9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 196-205 Cevapları Meb Yayınları

3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 196

1. Bir grup öğrenci, fizik dersinde basınç konusunu daha iyi anlamak ve arkadaşlarına sunmak amacıyla bir dizi deney ve sunum hazırlamaya karar veriyor. Öğrenciler, grup içinde iletişim kurarak ve iş birliği yaparak deney düzeneğini kuruyor. Deney düzeneğinde, özdeş süngerler üzerine farklı ağırlıklardaki tahta bloklar yatay ve dikey şekilde yerleştirilerek çökmeyi cetvelle ölçüyor. Böylece farklı ağırlık ve yüzey alanlarına sahip cisimlerin düzgün bir yüzey üzerinde oluşturduğu basınca etki eden etmenleri inceliyor.

1-a Buna göre;
I. ağırlık,
II. taban alanı,
III. yükseklik,
IV. yoğunluk,
V. yer çekimi ivmesi

Niceliklerinden hangileri bir cismin katı bir yüzey üzerine uyguladığı basıncı etkiler?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) III ve IV D) I, II ve V E) I, II, III ve IV

Cevap: D) I, II ve V

• Ağırlık (I): Cisim ne kadar ağırsa, uyguladığı basınç o kadar artar.
• Taban alanı (II): Yüzey alanı büyüdükçe basınç azalır, küçüldükçe artar.
• Yer çekimi ivmesi (V): Yer çekimi ivmesi arttıkça ağırlık artar, dolayısıyla basınç da artar.

1-b Öğrenciler, aşağıdaki görselde verilen ve ağırlığının büyüklüğü G olan türdeş dikdörtgenler prizması şeklindeki K cismini yatay bir yüzey üzerine 1 numaralı yüzeyi alta gelecek şekilde koyuyorlar. Daha sonra cismin ilk duruş pozisyonuna göre yere yaptığı basınç (P) ve basıncı meydana getiren kuvvetin büyüklüğünü (F) matematiksel modeli kullanarak hesaplıyorlar. Öğrenciler, cismi önce 2, sonra 3 numaralı yüzey üzerine koyduklarında ilk konuma göre basınç ve basıncı meydana getiren kuvvette nasıl bir değişiklik olur? Matematiksel modeli kullanarak hesaplayınız ve elde ettiğiniz sonuçları aşağıdaki tabloya yazınız.

Sonuç:

• Yüzey alanı arttıkça basınç azalır.
• Yüzey alanı küçüldüğünde basınç artar.
• Basıncı meydana getiren kuvvet (G) sabit kalır, yüzey alanı değişse bile ağırlık değişmez.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 197

2- Filiz ve Fethi’nin ailesi, köylerine ait yaylada komşularıyla ekip çalışması yaparak bir ev yapıyorlar. Yaptıkları evin çatısına büyük bir su deposu yerleştirmeye karar veriyorlar. Bu su deposu hem evin su ihtiyacını karşılayacak hem de bahçeyi sulamak için kullanılacaktır.

a) Su deposu tamamen doldurulduğunda suyun deponun tabanında oluşturacağı basınç aşağıdaki etmenlerden hangilerine bağlıdır?

I. Yoğunluk
II. Derinlik
III. Kesit alanı
IV. Yer çekimi ivmesi
V. Sıcaklık

Seçenekler:
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) I, II ve IV E) III, IV ve V

Cevap: D) I, II ve IV

Açıklama:

• Sıvının yoğunluğu (I): Basınç, sıvının yoğunluğuyla doğru orantılıdır.
• Sıvının derinliği (II): Derinlik arttıkça sıvı basıncı artar.
• Yer çekimi ivmesi (IV): Yer çekimi kuvveti arttıkça sıvı basıncı artar.
• Kesit alanı (III): Basıncı etkilemez, çünkü basınç yalnızca derinlik, yoğunluk ve yer çekimi ivmesine bağlıdır.
• Sıcaklık (V): Basıncı doğrudan etkilemez, ancak dolaylı olarak sıvının yoğunluğunu değiştirebilir.

b) Su deposunun kapasitesini artırmak için deponun yüksekliği artırılır ve tamamı su ile doldurulursa deponun tabanına etkiyen sıvı basıncı nasıl değişir?

Cevap: Depo yüksekliği arttıkça sıvı basıncı formülüne göre basınç artar. Çünkü basınç P = h • d • g formülüne göre hesaplanır. Derinlik (h) arttıkça tabandaki basınç da artacaktır.

c) Depodaki su kullanılırken depoya su eklenmezse deponun tabanına uygulanan sıvı basıncı nasıl değişir?

Cevap: Depodaki su seviyesi azaldıkça sıvının yüksekliği azalır. Bu durumda, sıvı basıncı da P = h • d • g formülüne göre azalacaktır.

ç) Depo su yerine farklı bir sıvı ile doldurulursa deponun tabanına uygulanan sıvı basıncı nasıl değişir?

Cevap: Sıvının yoğunluğu (d) değiştiğinde sıvı basıncı da değişir. Eğer daha yoğun bir sıvı kullanılırsa basınç artar; daha az yoğun bir sıvı kullanılırsa basınç azalır. Basınç yine P = h • d • g formülüyle hesaplanır.

d) Evin yapıldığı yayla, köyden yaklaşık 1.000 m daha yüksek bir yerdedir. Bu ev köyde yapılmış olsaydı suyun deponun tabanına uyguladığı sıvı basıncı nasıl değişirdi?

Cevap: Yükseklik arttıkça yer çekimi ivmesi (g) çok küçük bir miktar azalır. Bu nedenle suyun deponun tabanına uyguladığı sıvı basıncı çok az bir miktarda azalabilir. Ancak bu değişim ihmal edilebilecek kadar küçüktür.

e) Sıvılarda basınca etki eden etmenleri kullanarak sıvı basıncının matematiksel modelini ve çıkarımlarınızı tabloya yazınız.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 198

3. Aşağıdaki görsellerde sıvıların basıncından yararlanılarak geliştirilen ve günlük hayatı kolaylaştıran alet ve araçlardan bazıları görülmektedir.

a) Yukarıdaki görselleri dikkatlice inceleyiniz ve sıvılarda basıncın kullanıldığı durumlara günlük hayattan başka örnekler veriniz.

• Hidrolik fren sistemi: Fren pedalına uygulanan kuvvet, sıvı basıncıyla tekerleklere iletilir.
• Hidrolik pres: Malzemeleri sıkıştırma ve şekillendirme işlerinde kullanılır.
• Şırınga: Basınç farkıyla sıvıyı içeri çekme veya dışarı verme sağlanır.
• Hidrolik asansör / lift: Araç kaldırma platformlarında sıvı basıncıyla yük kaldırılır.
• Su arıtma cihazları: Şebeke su basıncıyla filtreleme yapılır.

b) Sıvılarda basıncın günlük hayatta kullanımıyla ilgili merak ettiğiniz hususları göz önünde bulundurarak görsellerden birini seçiniz. Seçtiğiniz görseldeki alet veya aracın çalışma ilkesine yönelik merak ettiğiniz soruları aşağıya yazınız.

Cevap (Seçilen görsel: Kriko):

1. Araba krikosu yükü nasıl kaldırır, hangi fiziksel ilkeye dayanır?
2. Hidrolik sistemin krikoda kullanılmasının avantajları nelerdir?
3. Hidrolik kriko ile mekanik kriko arasında kullanım ve güvenlik açısından ne fark vardır?

c) Seçtiğiniz görseldeki alet veya aracın çalışma ilkesine yönelik yapacağınız araştırmanın aşamalarını ve araştırmada hangi kaynaklardan yararlanabileceğinizi yazınız.

Araştırma Aşamaları:

• Konuyu ve amacı belirlemek
• Güvenilir kaynaklardan bilgi toplamak
• Bilgileri karşılaştırıp not almak
• Çalışma prensibini örneklerle açıklamak
• Sonuçları raporlaştırmak ve sunuma dönüştürmek

Kaynaklar:

• Ders kitabı ve yardımcı kaynaklar
• Bilimsel/teknik kitaplar
• Güvenilir eğitim siteleri ve akademik içerikler
• Öğretmen görüşü ve gerektiğinde uzman görüşü

ç) Araştırma sonuçlarını raporlaştırırken veya bu bilgilerden hareketle sunum hazırlarken hangi adımları izlemeniz gerektiğini belirtiniz.

• Başlık ve amaç yazmak
• Kullanılan kaynakları belirtmek
• Çalışma prensibini adım adım anlatmak
• Örnekler, şekiller ve görseller eklemek
• Sonuç ve çıkarımları yazmak
• Sunumda kısa, anlaşılır ve düzenli slaytlar hazırlamak

d) Arkadaşlarınızın araştırma raporunu veya sunumunu hangi ölçütlere göre değerlendireceğinizi, sunumu etkin bir şekilde dinlemenin neden önemli olduğunu, sunumda yer alan bilginin doğruluğunu nasıl kontrol edebileceğinizi yazınız.

Değerlendirme Ölçütleri:

• Konunun doğru anlatılması
• Sunumun düzenli ve anlaşılır olması
• Kaynakların güvenilir olması
• Örneklerin konuyla uyumlu olması
• Sonuçların mantıklı çıkarımlarla desteklenmesi

Sunumu Etkin Dinlemek Neden Önemlidir?

• Konuyu daha iyi anlamayı sağlar.
• Hataları ve eksikleri fark etmeye yardım eder.
• Soru sorup geri bildirim vermeyi kolaylaştırır.

Bilginin Doğruluğu Nasıl Kontrol Edilir?

• Ders kitabı ve güvenilir kaynaklarla karşılaştırılır.
• Birden fazla kaynaktan doğrulama yapılır.
• Gerekirse öğretmene/uzmana sorulur.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 199

4. Açık hava basıncı, Dünya’nın atmosferindeki gazların ağırlığından kaynaklanır ve yükseklikle azalır. Sıvı basıncı da sıvının ağırlığından kaynaklanır.

Soru 4(a) Atlar, yarım küreleri neden birbirinden ayıramamış olabilir? Bu durumu açıklarken sıvı basıncı ile açık hava basıncı arasındaki ilişkileri kullanarak bir hipotez kurunuz ve hipotezinizi yazınız.

Cevap (Hipotez): Magdeburg yarım kürelerinin içindeki hava boşaltıldığında iç basınç neredeyse sıfıra düşer. Bu durumda yarım kürelerin dış yüzeyine etki eden açık hava basıncı, iç basınçtan çok daha büyük olur. Açık hava basıncı, yüzey alanı boyunca çok büyük bir kuvvet oluşturur ve yarım küreleri birbirine doğru bastırır. Atların uyguladığı çekme kuvveti, bu büyük atmosfer basıncını yenmeye yetmediği için yarım küreler birbirinden ayrılamaz.

Soru 4(b) Sıvı basıncıyla açık hava basıncını karşılaştırarak benzerlik ve farklılıkları aşağıdaki tabloya yazınız.

Benzerlikler

1. Her ikisi de akışkanların ağırlığından kaynaklanır.
2. Her ikisi de temas ettiği yüzeye dik etki eder.
3. Her ikisi de yoğunluk ve yer çekimi ivmesine bağlıdır.

Farklılıklar

1. Sıvı basıncı derinlikle artar, açık hava basıncı ise yükseklik arttıkça azalır.
2. Sıvı basıncı sıvı içinde, açık hava basıncı ise atmosferde etkilidir.
3. Sıvı basıncı sabit bir sıvı ortamında, açık hava basıncı ise hava koşullarına göre değişkenlik gösterebilir.

Soru 4(c) Açık hava basıncına ilişkin önermeler yazınız.

• Açık hava basıncı, atmosferdeki gazların ağırlığından kaynaklanır.
• Deniz seviyesinde açık hava basıncı en büyüktür.
• Yükseklere çıkıldıkça açık hava basıncı azalır.
• Açık hava basıncı barometre ile ölçülür.
• Hava durumu ve rüzgâr oluşumlarında açık hava basıncı etkilidir.

Soru 4(ç) Aşağıdaki ifadelerden hangileri açık hava basıncını açıklayan ilke ile açıklanamaz?

A) Vantuzun cama yapışması
B) Pet şişenin içindeki hava boşaltıldığında şişenin şeklinin bozulması
C) Vakumlu paketleme
D) Hava pompasıyla şişirilen bir futbol topu
E) Mıknatısın demiri çekmesi

Cevap: E) Mıknatısın demiri çekmesi

Açıklama: Mıknatısın demiri çekmesi manyetik kuvvet ile ilgilidir, açık hava basıncıyla açıklanamaz. Diğer seçeneklerin tamamı açık hava basıncının etkisiyle gerçekleşir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 200

Soru 5: Geminin belirtilen denizlerden geçerken suya batan kısmı yaklaşık olarak hangi çizgiye denk gelir?
Nedenini açıklayarak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.

Cevap : Bir cismin sıvı içindeki batma miktarı, sıvının yoğunluğuna (tuzluluk oranına) bağlıdır.

• Tuzluluk arttıkça sıvının yoğunluğu artar,
• Yoğunluk arttıkça kaldırma kuvveti artar,
• Kaldırma kuvveti arttıkça gemi daha az batar.

Bu nedenle tuzluluğu düşük denizlerde gemi daha fazla batar, tuzluluğu yüksek denizlerde ise daha az batar.

Tablo – Geminin Batma Seviyesi

Açıklama:

• Karadeniz: Tuzluluk en düşük olduğu için suyun yoğunluğu azdır. Bu nedenle kaldırma kuvveti küçük olur ve gemi en fazla batar (K seviyesi).
• Marmara Denizi: Tuzluluk Karadeniz’den fazla, Ege’den azdır. Bu yüzden gemi L–M seviyeleri arasında batar.
• Ege Denizi: Orta düzey tuzluluğa sahiptir ve soru kökünde verildiği gibi M seviyesi gözlemlenir.
• Akdeniz: Tuzluluk daha yüksektir, kaldırma kuvveti artar ve gemi N–P seviyeleri civarında batar.
• Kızıldeniz: Tuzluluk en yüksek olduğu için kaldırma kuvveti en büyüktür. Bu nedenle gemi en az batar (P–R seviyeleri).

Sonuç: Sıvının tuzluluğu (yoğunluğu) arttıkça kaldırma kuvveti artar ve geminin suya batan kısmı azalır.
Bu nedenle gemi, Karadeniz’de en fazla, Kızıldeniz’de ise en az batmaktadır.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 201

Soru (b): Geminin rotası üzerindeki denizlerden geçerken deniz içinde kalan hacminin sürekli değişmesiyle kaldırma kuvveti arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.

Cevap: Bir cismin sıvı içinde dengede kalabilmesi için kaldırma kuvveti cismin ağırlığına eşit olmalıdır. Geminin ağırlığı sabit olduğundan, gemiye etki eden kaldırma kuvveti de sabit kalır. Ancak denizlerin yoğunluğu (tuzluluk oranı) değiştiği için geminin yer değiştirdiği sıvı hacmi değişir.
Yoğunluğu büyük olan denizlerde gemi daha az hacimde suyun yerini değiştirir, yoğunluğu küçük olan denizlerde ise daha fazla hacimde suyun yerini değiştirir. Buna rağmen kaldırma kuvveti değişmez.

Soru (c): Gemiye etkiyen kaldırma kuvvetinin denizlerin tuzluluk oranıyla nasıl bir ilişkisi vardır? Açıklayınız.

Cevap: Denizlerin tuzluluk oranı arttıkça suyun yoğunluğu artar. Yoğunluğu yüksek olan sıvılarda, geminin yer değiştirdiği suyun kütlesi daha kısa hacimde sağlanır.
Bu nedenle tuzluluğu fazla olan denizlerde gemi daha az batar, tuzluluğu az olan denizlerde ise daha fazla batar. Ancak gemi dengede kaldığı sürece kaldırma kuvveti her denizde geminin ağırlığına eşit olur.

Soru (ç): Kaldırma kuvvetini oluşturan etmenlerden biri olan yer çekimi ivmesi geminin seyahati boyunca nasıl değişiklik göstermiştir? Yer çekimi ivmesinin değişiklik göstermesinin sebebi nedir? Açıklayınız.

Cevap: Geminin seyahati boyunca yer çekimi ivmesi çok küçük değişiklikler göstermiştir. Bunun nedeni, Dünya’nın tam küre şeklinde olmaması (geoit yapı) ve enleme bağlı olarak yer çekimi ivmesinin değişmesidir.
Yer çekimi ivmesi kutuplara doğru artar, Ekvator’a doğru azalır. Ancak bu değişim çok küçük olduğundan, gemiye etki eden kaldırma kuvveti üzerinde ihmal edilebilecek kadar az etki oluşturur.

Soru (d): Cisimlere etki eden kaldırma kuvvetinin bağlı olduğu değişkenler nelerdir? Açıklayınız.

Cevap: Bir cisme etki eden kaldırma kuvveti aşağıdaki etmenlere bağlıdır:

• Sıvının yoğunluğu (d): Yoğunluk arttıkça kaldırma kuvveti artar.
• Cismin sıvı içinde yer değiştirdiği hacim (V): Yer değiştirilen hacim arttıkça kaldırma kuvveti artar.
• Yer çekimi ivmesi (g): Yer çekimi ivmesi arttıkça kaldırma kuvveti artar.

Bu ilişki Arşimet İlkesi ile ifade edilir:

Kaldırma Kuvveti = d · g · V

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 202

6. Bir grup fizik bilim insanı, insansız su altı araçlarının verimliliğini artırmak amacıyla kaldırma kuvvetinin etkilerini incelemeye karar veriyor. İnsansız su altı araçlarının su içinde hareket ederken kaldırma kuvveti ve sıvı basıncının neden olduğu kuvvetlerle nasıl bir etkileşime girdiğini araştırmak için bir dizi deney yapıyor. Deneylerde şu sonuçlara ulaşıyor:

a- İnsansız su altı aracı suyun içine bırakıldığında araca etkiyen kaldırma kuvveti ile yer değiştiren sıvının ağırlığı arasındaki ilişkiye dair bir hipotez kurarak aşağıdaki alana yazınız.

Cevap: Hipotez: İnsansız su altı aracı suyun içine bırakıldığında, araca etki eden kaldırma kuvveti, aracın su içinde yer değiştirdiği sıvının ağırlığına eşittir. Araç daha fazla hacimde sıvının yerini değiştirdiğinde kaldırma kuvveti artar; daha az hacimde sıvının yerini değiştirdiğinde ise kaldırma kuvveti azalır.
Bu durum Arşimet İlkesi ile açıklanır ve kaldırma kuvveti; sıvının yoğunluğuna, yer değiştiren sıvı hacmine ve yer çekimi ivmesine bağlıdır.

b- Aracın suyun içindeki ağırlığının suyun dışındaki ağırlığından daha az olmasının nedenini açıklayınız.

Cevap: Bir cisim sıvı içine bırakıldığında sıvı, cisme yukarı yönlü bir kaldırma kuvveti uygular. Bu kuvvet, cismin yer değiştirdiği sıvının ağırlığına eşittir.
İnsansız su altı aracı suyun içindeyken, aşağı yönlü ağırlık kuvveti ile yukarı yönlü kaldırma kuvveti birlikte etki eder. Bu nedenle cismin su içindeki ölçülen ağırlığı, gerçek ağırlığından daha küçük olur.
Sonuç olarak, suyun içinde ölçülen ağırlık “görünür ağırlık”tır ve kaldırma kuvveti nedeniyle su dışındaki ağırlığından daha azdır.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 203

Soru (c): Kaldırma kuvveti ile yer değiştiren sıvının ağırlığı arasındaki ilişkiye dayanarak ve deneyden elde ettiğiniz verileri kullanarak kaldırma kuvvetinin matematiksel modelini yazınız.

Cevap: Arşimet İlkesi’ne göre kaldırma kuvveti, cismin yer değiştirdiği sıvının ağırlığına eşittir.
Yer değiştiren sıvının ağırlığı = m • g olduğundan ve m = d • V yazılabildiği için:

FK = ds • Vb • g

Burada;

• FK: kaldırma kuvveti
• d: sıvının yoğunluğu
• Vb: cismin sıvı içinde yer değiştirdiği (batırılan) hacim
• g: yer çekimi ivmesi

Soru (ç): Kaldırma kuvveti ve sıvı basıncına ait matematiksel modelleri yazarak karşılaştırınız.

Kaldırma Kuvvetinin Matematiksel Modeli: FK = d • g • Vb

Sıvı Basıncının Matematiksel Modeli: P = d • g • h

Benzerlik ve Farklılıklar

Benzerlikler:

1. Her iki modelde de sıvının yoğunluğu (d) ve yer çekimi ivmesi (g) bulunur.
2. İkisi de akışkanların (sıvıların) ağırlığından kaynaklanan etkilerdir.
3. İkisi de sıvı içinde bulunan cisimlerle ilgili olayları açıklamada kullanılır.

Farklılıklar:

1. FK bir kuvvettir, P bir basınçtır.
2. Kaldırma kuvveti Vbatırılan (hacim) ile; sıvı basıncı h (derinlik) ile değişir.
3. Basınç her yöne etki eder, kaldırma kuvveti ise basınç farkından doğan net yukarı yönlü kuvvettir.

Soru (d): Sıvı basıncına sebep olan kuvvet ile kaldırma kuvveti arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki alana önermeler yazınız.

1. Sıvı basıncı, cismin her noktasına her yönden etki eder; bu basıncın oluşturduğu kuvvetler yüzeye diktir.
2. Cismin alt yüzeyindeki basınç, üst yüzeyinden genellikle daha büyüktür; bu fark cismin üzerinde net yukarı yönlü kaldırma kuvveti oluşturur.
3. Sıvının yoğunluğu arttıkça, sıvı basıncı ve buna bağlı olarak kaldırma kuvveti artar.
4. Yer çekimi ivmesi (g) arttıkça, hem sıvının oluşturduğu basınç hem de kaldırma kuvveti artar.

Soru (e): Kaldırma kuvveti ve sıvılardaki basınca neden olan kuvvet arasındaki ilişkiye dair yazdığınız önermeleri arkadaşlarınızla etkili iletişimde bulunarak değerlendiriniz. Değerlendirmelerinizi aşağıdaki alana yazınız.

Cevap (Değerlendirme): Arkadaşlarımızla yaptığımız değerlendirmede, kaldırma kuvvetinin sıvı basıncının bir sonucu olduğu sonucuna ulaştık. Çünkü sıvı, cisme her yönden basınç uygular; ancak alt taraftaki basınç daha büyük olduğundan cisme etki eden kuvvetlerin farkı yukarı yönlü net bir kuvvet (kaldırma kuvveti) oluşturur. Ayrıca yoğunluk ve yer çekimi ivmesi her iki büyüklüğü de etkilediği için, deneylerde farklı sıvılarda ve farklı bölgelerde ölçülen sonuçların modelle uyumlu olduğu görülmüştür.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 204

7. Fizik öğretmeni, öğrencilerinden takım çalışması yaparak ve birbiriyle yardımlaşarak yelkenli teknelerin yelken yapısını ve hareket ilkelerini anlatan bir poster hazırlamalarını istiyor. Posterde günlük hayattan başka örneklere de yer vermeleri gerektiğini belirtiyor. Öğrenciler; aşağıdaki gibi bir poster hazırlayıp, bu poster üzerinden elde ettikleri verileri yazarak sunumlarını yapıyor.

a- Öğrenciler, akışkanların sürati ile basıncı arasındaki ilişkiyi doğru gözlemleyerek şekil üzerinde gösterebilmiş mi? Gerekçesiyle açıklayınız.

Cevap: Evet, öğrenciler akışkanların sürati ile basıncı arasındaki ilişkiyi doğru gözlemlemiş ve şekil üzerinde bilimsel olarak doğru biçimde göstermiştir.

Posterde, Bernoulli İlkesi’ne uygun olarak yelkenin iki tarafındaki hava akışının sürati ve buna bağlı olarak oluşan basınç farkları açıkça belirtilmiştir:

• Yelkenin dışbükey tarafında hava daha hızlı hareket etmektedir. Havanın sürati arttıkça basınç azalır. Bu nedenle dışbükey tarafın alçak basınç alanı olarak gösterilmesi doğrudur.
• Yelkenin içbükey tarafında hava daha yavaş hareket etmektedir. Havanın sürati azaldığında basınç artar. Bu nedenle içbükey tarafın yüksek basınç alanı olarak gösterilmesi de doğru bir gözlemdir.

Bu iki bölge arasındaki basınç farkı, yüksek basınçtan alçak basınca doğru bir itme kuvveti oluşturur ve bu kuvvet yelkenli teknenin ileri doğru hareket etmesini sağlar.

Sonuç olarak öğrenciler, akışkanların sürati arttıkça basıncın azaldığını, sürat azaldıkça basıncın arttığını doğru şekilde gözlemlemiş; bu ilişkiyi şekil, ok yönleri ve basınç alanlarıyla bilimsel olarak doğru biçimde ifade etmiştir. Poster, bilimsellik açısından yeterlidir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 205

Soru (b): Öğrenciler, akışkanların sürati ile basıncı arasındaki ilişkiyi doğru gözlemleyerek açıklayabilmiş mi? Gerekçesiyle açıklayınız.

Cevap: Evet, öğrenciler akışkanların sürati ile basıncı arasındaki ilişkiyi doğru gözlemleyerek açıklayabilmiştir.
Posterde, Bernoulli İlkesi’ne uygun biçimde, akışkanın hızlandığı bölgelerde basıncın azaldığı; yavaşladığı bölgelerde ise basıncın arttığı açıkça ifade edilmiştir. Özellikle yelkenin dışbükey tarafında havanın daha hızlı hareket ettiği ve basıncın azaldığı, içbükey tarafında ise havanın daha yavaş hareket ettiği ve basıncın arttığı doğru şekilde belirtilmiştir. Bu açıklamalar, akışkan sürati ile basınç arasındaki ilişkinin doğru anlaşıldığını göstermektedir.

Soru (c): Öğrenciler, akışkanın sürati ile basıncı arasındaki ilişkiye günlük hayattan örnekler verebilmiş mi?

Cevap: Evet, öğrenciler günlük hayattan uygun ve doğru örnekler verebilmiştir.
Posterde verilen örnekler şunlardır:

• Rüzgârlı havalarda şemsiyenin dışa doğru katlanması,
• Atomizer ve spreylerde sıvının yukarı doğru çekilerek püskürtülmesi,
• Hızla hareket eden araçların yakınındaki hafif nesneleri kendine doğru çekmesi,
• Uçak ve yelkenli teknelerin kanat ve yelken yapıları.

Bu örneklerin tamamı, akışkan hızının arttığı bölgelerde basıncın azalması ilkesine dayanmaktadır ve Bernoulli İlkesi’nin günlük hayattaki uygulamalarını doğru biçimde yansıtmaktadır.

Soru (ç): Posterde hatalı cümleler var mı? Siz bu çalışmada yer alsaydınız bu cümleleri nasıl düzeltirdiniz?

Cevap: Posterde genel olarak bilimsel doğruluk korunmuştur; ancak bazı ifadeler daha açık ve anlaşılır hâle getirilebilir.

Cümle: “Yelken, iki tarafında rüzgârın farklı hızlarda akmasına neden olacak şekilde tasarlanmıştır.”
Düzeltme: “Yelken, rüzgârın iki tarafında farklı süratlerde akmasını sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.”

Cümle: “Rüzgâr, yelkenin ön tarafından estiğinde yelkenin her iki tarafına da hava akımı gelir.”
Düzeltme: “Rüzgâr, yelkenin ön tarafından estiğinde yelkenin her iki tarafında da hava akımı oluşur.”

Cümle: “Hava, yelkenin dışbükey tarafında daha hızlı, içbükey tarafında ise daha yavaş hareket eder.”
Düzeltme: “Yelkenin dışbükey tarafında hava daha hızlı, içbükey tarafında ise daha yavaş hareket eder.”

Bu düzeltmelerle poster, bilimsel olarak daha net, açık ve anlaşılır hâle getirilmiş olur.