11. Sınıf Kimya Ders Kitabı 171-173. sayfa cevapları, “2.12. Etkinlik: Basınç ve Denge” çalışmasını kapsamaktadır. Sabit sıcaklıkta hacim değiştirilerek yapılan basınç değişimlerinin dengeye etkisi ve gazların kısmi basınç grafikleri açıklanmıştır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 171 Cevapları
2.12. Etkinlik – Basınç ve Denge
Birinci adımda N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesine ait çözülmüş örnek incelenmektedir. Hacim küçültülerek basınç artırıldığında denge, gaz mol sayısının az olduğu ürünler yönüne kayar.
Sıkıştırma anında bütün gazların kısmi basınçları yükselir. Yeni dengede ilk dengeye göre N₂, H₂ ve NH₃ kısmi basınçları artmış olur. İleri ve geri tepkime hızları artar; sıcaklık sabit olduğundan Kc değişmez.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 172 Cevapları
2. NO₂ Dengesinde Hacmin Azaltılması
İncelenen tepkime: 2NO₂(g) ⇌ 2NO(g) + O₂(g). Sol tarafta 2, sağ tarafta 3 mol gaz bulunmaktadır.
Soru 2 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini basınçla ilişkilendirerek belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: Hacim azalınca basınç yükselir. Sistem bu artışı azaltmak için gaz mol sayısının daha az olduğu NO₂ tarafını destekler.
Soru 2 b: Maddelerin basınçlarındaki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında bütün kısmi basınçlar aniden artar. Ardından NO₂ basıncı yükselmeye devam ederken NO ve O₂ basınçları azalır. t₂’de yeni denge kurulur. Açıklama: NO ve O₂, ani yükselişten sonra bir miktar tüketilir. Buna rağmen yeni dengede üç gazın da kısmi basıncı ilk denge değerinden yüksektir.
Soru 2 c: Sistemdeki maddelerin basınçlarındaki değişimi “artar, azalır, değişmez” olarak belirtiniz. Kısa Cevap: İlk dengeyle yeni denge karşılaştırıldığında P(NO₂) artar, P(O₂) artar, P(NO) artar.
Soru 2 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Kc değişmez. Sabit sıcaklıkta hacim ve basınç değişikliği denge sabitini değiştirmez.
3. NO₂ Dengesinde Hacmin Artırılması
Soru 3 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini basınçla ilişkilendirerek belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem ürünler yönüne, yani sağa ilerler. Açıklama: Hacim artışı basıncı düşürür. Sistem basınç düşüşünü sınırlamak için daha fazla gaz molü bulunan ürünler tarafına yönelir.
Soru 3 b: Maddelerin basınçlarındaki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında bütün kısmi basınçlar aniden azalır. Daha sonra NO ve O₂ basınçları yükselirken NO₂ basıncı azalmaya devam eder. t₂’de eğriler yataylaşır. Açıklama: Ürünlerin kısmi basınçları ani düşüşten sonra kısmen toparlanır. Ancak yeni denge değerleri ilk denge değerlerinin altında kalır.
Soru 3 c: Sistemdeki maddelerin basınçlarındaki değişimi “artar, azalır, değişmez” olarak belirtiniz. Kısa Cevap: İlk dengeye göre yeni dengede P(NO₂) azalır, P(O₂) azalır, P(NO) azalır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 173 Cevapları
3. Hacim Artışının Denge Sabitine Etkisi
Soru 3 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Denge sabiti değişmez. Sıcaklık sabit olduğu için hacim artışı Kc’yi etkilemez.
4. Gaz Katsayıları Eşit Olan Denge
İncelenen tepkime: H₂(g) + Cl₂(g) ⇌ 2HCl(g). Hacim sabit sıcaklıkta azaltılmaktadır.
Soru 4 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini basınçla ilişkilendirerek belirtiniz. Kısa Cevap: Denge kaymaz; net ilerleme olmaz. Çünkü iki taraftaki toplam gaz katsayısı eşittir. Açıklama: Sıkıştırma bütün gazların kısmi basıncını aynı oranda artırır. Tepkime oranı değişmediğinden denge korunur.
Soru 4 b: Maddelerin basınçlarındaki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında H₂, Cl₂ ve HCl kısmi basınçları aniden yükselir. Sonrasında üçü de yeni seviyelerinde yatay devam eder. Açıklama: Denge kaymadığı için ani yükselişin ardından eğri biçiminde artış veya azalış çizilmez. Denge, t₁ sonrasında da korunur.
Soru 4 c: Sistemdeki maddelerin basınçlarındaki değişimi “artar, azalır, değişmez” olarak belirtiniz. Kısa Cevap: P(H₂) artar, P(Cl₂) artar, P(HCl) artar.
Soru 4 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Kc değişmez. Aynı tepkimenin denge sabiti, sıcaklık değişmediği sürece sabit kalır.
5. MgCO₃(k) ⇌ MgO(k) + CO₂(g) Dengesi
Soru 5 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini basınçla ilişkilendirerek gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Hacim artırıldığında sistem ürünler yönüne, yani sağa ilerler. Açıklama: Genleşmeyle CO₂ basıncı önce düşer. Sistem, bu düşüşü azaltmak için MgCO₃’ün ayrışmasıyla CO₂ oluşturur. Denge yönü belirlenirken yalnızca gazlar sayılır.
Soru 5 b: Sistem yeniden dengeye ulaştığında sistemin basıncını “artar, azalır, değişmez” olarak gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Başlangıç dengesiyle karşılaştırıldığında basınç değişmez. Açıklama: Her iki katı faz mevcutken Kc = [CO₂] olur. Sıcaklık sabit olduğundan CO₂’nin denge derişimi ve basıncı ilk değerine döner. Bunun için yeterli MgCO₃ bulunmalıdır.
Değerlendirme
Soru: Dengedeki bir sistemin basıncının azaltılması ya da artırılması durumunda sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sabit sıcaklıkta hacim küçültülerek basınç artırılırsa denge az gaz molü bulunan tarafa; hacim artırılarak basınç azaltılırsa çok gaz molü bulunan tarafa kayar. Açıklama: Gaz katsayıları toplamı eşitse denge kaymaz. Sistem, uygulanan basınç değişiminin etkisini azaltacak yönde tepki verir; Kc değişmez.
Diğer sayfalardaki çalışmalara 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.