11. Sınıf Kimya Ders Kitabı 174-176. sayfa cevapları, “2.13. Etkinlik: Sıcaklık ve Denge” çalışmasını kapsamaktadır. Endotermik ve ekzotermik tepkimelerde sıcaklık değişiminin denge yönüne, madde derişimlerine ve denge sabitine etkileri açıklanmıştır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 174 Cevapları
2.13. Etkinlik – Sıcaklık ve Denge
Birinci adımda N₂O₄(g) + ısı ⇌ 2NO₂(g) tepkimesine ait çözülmüş örnek incelenmektedir. Sabit hacimde sıcaklık artırıldığında sistem, verilen ısıyı tüketen ürünler yönüne ilerler.
Yeni dengede [N₂O₄] azalır, [NO₂] artar ve Kc artar. Kitaptaki örnekte ileri ve geri tepkime hızları da artmaktadır. Sabit hacimde yalnızca sıcaklık değiştirildiği için derişim grafiğinde müdahale anında ani sıçrama görülmez.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 175 Cevapları
2. Endotermik Tepkimede Sıcaklığın Azaltılması
İncelenen tepkime: N₂O₄(g) + ısı ⇌ 2NO₂(g). Sistem t₁ anında soğutulmakta, t₂ anında yeni dengeye ulaşmaktadır.
Soru 2 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: Soğutma, ısı veren yönü destekler. Bu tepkimede geri yön ekzotermik olduğundan NO₂ tüketilerek N₂O₄ oluşur.
Soru 2 b: Maddelerin derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁’den sonra N₂O₄ eğrisi yükselir, NO₂ eğrisi alçalır. t₂’de iki eğri de yataylaşır. Açıklama: Hacim ve madde miktarları müdahale anında değişmediği için t₁’de derişimlerde dikey sıçrama çizilmez. Değişim, tepkimenin ilerlemesiyle zaman içinde gerçekleşir.
Soru 2 c: Sistemdeki maddelerin derişimlerindeki değişimi “artar, azalır, değişmez” olarak belirtiniz. Kısa Cevap: [N₂O₄] artar, [NO₂] azalır.
Soru 2 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Evet, Kc azalır. Açıklama: Kc = [NO₂]²/[N₂O₄] bağıntısında ürün derişimi azalırken tepken derişimi artar. Endotermik tepkimenin soğutulması denge sabitini küçültür.
3. Ekzotermik Tepkimenin Soğutulmasına Ait Örnek
Üçüncü adımda PCl₃(g) + Cl₂(g) ⇌ PCl₅(g) + ısı tepkimesinin çözülmüş örneği incelenmektedir. Soğutma, ısı üreten ileri yönü destekler. Yeni dengede [PCl₃] ve [Cl₂] azalır, [PCl₅] artar; Kc artar. Kitaptaki açıklamaya göre ileri ve geri tepkime hızları azalır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 176 Cevapları
4. Ekzotermik Tepkimede Sıcaklığın Artırılması
İncelenen tepkime: PCl₃(g) + Cl₂(g) ⇌ PCl₅(g) + ısı.
Soru 4 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: Isıtma, verilen ısıyı tüketen endotermik yönü destekler. Bu nedenle PCl₅ ayrışarak PCl₃ ve Cl₂ oluşturur.
Soru 4 b: Madde derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁’den sonra PCl₃ ve Cl₂ derişimleri yükselir, PCl₅ derişimi azalır. t₂’de bütün eğriler sabitlenir. Açıklama: Sabit hacimde sıcaklık değişimi derişimleri aniden değiştirmez. Bu nedenle grafikler t₁’de kesintisiz devam eder; dikey sıçrama olmaz.
Soru 4 c: Sistemdeki madde derişimlerinin nasıl değiştiğini “artar, azalır, değişmez” olarak yazınız. Kısa Cevap: [PCl₃] artar, [Cl₂] artar, [PCl₅] azalır.
Soru 4 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Evet, Kc azalır. Açıklama: Ekzotermik tepkime ısıtıldığında ürün derişimi azalır, tepken derişimleri artar. Böylece Kc = [PCl₅]/([PCl₃] · [Cl₂]) değeri küçülür.
5. Amonyak Dengesinde Sıcaklığın Azaltılması
Soru 5: N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) + ısı sisteminin sabit hacimde sıcaklığı azaltılıyor. Yeni dengede verilen ifadelerin değişimini ilk denge durumuna göre “artar, azalır, değişmez” olarak belirtiniz. Kısa Cevap: [N₂] azalır, [H₂] azalır, [NH₃] artar. İleri tepkime hızı azalır, geri tepkime hızı azalır, Kc artar. Açıklama: Soğutma, ısı veren NH₃ oluşumunu destekler. Kitaptaki modelde düşük sıcaklıkta iki yönün hızları da azalır; yeni dengede bu hızlar yine birbirine eşittir.
Değerlendirme
Soru 1: Dengedeki endotermik bir sistemde sabit hacimde sıcaklık değişiminde sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sıcaklık artırılırsa denge ürünlere kayar ve Kc artar. Sıcaklık azaltılırsa denge tepkenlere kayar ve Kc azalır. Açıklama: Sistem ısıtıldığında ısı tüketen, soğutulduğunda ısı üreten yönü destekleyerek etkinin sonucunu azaltır.
Soru 2: Dengedeki ekzotermik bir sistemde sabit hacimde sıcaklık değişiminde sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sıcaklık artırılırsa denge tepkenlere kayar ve Kc azalır. Sıcaklık azaltılırsa denge ürünlere kayar ve Kc artar. Açıklama: Ekzotermik tepkimede ısı ürünler tarafındadır. Isıtma geri yönü, soğutma ileri yönü destekler.
Diğer sayfalardaki çalışmalara 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.