin bir süre sonra soğuması
Isının Taşınım Yoluyla Yayılması
Olaylar:
- Kalorifer peteğinin odayı ısıtması
- Kamp ateşinin etrafında bulunan kişileri ısıtması
- Alna konan ıslak mendilin vücut sıcaklığını düşürmesi
Isının Işınım Yoluyla Yayılması
Olaylar:
- Güneş’in Dünya’yı ısıtması
Değerlendirme Cevapları
Soru: Maddelerin hangi hâllerinde, hangi iletim yolunun etkin olacağını yazınız.
Kısa Cevap: Katı → iletim, sıvı-gaz → taşınım, boşluk → ışıma
- Katılarda: İletim etkindir (tanecikler titreşimle aktarır).
- Sıvı ve gazlarda: Taşınım etkindir (akışkan hareketiyle).
- Boşlukta: Işınım etkindir (dalgalarla yayılır).
Soru: Etkinlikte verilenlerin dışında ısının aktarım yollarına günlük hayattan örnekler veriniz.
Kısa Cevap: Her üç yol için örnek verilir.
- İletim: Sıcak çorbaya batırılan metal kaşığın ısınması
- Taşınım: Vantilatörün havayı dolaştırması
- Işınım: Güneş altında kalan arabanın içinin ısınması