11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 15 Cevapları
Konuya Başlarken
Soru: Bombardıman böceğinin karnında gerçekleşen tepkimede açığa çıkan ısının kaynağı ne olabilir? Cevap: Bombardıman böceğinin tepkime odasında gerçekleşen kimyasal tepkime ekzotermiktir. Tepkime sırasında açığa çıkan enerji çevreye ısı olarak aktarılır ve karışımın sıcaklığının yükselmesine neden olur.
Soru: Tepkimedeki ısı değişiminin nedenleri neler olabilir? Cevap: Kimyasal tepkimelerde tepkenlerdeki bağların kırılması için enerji gerekirken yeni bağların oluşması sırasında enerji açığa çıkar. Bağların kırılması için alınan enerji ile bağ oluşurken açığa çıkan enerji arasındaki fark tepkimenin ısı değişimini belirler.
Soru: Günlük yaşamda karşılaşılan fiziksel ve kimyasal olaylardaki enerji değişimini mevcut bilgileriniz ile belirleyebilir misiniz? Cevap: Evet. Örneğin buzun erimesi sırasında çevreden ısı alınır. Odun veya doğal gazın yanması gibi kimyasal olaylarda ise çevreye ısı verilir. Fiziksel ve kimyasal değişimlerde enerji alışverişi gerçekleşebilir.
1.1. Etkinlik: Değişim ve Enerji
Soru: 1) Görselleri verilen olaylarda gerçekleşen enerji değişimi hakkındaki düşüncelerinizi boşluklara yazınız. Düşüncelerinizi sınıf arkadaşlarınızla tartışınız ve tartışmadan elde ettiğiniz sonuçları ilgili boşluklara yazınız. Cevap: Görsellerde verilen olaylarda enerji alışverişinin nasıl gerçekleştiğini, sistemin çevreden ısı alıp almadığını veya çevreye ısı verip vermediğini değerlendiririz.
Soru: a) Buzdolabından çıkarılan soğuk su şişesi üzerinde su damlacıklarının oluşumundaki enerji değişimini açıklayınız. Cevap: Havadaki su buharı soğuk şişenin yüzeyine temas ettiğinde soğur ve yoğuşarak sıvı hâle geçer. Yoğuşma sırasında su molekülleri çevreye ısı verir. Bu nedenle bu olay ısı veren bir hâl değişimidir.
Soru: b) Sınıf arkadaşlarınızla olaydaki ısı değişimi hakkında yaptığınız tartışmadan elde ettiğiniz sonuçlar nelerdir? Örnek cevap: Su damlacıklarının şişenin içindeki sudan değil, havadaki su buharının yoğunlaşmasından oluştuğu sonucuna ulaştık. Gaz hâlindeki suyun sıvı hâle geçerken çevreye ısı verdiğini belirledik.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 16 Cevapları
Soru: a) Kaynak işlemi sırasında ışık oluşumundaki enerji değişimini açıklayınız. Cevap: Görseldeki kaynak işleminde kullanılan elektrik enerjisinin bir bölümü ısı ve ışık enerjisine dönüşür. Oluşan yüksek sıcaklık metal yüzeylerin eriyerek birleşmesini sağlarken çevreye ısı ve ışık enerjisi yayılır.
Soru: b) Sınıf arkadaşlarınızla olaydaki ısı değişimi hakkında yaptığınız tartışmadan elde ettiğiniz sonuçlar nelerdir? Örnek cevap: Kaynak sırasında enerjinin biçim değiştirdiğini ve elektrik enerjisinin önemli bir bölümünün ısı enerjisine, bir bölümünün de ışık enerjisine dönüştüğünü belirledik.
Soru: a) Spor yaparken vücut sıcaklığının artmasındaki enerji değişimini açıklayınız. Cevap: Spor sırasında kasların enerji ihtiyacı artar. Vücutta besinlerden sağlanan kimyasal enerjinin bir bölümü hareket için kullanılırken bir bölümü ısıya dönüşür. Bu nedenle vücudun ürettiği ısı artar ve vücut sıcaklığı yükselebilir.
Soru: b) Sınıf arkadaşlarınızla olaydaki ısı değişimi hakkında yaptığınız tartışmadan elde ettiğiniz sonuçlar nelerdir? Örnek cevap: Fiziksel etkinlik sırasında vücudun daha fazla enerji kullandığını ve metabolik olaylar sonucunda ısı üretiminin arttığını belirledik. Vücut da bu fazla ısıyı terleme gibi yollarla çevreye vermeye çalışır.
Soru: 2) Çevrenizde gözlemlediğiniz fiziksel ya da kimyasal örnek iki olayı aşağıdaki ilgili boşluğa yazınız. Bu olaylardaki enerji değişimini açıklayınız. Örnek cevap:
Örnek Fiziksel Olay: Buzun erimesi. Buz erirken çevreden ısı alır ve katı hâlden sıvı hâle geçer. Maddenin kimyasal yapısı değişmez.
Örnek Kimyasal Olay: Odunun yanması. Yanma sırasında yeni maddeler oluşur ve çevreye ısı ve ışık enerjisi verilir.
Örnek Fiziksel Olay: Buzun erimesi. Buz erirken çevreden ısı alır ve katı hâlden sıvı hâle geçer. Maddenin kimyasal yapısı değişmez.
Örnek Kimyasal Olay: Odunun yanması. Yanma sırasında yeni maddeler oluşur ve çevreye ısı ve ışık enerjisi verilir.
Soru: 3) Verdiğiniz örnek olayları göz önüne alarak fiziksel ve kimyasal olaylarda tespit ettiğiniz benzerlikleri ve farklılıkları yazınız. Cevap: Fiziksel ve kimyasal olayların her ikisinde de enerji alışverişi gerçekleşebilir. Fiziksel değişimlerde maddenin kimyasal türü değişmezken kimyasal değişimlerde yeni maddeler oluşur. Her iki olay türünde de koşullara bağlı olarak çevreden enerji alınabilir veya çevreye enerji verilebilir.
Soru: 4) Fiziksel ve kimyasal olaylardaki ısı değişimleriyle ilgili tespit ettiğiniz benzerlikleri ve farklılıkları sınıf arkadaşlarınızla tartışınız. Örnek cevap: Her iki olay türünde de ısı alışverişi olabileceği konusunda ortak görüşe vardık. Ancak fiziksel olaylarda maddenin kimliği korunurken kimyasal olaylarda bağ yapısı değişir ve yeni maddeler oluşur. Bu nedenle enerji değişiminin kaynağı ve miktarı olayın türüne göre farklılık gösterebilir.
Değerlendirme
Soru: 1) Mevcut bilgileriniz doğrultusunda, günlük yaşamınızda gerçekleşen olaylardaki ısı değişimini açıklama ölçütleriniz nelerdir? Cevap: Olayı değerlendirirken sistemin çevreden ısı alıp almadığına veya çevreye ısı verip vermediğine, hâl değişimi olup olmadığına ve yeni bir maddenin oluşup oluşmadığına bakarım. Böylece olayın fiziksel veya kimyasal niteliğini ve gerçekleşen enerji değişimini açıklayabilirim.
Soru: 2) Etkinlikte verilen olaylar hakkında düşüncenizi değiştiren farklı bakış açıları olup olmadığını, olduysa bu bakış açılarının düşüncenizi neden değiştirdiğini yazınız. Örnek cevap: Evet. Etkinlikten önce enerji değişimini daha çok yanma gibi olaylarla ilişkilendiriyordum. Arkadaşlarımın görüşleri sayesinde yoğuşma ve erime gibi fiziksel değişimlerde de ısı alışverişi gerçekleştiğini daha iyi anladım. Bu nedenle enerji değişimlerine daha geniş bir açıdan bakmaya başladım.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.