11. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 137 Araştırma Ödevi için hazırlanan bu rapor, Türk-İslam mimarisinde çokgenlerin yüzey kaplamasında, taşıyıcı düzende ve yapı planında nasıl kullanıldığını inceler.
11. Sınıf Matematik Ders Kitabı Sayfa 137 Cevapları
Araştırma Ödevi – Bir Çiniden Kubbeye: Türk-İslam Mimarisinde Çokgenler
1. Karatay Medresesi, Konya – Altıgen çiniler
Karatay Medresesi’nin havuzlu bölümündeki pencere aralarında altıgen biçimli çiniler bulunur. Önder Düz’ün araştırmasında bu karoların tekrar eden bir bezeme oluşturduğu, üzerlerinde geometrik ve rumi desenlerin yer aldığı belirtilir. Aynı biçimin tekrar kullanılması, pencere aralarındaki yüzeylerde görsel bir bütünlük sağlar.
Matematiksel açıklama: Düzgün altıgenin bir iç açısı (6 − 2) × 180° ÷ 6 = 120° olur. Üç düzgün altıgen aynı köşede birleştiğinde 3 × 120° = 360° elde edilir. Bu nedenle eş düzgün altıgenler düzlemde aralarında boşluk bırakmadan yan yana dizilebilir. Böylece tek bir karo biçimiyle devam ettirilebilen bir kaplama modeli oluşur.
Kaynak: Önder Düz, Konya Karatay Medresesi Süslemelerinin Desen ve Tasarım Özellikleri, s. 121–122.
2. Selimiye Camii, Edirne – Sekizgen taşıyıcı düzen
Selimiye Camii’nde Mimar Sinan, ana kubbenin yükünü sekiz kemer ve sekiz büyük ayak üzerinden zemine ileten bir düzen kurmuştur. Sekizgen taşıyıcı düzen, tek kubbe altında geniş bir merkezî alan elde edilmesine katkı sağlar. Burada çokgen, yapının taşıyıcı elemanlarının yerleşimini anlamamıza yardımcı olur.
Matematiksel model: Sekiz destek noktasını bir düzgün sekizgenin köşeleri olarak gösterdiğimizde merkez, çevresindeki tam açıyı sekiz eş parçaya ayırır. Ardışık iki destek doğrultusu arasındaki merkez açı 360° ÷ 8 = 45° olur. Modelde sekizgenin bir iç açısı ise 135°’dir. 45° merkezde, 135° çokgenin köşesinde ölçülür.
Kaynak: Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi Yönetim Planı, s. 35–36.
3. Yeşil Türbe, Bursa – Sekizgen yapı planı
Yeşil Türbe’nin gövdesi sekizgen biçimindedir. Kültür Portalı’nda en dar yüzünün 8,45 m, en geniş yüzünün 8,87 m olduğu belirtilir. Sekiz cephe, yapıyı tek bir yönden bakılan bir yüzey yerine çevresi boyunca okunabilen bir bütün olarak düşünmemizi sağlar.
Matematiksel çıkarım: Planın sekiz kenarlı olması, onu sekizgen olarak adlandırmak için yeterlidir. Düzgün sekizgen için bütün kenar uzunluklarının ve iç açıların eşit olması gerekir. Verilen yüz genişlikleri farklı olduğu için Yeşil Türbe’nin gövde planı sekizgendir, düzgün sekizgen değildir.
Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı, Yeşil Türbe.
Sonuç
Karatay Medresesi’nde altıgen biçim, çinilerin tekrar ederek yüzeyi kaplamasına elverişlidir. Selimiye’de sekizgen düzen, kubbeyi taşıyan ayakların yerleşiminde kullanılır. Yeşil Türbe’de ise sekizgen, yapının genel planını tanımlar. Araştırmadan çıkardığım sonuç, bir çokgenin mimarideki görevini anlamak için kenar sayısının yanında yapının neresinde ve ne amaçla kullanıldığına da bakmak gerektiğidir.
Sınıfta Sunum
Önce altıgen çini çizimini gösterip üç karonun bir köşede neden boşluk bırakmadığını açıklayacağım. Sonra sekizgen çiziminde 45°’lik merkez açıyı işaretleyip Selimiye’nin destek düzeniyle ilişkilendireceğim. Sunumu Yeşil Türbe’nin iki farklı yüz genişliğini karşılaştırarak bitireceğim.
Bütün sayfalara ait açıklamalı çözümleri 11. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasında inceleyebilirsiniz.