12. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları
12. sınıf coğrafya 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevapları, sınava hazırlanırken konu bilgilerini örnek olaylarla pekiştirmek isteyen öğrenciler için hazırlanmıştır. İçerikte ekstrem doğa olayları, doğal sistemlerin geleceği, ekonomik faaliyetler, şehirleşme, işlevsel bölgeler ve GAP başlıklarıyla ilgili sorular yer almaktadır.
Bu çalışma, 2026-2027 Karabük ÖDM konu-soru dağılım tablolarının ilk iki senaryosu esas alınarak oluşturulmuştur. Senaryo 1’de 7 soru, Senaryo 2’de 6 soru bulunmaktadır. Sorular editoryal olarak hazırlanmış özgün örneklerdir; MEB’in yayımladığı resmî sınav soruları değildir.
Senaryolara Git
12. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 1
Soru sayısı: 7 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (15 Puan)
Soru: Bir istasyonda uzun yıllar temmuz ayı günlük en yüksek sıcaklıkları genellikle 28–34 °C arasında gözlenirken birkaç gün boyunca 44 °C ölçülmüştür. Bu olayın neden ekstrem kabul edilebileceğini açıklayınız ve iki olası etkisini yazınız.
Kısa Cevap: 44 °C, bölgenin temmuz ayındaki olağan değerlerinin çok üstündedir. Sıcak stresi, tarımsal zarar ve enerji talebinde artış görülebilir.
Açıklama: Ölçülen değer, o yerin ve mevsimin olağan sıcaklık aralığının çok üstündedir; bu nedenle ekstrem sıcaklık olayı olarak değerlendirilebilir. İnsanlarda sıcak stresi, enerji talebinde artış, su kaybı, tarımsal verim düşüşü veya yangın riskinde artış gibi iki uygun etki yazılır.
2. Soru (15 Puan)
Soru: Bir kıyı bölgesinde ortalama deniz seviyesinin uzun dönemde yükselmeye devam ettiği varsayılmaktadır. Alçak kıyılar için iki gelecek çıkarımı yapınız ve bunlardan birine uygun bir uyum önlemi öneriniz.
Kısa Cevap: Alçak kıyılarda taşkın ve tuzlanma riski artabilir. Riskli kıyılarda yapılaşmayı sınırlandırmak uygun bir uyum önlemidir.
Açıklama: Kıyı taşkınlarının sıklaşması, kıyı erozyonu, tatlı su kaynaklarında tuzlanma veya düşük kotlu alanların su altında kalması gibi iki çıkarım yapılır. Riskli alanlarda yapılaşmayı sınırlandırma, kontrollü geri çekilme veya kıyı sulak alanlarını koruma gibi çıkarımla ilişkili bir uyum önlemi önerilir.
3. Soru (14 Puan)
Soru: Geçmişte tarımın baskın olduğu bir ilçede turizm temel ekonomik faaliyet hâline gelmiştir. Bu değişimin istihdam ve yerel kültür üzerindeki olası etkilerini birer örnekle açıklayınız.
Kısa Cevap: Turizmle konaklama, yeme-içme ve rehberlik işleri artabilir. Yerel mutfak ve el sanatları yeni pazar bulabilir; kültürel alışkanlıklar değişebilir.
Açıklama: Konaklama, yeme-içme ve rehberlik gibi hizmetlerde istihdam artabilir; işlerin bir bölümü mevsimlik hâle gelebilir. Yerel el sanatları ve mutfak kültürü yeni pazar bulabilir; kültürel ürünlerin ticarileşmesi veya günlük yaşam alışkanlıklarının değişmesi görülebilir. Uygun bir kültürel etki açıklanır.
4. Soru (14 Puan)
Soru: Yeni bir sanayi bölgesinin açılmasıyla bir kente yoğun göç gerçekleşmiştir. Sanayi-göç-şehirleşme ilişkisini açıklayınız. Hızlı büyümenin konut ve kamu hizmetleri üzerinde oluşturabileceği iki sorunu yazınız.
Kısa Cevap: Sanayi iş olanaklarıyla göçü çeker; nüfus ve yerleşme büyür. Konut sıkıntısı ve eğitim-sağlık altyapısında yetersizlik oluşabilir.
Açıklama: Sanayide oluşan iş olanakları göçü çekebilir; artan nüfus yerleşmenin büyümesini ve şehirleşmeyi hızlandırır. Konut yetersizliği/kira artışı, plansız yapılaşma, ulaşım yoğunluğu, eğitim-sağlık kapasitesinde veya altyapıda yetersizlik sorunlarından ikisi yazılır.
5. Soru (14 Puan)
Soru: Bir kentte yaşlı nüfus payının artacağı ve uzaktan çalışmanın yaygınlaşacağı öngörülmektedir. Bu iki değişimin gelecekteki kentsel hizmet ve yerleşme taleplerini nasıl etkileyebileceğine ilişkin birer çıkarım yapınız.
Kısa Cevap: Yaşlı nüfus artışı bakım, sağlık ve erişilebilir ulaşım talebini artırabilir. Uzaktan çalışma, internet altyapısı ve evde çalışma alanı ihtiyacını yükseltebilir.
Açıklama: Yaşlı nüfus artışı erişilebilir ulaşım, sağlık, bakım ve engelsiz kamusal alan talebini artırabilir. Uzaktan çalışma, güçlü internet altyapısına ve konut içinde çalışma alanına talebi artırabilir; bazı çalışanların merkez dışındaki yerleşmeleri tercih etmesini kolaylaştırabilir. Çıkarımlar kesin zorunluluk olarak sunulmaz.
6. Soru (14 Puan)
Soru: Bir hastanenin hizmet verdiği çevre ile bir meteoroloji bölge müdürlüğünün sorumluluk alanı işlevsel bölge örnekleridir. Bu bölgelerin oluşturulma ölçütlerini açıklayınız. İşlevsel bölge sınırlarının doğal bölge sınırlarıyla her zaman örtüşüp örtüşmediğini belirtiniz.
Kısa Cevap: Hastane çevresi sağlık hizmeti ilişkilerine, meteoroloji müdürlüğü alanı hizmetin idari örgütlenmesine göre belirlenir. İşlevsel sınırların doğal sınırlarla örtüşmesi gerekmez.
Açıklama: Hastane hizmet alanı sağlık hizmetine erişim ve hizmet ilişkilerine; meteoroloji bölge müdürlüğü sorumluluk alanı ilgili kamu hizmetinin idari örgütlenmesine göre oluşur. İşlevsel bölgeler belirli bir hizmet, yönetim veya etkileşim işlevine göre tanımlanır. Sınırlarının iklim, yer şekilleri gibi doğal bölge sınırlarıyla örtüşmesi zorunlu değildir.
7. Soru (14 Puan)
Soru: GAP kapsamındaki sulama yatırımlarının bölgesel kalkınmaya bir ekonomik ve bir sosyal katkısını açıklayınız. Sulamanın sürdürülebilir olması için dikkat edilmesi gereken bir çevresel koşulu yazınız.
Kısa Cevap: GAP sulamaları üretim ve geliri artırabilir, istihdamı destekleyebilir. Toprakta tuzlanmayı önlemek için kontrollü sulama ve yeterli drenaj gerekir.
Açıklama: Sulama, uygun ürün çeşitliliği ile tarımsal verim ve geliri artırabilir; buna bağlı işleme sanayisini destekleyebilir. Bir ekonomik katkı açıklanır. İstihdamın artması, yaşam koşullarının iyileşmesi veya göç baskısının azalması bir sosyal katkıdır. Aşırı sulama ve yetersiz drenajın tuzlanmaya yol açmaması için suyun kontrollü kullanılması gibi bir çevresel koşul belirtilir.
12. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 2
Soru sayısı: 6 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (17 Puan)
Soru: Bir havzada uzun yıllar ortalamasına göre yağışların aylarca çok düşük kaldığı, akarsu debisinin ve baraj doluluğunun azaldığı gözlenmiştir. Yaşanan ekstrem olayı adlandırınız ve tarım ile enerji üretimine birer etkisini açıklayınız.
Kısa Cevap: Olay kuraklıktır. Sulama suyu azlığı tarımsal verimi, barajlara gelen suyun azalması hidroelektrik üretim potansiyelini düşürebilir.
Açıklama: Olay kuraklıktır; yağış yetersizliğine bağlı su miktarı azalmasıyla ilişkilendirilir. Tarımda sulama yetersizliği verim kaybına; barajlara gelen suyun azalması hidroelektrik üretim potansiyelinin düşmesine yol açabilir. Her iki sektör için doğru etki yazılır.
2. Soru (17 Puan)
Soru: Dağlık bir bölgede sıcaklıkların uzun dönemde artmaya devam ettiği ve kar örtüsünün yerde kalma süresinin kısaldığı varsayılmaktadır. Bu değişimin su kaynaklarının mevsimsel düzenine ve kış turizmine ilişkin birer olası sonucunu açıklayınız.
Kısa Cevap: Erken kar erimesi akarsu akışlarını öne çekebilir ve yaz su miktarını azaltabilir. Karla çalışan kış turizmi işletmelerinin sezonu kısalabilir.
Açıklama: Karın daha erken erimesi ilkbahar akışlarının zamanını öne çekebilir; yazın karla beslenen akarsuların suyu azalabilir. Doğal kara dayalı kayak sezonu kısalabilir veya daha yüksek alanlara yönelim artabilir; turizm gelirleri ve işletme süreleri etkilenebilir.
3. Soru (17 Puan)
Soru: Madenciliğin baskın olduğu bir yerleşmede maden işletmesinin kapanması gündemdedir. Yerel halkın çalışma hayatı ile sosyal yaşamında oluşabilecek birer değişimi açıklayınız. Bu etkileri azaltacak bir ekonomik çeşitlendirme önerisi yazınız.
Kısa Cevap: Madenin kapanması iş ve gelir kaybına, göçe ve sosyal yaşamın zayıflamasına yol açabilir. Mesleki eğitimle desteklenen alternatif üretim ve hizmet yatırımları geliştirilebilir.
Açıklama: Doğrudan ve dolaylı iş kayıpları, gelir azalması veya farklı mesleklere yönelme çalışma hayatını etkileyebilir. Göç, nüfusun azalması, esnafın müşteri kaybı veya sosyal ilişkilerin değişmesi gibi bir sosyal sonuç açıklanır. Mesleki eğitimle birlikte alternatif sanayi/hizmet/turizm yatırımı gibi uygun bir çeşitlendirme önerilir.
4. Soru (17 Puan)
Soru: Bir kentte fabrikaların çevresinde plansız konut alanları hızla büyümüştür. Bu durumun sanayileşme ve göçle ilişkisini açıklayınız. Bir çevresel ve bir toplumsal sorun ile bunlara yönelik bir planlama önlemi yazınız.
Kısa Cevap: Sanayiye bağlı göç, konut ve altyapı talebini hızla artırır. Hava kirliliği ve sağlıksız konut sorunlarına karşı sanayi-konut ayrımı ve planlı konut üretimi uygulanabilir.
Açıklama: Sanayi istihdamı göçü çekmiş, konut ve altyapı üretiminin nüfus artışına yetişememesi plansız büyümeyi artırmıştır. Hava/su kirliliği gibi bir çevresel ve sağlıksız konut/hizmet yetersizliği gibi bir toplumsal sorun yazılır. Sanayi-konut ayrımı, yeterli altyapı veya planlı ve erişilebilir konut üretimi gibi uygun bir önlem önerilir.
5. Soru (16 Puan)
Soru: Otomasyonun üretimde, çevrim içi alışverişin ticarette yaygınlaştığı bir kent için geleceğe yönelik iki çıkarım yapınız. Birini iş gücü, diğerini kentsel mekân kullanımı bakımından açıklayınız.
Kısa Cevap: Otomasyon bazı rutin işlere talebi azaltırken teknik beceri ihtiyacını artırabilir. E-ticaretle depolama ve dağıtım alanlarına talep yükselebilir.
Açıklama: Bazı rutin işlere ihtiyaç azalırken yazılım, bakım, veri yönetimi ve teknik beceri gerektiren işlere talep artabilir; yeniden eğitim ihtiyacı doğabilir. Depolama-dağıtım merkezlerine ve teslimat altyapısına talep artabilir; bazı perakende alanlarının işlevi değişebilir. Makul çıkarımlar kesin bir sonuç gibi sunulmadan açıklanır.
6. Soru (16 Puan)
Soru: Bir büyükşehre her gün çevre ilçelerden çalışmak için gelenlerin oluşturduğu alan ile bir akarsuyun su toplama havzasını karşılaştırınız. Hangisi işlevsel bölge örneğidir? Bölgelerin sınırlarını belirleyen ölçütleri ve bu sınırların değişebilme nedenini açıklayınız.
Kısa Cevap: İşe gidiş-geliş alanı işlevsel; akarsu havzası doğal bölgedir. İşlevsel sınırlar ulaşım ve istihdam ilişkileriyle değişebilir; havza sınırını su bölümü çizgileri belirler.
Açıklama: Günlük işe gidiş-geliş ilişkileriyle tanımlanan alan işlevsel bölgedir; sınırını merkezle kurulan ekonomik ve ulaşım ilişkileri belirler. Akarsu havzası ise su bölümü çizgileriyle belirlenen doğal bölgedir. İşlevsel bölgenin sınırları ulaşım olanakları, istihdam ve merkezle etkileşimin değişmesiyle değişebilir. Havza sınırları kısa dönemde bu beşerî etkileşimlere bağlı olarak değişmez.
Değerlendirme notu: Bilimsel olarak doğru ve anlamca eşdeğer cevaplar kabul edilir. Verilen puanlar örnektir. Öğretmenin duyurduğu senaryo ve kapsam sınav hazırlığında esas alınmalıdır.
Yazılıya Hazırlık Notları
Ekstrem olay bulunduğu yere göre yorumlanır
Bir değerin olağan dışı olup olmadığı değerlendirilirken yerin ve mevsimin uzun yıllara dayanan koşulları dikkate alınır.
Gelecek çıkarımlarını gerekçelendirin
Bir değişimin olası sonucunu yazarken aradaki ilişkiyi açıklayın. Örneğin azalan kar örtüsü, karla beslenen akarsuların yaz su miktarını ve kayak sezonunu etkileyebilir.