9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 132 Cevapları – Dinleme/İzleme Etkinliği
Soru 1: Yandaki karekodda yer alan dinleme/izleme kontrol listesinin çıktısını alınız ve kontrol listesini inceleyiniz. Kontrol listesinde tamamladığınız aşamaları işaretleyiniz. Gerekli rehberliği öğretmeninizden alınız.
Cevap: Bu etkinlik sınıfta yapılmalıdır.
Soru 2a: Dinleyeceğiniz/izleyeceğiniz şiirin başlığından hareketle içeriği hakkındaki tahminlerinizi yazınız.
- Şiirin İçeriği Hakkındaki Tahminim: Şairin sevgilisine duyduğu derin aşkı ve ayrılığın ona yaşattığı hüznü dile getiren bir şiir olabilir.
- Şiirin İçeriği: Şair, sevgili Mihriban’a olan aşkını, bu aşkın yüreğinde bıraktığı izleri ve ayrılığın acısını anlatmıştır.
Soru b: Dinleme/izleme sonrasında şiirin içeriği hakkındaki bölümü doldurunuz. Tahminlerinizin şiirin içeriğiyle örtüşen yönlerini söyleyiniz.
Cevap: Şiir, şairin sevgili Mihriban’a duyduğu aşkı ve bu aşkın onda bıraktığı etkileri yansıtmaktadır. Tahminlerim şiirin içeriğiyle örtüşmüştür; özellikle ayrılığın getirdiği hüzün ve aşkın yoğunluğu açısından benzerlik bulunmaktadır.
Dinleme/İzleme Sırası
Soru: Yandaki karekodu okutarak Abdurrahim Karakoç’un Mihriban adlı şiirini dinleyiniz. Dinleme/izleme sırasında metinde verilen boşlukları doldurunuz.
Sarı saçlarına deli gönlümü,
Bağlamışlar, çözülmüyor Mihriban.
Ayrılıktan zor belleme ölümü,
Görmeyince sezilmiyor Mihriban.
Yâr, deyince kalem elden düşüyor;
Gözlerim görmüyor, aklım şaşıyor
Lâmbamda titreyen alev üşüyor…
Aşk, kâğıda yazılmıyor Mihriban.
Önce naz, sonra söz ve sonra hile…
Sevilen seveni düşürür dile.
Seneler, asırlar değişse bile,
Eski töre bozulmuyor Mihriban.
Tabiplerde ilâç yoktur yarama;
Aşk deyince ötesini arama
Her nesnenin bir bitimi var ama,
Aşka hudut çizilmiyor Mihriban.
9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 133
Boşa bağlanmamış bülbül, gülüne;
Kar koysan köz olur aşkın külüne…
Şaştım kara bahtın tahammülüne
Taşa çalsam ezilmiyor Mihriban.
Tarife sığmıyor aşkın anlamı;
Ancak çeken bilir bu derdi, gamı.
Bir kördüğüm baştan sona tamamı…
Çözemedim, çözülmüyor Mihriban.
Dinleme/İzleme Sonrası
Söz Varlığımız
Soru: Aşağıda Mihriban adlı şiirde geçen bazı kelimeler verilmiştir. Bu kelimelerin anlamlarını şiirde bulunduğu bağlamdan hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizi TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz.
| Kelime | Kelimenin Geçtiği Dize | Kelimenin Anlamıyla İlgili Tahminim |
|---|---|---|
| Baht | "Saçtım kara bahtın tahammülüne..." | Şans, talih |
| Tahammül | "Taşa çalsam ezilmiyor Mihriban." | Dayanma gücü |
| Gam | "Tarife sığmıyor aşkın anlamı;" | Keder, sıkıntı |
| Hudut | "Aşka hudut çizilmiyor Mihriban." | Sınır |
| Kördüğüm | "Bir kördüğüm baştan sona tamamı..." | Çözülemeyen düğüm |
| Köz | "Kar koysan köz olur aşkın külüne..." | Ateş parçası, kor |
| Mihriban | "Sarı saçlarına deli gönlümü..." | Sevdiğinin ismi |
| Tabip | "Tabiplerde ilâç yoktur yarama;" | Doktor |
Metnimizi Anlayalım
Soru: Seslendiricinin ses tonundan, vurgularından, ifade biçiminden vb. yola çıkarak şiirin yazılma amacını belirleyip yazınız.
Cevap: Bu şiirin yazılma amacı, aşkın derinliğini ve zorluklarını anlatmak, sevginin insan ruhunda nasıl etkiler bıraktığını dile getirmektir. Şair, Mihriban’a duyduğu özlem ve aşkın verdiği hüznü etkili bir şekilde ifade ederek okuyucuda derin bir duygusal etki bırakmayı amaçlamıştır.
9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 134
Soru 2: Dinlediğiniz şiirin içeriği duygulara mı yoksa düşüncelere mi seslenmektedir?
Kısa Cevap: Şiir ağırlıklı olarak duygulara seslenmektedir. Aşk, özlem ve ayrılık temaları ön plandadır.
Detaylı Cevap: Şiirde mantıksal bir tartışmadan çok yoğun duygusal ifadeler yer alır. Şair; aşk acısını, özlemi, çaresizliği ve içsel sıkıntıyı anlatır. “Kalem elden düşüyor”, “aşk kâğıda yazılmıyor” gibi ifadeler, düşünceden çok duygusal etki oluşturur.
Soru 3: Şair, şiirini okurken ritim ve ahenk sağlayan unsurlardan hangilerini dikkatinizi çekti?
Kısa Cevap: Kafiye, redif ve tekrarlar ritim ve ahenk sağlamaktadır.
Detaylı Cevap: Şiirde dizelerin sonunda tekrar eden “Mihriban” redifi, güçlü bir müzikalite oluşturur. Ayrıca uyaklar (yarama – arama, anlamı – gamı) kulağa hoş gelen bir ses düzeni sağlar. Hece ölçüsü ve doğal söyleyiş de ritmi destekler.
Soru 4: Bestelenmiş hâlini dinlerken sizde oluşan çağrışımlar nelerdir?
Kısa Cevap: Dinlerken hüzün, özlem ve içtenlik duyguları oluşur.
Detaylı Cevap: Müzik, şiirin duygusal yönünü daha da güçlendirir. Ezgiyle birlikte aşkın acısı, yalnızlık ve çaresizlik hissi belirginleşir. Dinleyici, sözlerle birlikte duygusal bir atmosferin içine çekilir.
Soru 5: Şiir mi yoksa bestelenmiş şekli mi sizi daha çok etkiledi?
Kısa Cevap: Bestelenmiş hâli genellikle daha etkileyici olur.
Detaylı Cevap: Şiir metni anlam açısından güçlüdür; ancak müzik, duyguları daha doğrudan hissettirir. Melodi, tonlama ve vurgu sayesinde sözler daha yoğun bir etki yaratır. Bu nedenle birçok kişi için müzikli versiyon daha duygusal bir etki bırakır.
Soru 6a: “Sarı saçlarına deli gönlümü bağlamışlar” dizesinde hangi özellik vurgulanmaktadır?
Kısa Cevap: Aşkın güçlü ve çözülemez etkisi vurgulanmaktadır.
Detaylı Cevap: Bu ifade mecazdır. Şair, gönlünün sevgiliye bağlanmasını fiziksel bir düğüm gibi anlatır. Burada aşkın, insanı esir alan ve kolayca çözülemeyen yönü öne çıkar.
Soru 6b: Siz olsaydınız bu dizeyi nasıl tamamlardınız?
Örnek Cevap: “Gönlüm senden başka yol bilmiyor Mihriban.”
Soru 7: “Lâmbamda titreyen alev niçin üşümektedir?”
Kısa Cevap: Bu ifade mecaz anlam taşır. Şairin iç dünyasındaki yalnızlık ve hüzün anlatılır.
Detaylı Cevap: Gerçekte alev üşümez. Şair burada duygusal bir benzetme yapar. Sevgilinin yokluğu, içsel boşluk ve aşk acısı, çevredeki nesnelere yansıtılır. Alevin üşümesi, şairin ruhsal sıkıntısını ve duygusal soğukluğu simgeler.
9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 135
Soru 8: Sizce şair Mihriban (Aşk) adlı şiirin son dörtlüğünde aşkı niçin bir kördüğüme benzetmiştir? Yazınız.
Kısa Cevap: Şair, aşkın karmaşık ve çözülmesi zor bir duygu olduğunu vurgulamıştır.
Detaylı Cevap: “Kördüğüm” benzetmesi, içinden çıkılması zor durumları anlatır. Şair, aşkın mantıkla açıklanamadığını ve insanı derin bir ruhsal karmaşaya sürüklediğini ifade eder. Bu benzetme, aşkın derinliğini ve çaresizlik hissini güçlendirir.
Soru 9: Şiirdeki ifadelerden hareketle şairin ruh hâline dair çıkarımlarda bulununuz. Arkadaşlarınızla çıkarımlarınızın ortak noktalarını belirleyip yazınız.
Kısa Cevap: Şair hüzünlü, özlem dolu ve çaresizdir.
Detaylı Cevap: Şiirde aşk acısı ve ayrılık duygusu belirgindir. “Kalem elden düşüyor”, “ilaç yoktur yarama” gibi ifadeler şairin içsel sıkıntısını gösterir. Ortak çıkarım: yoğun duygusal kırgınlık ve özlem.
Soru 10: Dinlediğiniz/izlediğiniz Mihriban (Aşk) adlı şiirin temasını yazınız.
Kısa Cevap: Aşk
Detaylı Cevap: Şiirin merkezinde sevgi, bağlılık, özlem ve aşkın insan üzerindeki etkileri yer almaktadır. Ana tema doğrudan aşk duygusudur.
Soru 11: Sizce bu tema şiir dışında hikâye, roman, tiyatro gibi türlerden hangisiyle daha etkili işlenebilir? Düşüncelerinizi gerekçeleriyle yazınız.
Kısa Cevap: Roman veya hikâye
Detaylı Cevap: Roman ve hikâye türleri olay, karakter ve zaman açısından daha geniş anlatım imkânı sunar. Bu sayede aşkın gelişimi, çatışmaları ve sonuçları daha ayrıntılı işlenebilir.
Soru 12: Mihriban (Aşk) adlı şiirde dize sonlarındaki ses benzerlikleri şiirin ahengine nasıl bir katkı sağlamıştır? Söyleyiniz.
Kısa Cevap: Şiire ritim ve akıcılık kazandırmıştır.
Detaylı Cevap: Kafiye ve redifler kulağa hoş gelen bir ses düzeni oluşturur. Tekrar eden sesler şiirin müzikalitesini artırarak ahenkli bir okuma sağlar.
Soru 13: Şiirde dizelerde hece sayıları birbirine eşittir. Bu eşitliğin gerekçesi ne olabilir? Söyleyiniz.
Kısa Cevap: Ölçü ve ritim sağlamak
Detaylı Cevap: Eşit hece sayısı şiirin düzenini korur. Bu yapı, şiirin ahenkli ve dengeli duyulmasına yardımcı olur.
Soru 14: Şiirde dizelerin dörderli şekilde kümelenmesi şiirin temasına nasıl bir katkı sağlamıştır? Söyleyiniz.
Kısa Cevap: Anlam bütünlüğü sağlamıştır.
Detaylı Cevap: Dörtlük yapısı, duyguların aşamalı aktarımını kolaylaştırır. Her dörtlük ayrı bir duygu yoğunluğu oluşturur ve şiirin akışını düzenler.
Soru 15a: Şiirde şair, aşka karşı nasıl bir tutum içerisindedir? Söyleyiniz.
Kısa Cevap: Aşkı güçlü ve sınırsız görmektedir.
Detaylı Cevap: Şair, aşkın hudutsuz olduğunu, insanı derinden etkilediğini ve kolayca çözülemediğini ifade eder.
Soru 15b: Şairin bu tutumuna katılıyor musunuz? Düşüncelerinizi gerekçeleriyle yazınız.
Kısa Cevap (Örnek): Evet, katılıyorum.
Detaylı Cevap (Örnek): Aşk, insanın duygularını ve davranışlarını güçlü biçimde etkileyebilir. Şiirde anlatılan yoğunluk, gerçek yaşamda da karşılık bulabilir.
Soru 16: Dinlediğiniz/izlediğiniz Mihriban (Aşk) adlı şiirde hangi edebî sanatlar kullanılmıştır? Söyleyiniz.
Kısa Cevap: Benzetme, mecaz, abartma, redif
Detaylı Cevap:
- Benzetme: Aşkın kördüğüme benzetilmesi
- Mecaz: Alevin üşümesi, kalemin düşmesi
- Abartma: Aşkın hudutsuzluğu
- Redif: “Mihriban”