11. Sınıf Kimya Ders Kitabı 136-137. sayfa cevapları, “2.4. Etkinlik: Dinamik Denge” çalışmasını kapsamaktadır. Kalsiyum karbonatın ayrışması üzerinden saf katıların derişimi, karbondioksit oluşumu ve tepkime hızlarının dengeye ulaşması açıklanmıştır.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 136 Cevapları
2.4. Etkinlik: Dinamik Denge
Etkinlikte, başlangıçta yalnızca kalsiyum karbonat bulunan kapalı kaptaki CaCO3(k) ⇌ CaO(k) + CO2(g) tepkimesi incelenmektedir.
Soru 1: İleri tepkime hız denklemini yazınız. Kısa Cevap: İleri tepkimenin hız denklemi vileri = kileri şeklindedir. Açıklama: CaCO3 saf katı olduğundan hız denkleminde derişimine yer verilmez.
Soru 2: Sistemin dengeye ulaşma sürecinde ileri tepkime hızındaki değişimi açıklayınız. Kısa Cevap: Etkinlikteki modele göre sıcaklık sabitken ve CaCO3 katısı mevcutken ileri tepkime hızı sabit kalır. Açıklama: CaCO3 miktarı azalsa da saf katının birim hacmindeki mol sayısı değişmez. Bu nedenle ileri tepkime hızı, verilen grafikte yatay bir çizgiyle gösterilir.
Soru 3: Sistemin dengeye ulaşma sürecinde geri tepkime hızındaki değişimi açıklayınız. Kısa Cevap: Başlangıçta ürün bulunmadığı için geri tepkime hızı sıfırdır. Ürünler oluştukça artar ve dengede ileri tepkime hızına eşit olur. Açıklama: CO2 derişiminin artması geri tepkimeyi hızlandırır. Dengeye ulaşıldığında iki yöndeki tepkime eşit hızlarla sürer.
11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 137 Cevapları
2.4. Etkinlik: Grafiklerin Tamamlanması
Soru 4: Buna göre aşağıdaki derişim-zaman grafiğinde CaCO3(k), CaO(k) ve CO2(g) maddelerini belirtilen noktalı boşluklara yazınız. Kısa Cevap: Boşluklara üstten alta sırasıyla CaCO3(k), CaO(k) ve CO2(g) yazılmalıdır. Açıklama: Üstteki yatay çizgi CaCO3 katısını, ortadaki yatay çizgi CaO katısını gösterir. Sıfırdan başlayıp artarak sabitlenen eğri CO2 gazına aittir. Katıların miktarları değişebilir; yatay çizgiler, saf katıların birim hacimlerindeki mol sayısının sabitliğini gösterir.
Soru 5: Aşağıdaki hız-zaman grafiğinde ileri ve geri tepkimelerin hızını grafik üzerinde verilen noktalı boşluklara yazınız. Kısa Cevap: Yatay mavi çizgiye ait üst boşluğa ileri tepkime hızı, sıfırdan yükselen kırmızı eğriye ait alt boşluğa geri tepkime hızı yazılmalıdır. Açıklama: İleri tepkime hızı sabitken geri tepkime hızı artar. Denge anından itibaren iki hız birbirine eşittir ve sıfır değildir.
Değerlendirme
Soru 1: Tersinir bir tepkimede katı ve gaz hâlde olan maddelerin derişimi, tepkimenin dengeye ulaşma sürecinde nasıl değişir? Açıklayınız. Kısa Cevap: Sabit sıcaklıkta saf katıların derişimi değişmez. Gazların derişimi ise dengeye kadar değişebilir ve dengede sabit kalır. Açıklama: Bu etkinlikte CaCO3 ve CaO katılarının derişimi sabittir. Başlangıçta bulunmayan CO2 gazının derişimi artar ve dengeye ulaşıldığında sabitlenir.
Soru 2: Tersinir bir tepkimede katı ve gaz hâlde olan maddelerin, tepkimenin dengeye ulaşma sürecinde ileri ve geri tepkime hızını nasıl etkilediğini açıklayınız. Kısa Cevap: Saf katılar hız denklemine yazılmaz; gazların derişimindeki değişim ise ilgili tepkime hızını etkileyebilir. Dengede ileri ve geri tepkime hızları eşitlenir. Açıklama: İncelenen tepkimede ileri hız sabit kalır. Oluşan CO2 gazının derişimi arttıkça geri hız yükselir ve ileri hıza ulaşır.
Diğer sayfalardaki çalışmalara 11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından ulaşabilirsiniz.