11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 89-92 Cevapları MEB Yayınları, 1.18. Etkinlikte yer alan Tepkime Hızının Formülü çalışmasının cevaplarını kapsamaktadır. Bu bölümde deney verilerinden yararlanılarak derişim ile tepkime hızı arasındaki ilişki, hız denklemi ve tepkime derecesi incelenmektedir.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 89 Cevapları MEB Yayınları
Konuya Başlarken
Soru: Atmosfere salınan kükürt dioksit miktarının artmasının asit yağmurlarına etkileri nelerdir? Kısa Cevap: Atmosferdeki SO2 miktarı arttıkça asit yağmurlarının oluşumu ve etkisi artabilir. Detaylı Cevap: SO2 atmosferde çeşitli tepkimeler sonucunda sülfürik aside dönüşebilir. Bu nedenle kükürt dioksit salımının artması yağmur suyunun asitliğinin yükselmesine katkı sağlayabilir.
Soru: Atmosferdeki SO2(g) ve O2(g) derişiminin artması, tepkime hızını aynı derecede mi etkiler? Kısa Cevap: Her zaman aynı derecede etkilemez. Detaylı Cevap: Bir tepkenin derişimindeki değişimin tepkime hızına etkisi, hız denklemindeki derecesine bağlıdır. Bu nedenle farklı tepkenlerin aynı orandaki derişim artışları hızı farklı oranlarda değiştirebilir.
Soru: Tepkime hızına derişimin etkisinin bilinmesi, asit yağmuru oluşumunu engellemeye yardımcı olur mu? Örnek cevap: Evet. Asit yağmurlarına yol açan gazların derişimleri ile tepkime hızı arasındaki ilişkinin bilinmesi, zararlı gaz salımlarını azaltmaya yönelik önlemlerin geliştirilmesine yardımcı olabilir.
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 1: CO(g) + Cl2(g) → COCl2(g) tepkimesi tek basamakta, 2NO(g) + 2H2(g) → N2(g) + 2H2O(g) tepkimesi ise çok basamakta gerçekleşmektedir. Tepken derişimindeki değişimin tepkime hızına etkisine ilişkin önermeler oluşturunuz. Örnek cevap: Tek basamaklı tepkime: Tepkenlerin derişimi arttıkça taneciklerin çarpışma olasılığı arttığı için tepkime hızı da artar. Örnek cevap: Çok basamaklı tepkime: Tepkenlerin derişimlerindeki artış tepkime hızını artırabilir ancak her tepkenin hız üzerindeki etkisi aynı olmayabilir.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 90 Cevapları MEB Yayınları
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 2-a: Verilere dayalı olarak tepken derişimindeki değişimin tepkime hızına etkisine ilişkin önermeler oluşturunuz. Cevap: Tek basamaklı tepkime: CO veya Cl2 derişimi kaç kat artırılırsa başlangıç tepkime hızı da aynı oranda artmaktadır. Cevap: Çok basamaklı tepkime: H2 derişimi 2 katına çıkarıldığında hız 2 katına, NO derişimi 2 katına çıkarıldığında ise hız 4 katına çıkmaktadır.
Soru 2-b: Veriye dayalı önermeleriniz ile 1. adımdaki ön bilgilerinizle oluşturduğunuz önermeler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları yazınız. Örnek cevap: Her iki durumda da derişim arttıkça tepkime hızının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Deney verileri ayrıca çok basamaklı tepkimede NO ve H2 derişimlerinin tepkime hızını farklı derecelerde etkilediğini göstermektedir.
Soru 2-c: CO(g) derişiminin sabit olduğu deneylerde Cl2(g) derişimindeki değişmenin, Cl2(g) derişiminin sabit olduğu deneylerde CO(g) derişimindeki değişimin tepkime hızına etkisini matematiksel olarak modelleyiniz. Çözüm: 1. ve 2. deney karşılaştırıldığında CO sabitken Cl2 derişimi 0,20 M'den 0,60 M'ye çıkarak 3 katına ulaşır. Hız da 0,04 M/s'den 0,12 M/s'ye çıkarak 3 katına ulaşır. Bu nedenle r ∝ [Cl2]. Çözüm: 2. ve 3. deney karşılaştırıldığında Cl2 sabitken CO derişimi 0,20 M'den 0,40 M'ye çıkarak 2 katına ulaşır. Hız da 0,12 M/s'den 0,24 M/s'ye çıkarak 2 katına ulaşır. Bu nedenle r ∝ [CO]. Kısa Cevap: r ∝ [CO][Cl2]
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 91 Cevapları MEB Yayınları
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 2-ç: NO(g) ve H2(g) derişimlerindeki değişimin tepkime hızına etkisini matematiksel olarak modelleyiniz. Çözüm: 1. ve 2. deney karşılaştırıldığında NO sabitken H2 derişimi 2 katına çıkar ve hız da 2 katına çıkar. Buna göre r ∝ [H2]. Çözüm: 2. ve 3. deney karşılaştırıldığında H2 sabitken NO derişimi 2 katına çıkar ve hız 4 katına çıkar. 2x = 4 olduğundan x = 2'dir. Buna göre r ∝ [NO]2. Kısa Cevap: r ∝ [NO]2[H2]
Soru 2-d: Hız sabitinden yararlanarak tek ve çok basamaklı tepkimelerin hız denklemlerini oluşturunuz. Cevap: Tek basamaklı tepkime: r = k[CO][Cl2] Cevap: Çok basamaklı tepkime: r = k[NO]2[H2]
Soru 3: Tepken derişiminin değişimine göre tepkime hızındaki değişimleri tahmin ediniz.
| Tepkime | Derişim Değişimi | Tepkime Hızı |
|---|---|---|
| CO + Cl2 | CO sabit, Cl2 4 katına çıkar | 4 katına çıkar. |
| CO + Cl2 | CO yarıya iner, Cl2 sabit | Yarıya iner. |
| CO + Cl2 | CO 4 katına çıkar, Cl2 yarıya iner | 2 katına çıkar. |
| 2NO + 2H2 | NO sabit, H2 4 katına çıkar | 4 katına çıkar. |
| 2NO + 2H2 | NO yarıya iner, H2 sabit | 1/4'üne iner. |
| 2NO + 2H2 | NO 4 katına çıkar, H2 yarıya iner | 8 katına çıkar. |
Soru 4: Hız denklemindeki üstel sayıları kullanarak tepkimelerin derecelerini belirleyiniz. Cevap: CO(g) + Cl2(g) → COCl2(g) tepkimesinin derecesi: 1 + 1 = 2. Cevap: 2NO(g) + 2H2(g) → N2(g) + 2H2O(g) tepkimesinin derecesi: 2 + 1 = 3.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 92 Cevapları MEB Yayınları
1.18. Etkinlik – Tepkime Hızının Formülü
Soru 5: Verilen hız denklemlerini veriye dayalı oluşturduğunuz hız denklemleriyle karşılaştırıp denklemlerinizin bilimsel olarak geçerliliğini sorgulayınız. Kısa Cevap: Oluşturulan hız denklemleri verilen bilimsel hız denklemleriyle aynıdır. Detaylı Cevap: Deney verilerinden CO + Cl2 tepkimesi için r = k[CO][Cl2], NO + H2 tepkimesi için ise r = k[NO]2[H2] bağıntıları elde edilmiştir. Bu sonuçlar verilen hız denklemleriyle uyumludur.
Değerlendirme
Soru 1: Kimyasal tepkimelerin hız denklemine ilişkin ön bilgilerinize dayalı oluşturduğunuz önermelerinizi geliştirmek için bilimsel verilerden nasıl yararlandınız? Örnek cevap: Bir tepkenin derişimi değiştirilirken diğer tepkenin sabit tutulduğu deneyleri karşılaştırdım. Derişimdeki değişimin başlangıç hızını kaç kat değiştirdiğini belirleyerek hız denklemindeki üsleri buldum.
Soru 2: Kimyasal tepkimelere ilişkin belirlediğiniz hız denkleminizi, bilimsel verilerden elde edilen hız denklemi ile karşılaştırdığınızda denklemlerinizin geçerliliğini açıklayınız. Örnek cevap: Deney verilerinden ulaştığım hız denklemleri verilen bilimsel hız denklemleriyle aynı olduğu için oluşturduğum denklemlerin geçerli olduğu sonucuna ulaştım.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün sayfalara ait açıklamalı çözümleri 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasında inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tepkime derecesi nasıl bulunur?
Hız denklemindeki tepken derişimlerinin üsleri toplanarak toplam tepkime derecesi bulunur.
CO ve Cl2 tepkimesinin hız denklemi nedir?r = k[CO][Cl2] şeklindedir.
2NO + 2H2 tepkimesinin toplam derecesi kaçtır?Hız denklemi r = k[NO]2[H2] olduğundan toplam tepkime derecesi 3'tür.