11. Sınıf Kimya Ders Kitabı 165-167. sayfa cevapları, “2.10. Etkinlik: Derişim ve Denge” çalışmasını kapsamaktadır. Amonyak dengesine madde eklenmesi veya sistemden madde çıkarılması; Le Chatelier ilkesi, derişim grafikleri ve tepkime hızları üzerinden açıklanmıştır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 165 Cevapları
2.10. Etkinlik – Derişim ve Denge
Etkinlikte N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesi sabit sıcaklık ve hacimde incelenmektedir. Birinci adımda N₂ eklenmesine ilişkin çözülmüş örnek verilmiştir.
2. Sisteme NH₃ Eklenmesi
Soru 2 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: NH₃ eklenmesi ürün derişimini artırır. Sistem, eklenen NH₃’ün bir kısmını tüketerek N₂ ve H₂ oluşturur.
Soru 2 b: Madde derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında yalnızca NH₃ derişimi aniden yükselir. Ardından NH₃ azalırken N₂ ve H₂ derişimleri artar; t₂’de bütün eğriler yataylaşır. Açıklama: NH₃ eğrisi, ani yükselişten sonra aşağı yönelir; ancak yeni dengede başlangıç seviyesinin üzerinde kalır. N₂ ve H₂ eğrilerinde ani sıçrama görülmez; bu derişimler zamanla yükselir.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 166 Cevapları
2. NH₃ Eklenmesinin Sonuçları – Devamı
Soru 2 c: Sistemdeki madde derişimlerinin nasıl değiştiğini “artar, azalır, değişmez” olarak ilgili boşluklara yazınız. Kısa Cevap: Başlangıç dengesiyle yeni denge karşılaştırıldığında [N₂] artar, [H₂] artar, [NH₃] artar. Açıklama: Eklenen NH₃’ün tamamı tüketilmez. Bu nedenle NH₃ derişimi müdahale sonrasında azalsa da ilk denge değerinden yüksek kalır.
Soru 2 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Kc değişmez. Çünkü sıcaklık sabittir; derişim değişimi denge sabitini değiştirmez.
3. Sistemden H₂ Çıkarılmasının İncelenmesi
Bu adımda çözülmüş örnek incelenmektedir. H₂ çıkarıldığında denge sola kayar. Yeni dengede ilk dengeye göre [N₂] artar, [H₂] azalır, [NH₃] azalır; Kc değişmez.
4. Sistemden N₂ Çıkarılması
Soru 4 a: Sistemin hangi yöne ilerleyeceğini gerekçesiyle belirtiniz. Kısa Cevap: Sistem tepkenler yönüne, yani sola ilerler. Açıklama: N₂ çıkarılmasıyla azalan N₂ derişimini artırmak için NH₃ ayrışır. Bu sırada N₂ ile birlikte H₂ de oluşur.
Soru 4 b: Madde derişimlerindeki değişimleri aşağıdaki grafik üzerinde gösteriniz. Kısa Cevap: t₁ anında N₂ derişimi aniden düşer. Sonrasında N₂ ve H₂ derişimleri yükselirken NH₃ derişimi azalır. t₂’de yeni denge kurulur. Açıklama: N₂ eğrisi ani düşüşten sonra kısmen yükselir; fakat ilk denge seviyesine ulaşmaz. H₂ başlangıç seviyesinin üstünde, NH₃ ise altında sabitlenir. H₂ ve NH₃ eğrilerinde t₁ anında ani sıçrama olmaz.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 167 Cevapları
4. N₂ Çıkarılmasının Sonuçları – Devamı
Soru 4 c: Sistemdeki madde derişimlerinin nasıl değiştiğini “artar, azalır, değişmez” olarak ilgili boşluklara yazınız. Kısa Cevap: İlk dengeye göre yeni dengede [N₂] azalır, [H₂] artar, [NH₃] azalır. Açıklama: Sistem çıkarılan N₂’nin bir kısmını yeniden oluşturur. Ancak bu tepki, çıkarılan miktarı tamamen karşılamaz.
Soru 4 ç: Yapılan değişikliğin denge sabiti (Kc) üzerinde bir etkisi var mıdır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Denge sabiti değişmez. Sıcaklık değişmediği için yeni denge aynı Kc değeriyle kurulur.
5. Hız-Zaman Grafiklerinin Yorumlanması
Soru 5 a: Grafik I ve II’deki ileri tepkime hızlarında meydana gelen değişimin sebebi neler olabilir? Açıklayınız. Kısa Cevap: Grafik I: N₂ veya H₂ çıkarılmış olabilir. Grafik II: N₂ veya H₂ eklenmiş olabilir. Açıklama: Grafik I’de ileri hız aniden düşerken geri hız ilk anda değişmez; tepken çıkarılmasıyla uyumludur. Grafik II’de ileri hız aniden yükselirken geri hız ilk anda değişmez; tepken eklenmesiyle uyumludur.
Soru 5 b: İleri ve geri tepkime hızlarındaki değişimlerin nedenini çarpışma teorisi ile açıklayınız. Kısa Cevap: Tepken derişimi azaldığında ileri yöndeki etkili çarpışmalar azalır; derişim arttığında artar. Yeni dengede ileri ve geri hızlar yeniden eşitlenir. Açıklama: Grafik I’de tepken çıkarılması ileri hızı düşürür. Sola ilerleme sırasında tepkenler oluşur ve ileri hız yükselir; NH₃ tüketildiği için geri hız azalır. Grafik II’de tepken eklenmesi ileri hızı artırır. Sağa ilerlerken tepkenler tüketildiğinden ileri hız azalır, NH₃ oluştuğundan geri hız artar.
Değerlendirme
Soru 1: Dengedeki bir sisteme tepken ilavesinde ya da tepkenin sistemden çıkarılmasında sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sabit sıcaklık ve hacimde gaz veya çözünmüş tepken eklendiğinde sistem ürünler yönüne, tepken çıkarıldığında tepkenler yönüne ilerler. Açıklama: Sistem, eklenen tepkeni tüketerek veya çıkarılan tepkeni oluşturarak yapılan etkinin sonucunu azaltır.
Soru 2: Dengedeki bir sisteme ürün ilavesinde ya da çıkarılmasında sistem bu etkiye nasıl bir tepki verir? Le Chatelier ilkesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Sabit sıcaklık ve hacimde gaz veya çözünmüş ürün eklendiğinde sistem tepkenler yönüne, ürün çıkarıldığında ürünler yönüne ilerler. Açıklama: Denge, eklenen ürünü tüketen veya uzaklaştırılan ürünü yeniden oluşturan yönde değişir.
Diğer sayfalardaki çalışmalara 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.