11. Sınıf Fizik Ders Kitabı MEB Yayınları 2026-2027 Sayfa 53-55 cevapları; serbest cisim diyagramları, dengelenmiş kuvvetler, eylemsizlik, net kuvvet ve Newton’un hareket yasalarıyla ilgili etkinlikleri içeriyor.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 53-55 Cevapları MEB Yayınları, 2026-2027 eğitim öğretim yılı kitabındaki Serbest Cisim Diyagramı etkinliğinin cevaplarını içermektedir. Bu bölümde cisimlere etki eden kuvvetler belirlenerek Newton’un Hareket Yasalarıyla ilişkilendirilmektedir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 53-55 Cevapları MEB Yayınları
Serbest cisim diyagramı çizilirken incelenen cisim diğer cisimlerden ayrı düşünülür ve yalnızca o cismin üzerine etki eden kuvvetler gösterilir. Kuvvetlerin yönleri doğru belirlenerek bileşke kuvvet hesaplanabilir. Böylece cismin dengede olup olmadığı veya nasıl ivmeleneceği yorumlanabilir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 53 Cevapları
5. Etkinlik - Serbest Cisim Diyagramı
Soru: 1. Aşağıda verilen görselleri inceleyiniz. Örnekten yararlanarak diğer görselleri yorumlayınız ve cisimlere etki eden tüm kuvvetleri belirleyiniz. Belirlediğiniz kuvvetleri serbest cisim diyagramı kullanarak gösteriniz. Cevap:
Örnek - Yatay zemindeki blok:
T: İpin bloğa uyguladığı gerilme kuvveti → sağa
N: Zeminin bloğa uyguladığı normal kuvvet → yukarı
G: Bloğun ağırlığı → aşağı
Serbest cisim diyagramında T sağa, N yukarı ve G aşağı yönlü gösterilir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 54 Cevapları
1. Kablo üzerinde hareket eden kişi:
G: Kişinin ağırlığı → aşağı
T: Kablo/bağlantı sisteminin kişiye uyguladığı gerilme kuvveti → bağlantı doğrultusunda
Serbest cisim diyagramı: Aşağı yönlü G ve kablonun kişiye uyguladığı T kuvveti gösterilir.
2. Masa üzerindeki kitaba elle bastırılması:
G: Kitabın ağırlığı → aşağı
F: Elin kitaba uyguladığı kuvvet → aşağı
N: Masanın kitaba uyguladığı normal kuvvet → yukarı
Serbest cisim diyagramı: N yukarı; G ve F aşağı yönlüdür.
3. Yatay zemindeki otomobil:
G: Otomobilin ağırlığı → aşağı
N: Zeminin otomobile uyguladığı normal kuvvet → yukarı
F: Otomobili hareket yönünde hızlandıran yatay kuvvet → ileri
Serbest cisim diyagramı: N yukarı, G aşağı ve hareketi sağlayan F yatay yönde gösterilir.
4. Tavana asılı lamba:
G: Lambanın ağırlığı → aşağı
T: Askının lambaya uyguladığı gerilme kuvveti → yukarı
Serbest cisim diyagramı: T yukarı, G aşağı yönlüdür. Lamba dengedeyse bu iki kuvvetin büyüklükleri eşittir.
5. İple çekilen kızak:
G: Kızağın ağırlığı → aşağı
N: Zeminin kızağa uyguladığı normal kuvvet → yukarı
T: İpin kızağa uyguladığı gerilme kuvveti → ipin doğrultusunda ileri ve yukarı
Serbest cisim diyagramı: G aşağı, N yukarı ve T ipin eğimi doğrultusunda gösterilir.
Not: Soruda sürtünmelerin ihmal edildiği belirtildiğinden serbest cisim diyagramlarına sürtünme kuvveti eklenmez.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 55 Cevapları
Newton’un Hareket Yasaları
Soru: Bir kişi tekneden rıhtıma atladığında tekne bu durumdan nasıl etkilenir? Cevap: Kişi tekneden rıhtıma doğru atlarken tekneye ters yönde kuvvet uygular. Tekne de kişiye eşit büyüklükte ve zıt yönde kuvvet uygular. Bu nedenle tekne kişinin atlama yönünün tersine doğru hareket eder.
Soru: Dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde kalan bir cismin hareketini yorumlayınız. Cevap: Dengelenmiş kuvvetlerde bileşke kuvvet sıfırdır. Duran cisim durmaya devam eder, hareket eden cisim ise sabit hızla doğrusal hareketini sürdürür.
Soru: Sabit hızla doğu yönünde 10 m/s hızla ilerleyen 2 kg kütleli bir araca kaç N bileşke kuvvetin etki ettiğini bulunuz. Cevap:
a = 0
Fnet = m·a
Fnet = 2·0
Fnet = 0 N
Araç sabit hızla hareket ettiği için üzerine etki eden bileşke kuvvet sıfırdır.
Soru: Yukarıya doğru fırlatılan bir top, maksimum yüksekliğe çıktığı an herhangi bir kuvvet etkisinde kalır mı? Açıklayınız. Cevap: Evet. Topun maksimum yükseklikte anlık hızı sıfır olsa bile üzerine Dünya’nın uyguladığı yer çekimi kuvveti etki etmeye devam eder. Bu nedenle topun ivmesi aşağı yönlü g’dir.
Soru: Yukarı yönde düzgün hızlanarak ilerleyen bir asansörün içinde ağırlığınızda bir değişim hisseder misiniz? Açıklayınız. Cevap: Evet. Asansör yukarı yönde ivmelendiği için zeminin kişiye uyguladığı normal kuvvet ağırlıktan büyük olur. Bu nedenle kişi kendisini normalden daha ağır hisseder.
N - mg = ma
N = m(g + a)
Soru: Sürtünmesi ihmal edilen, hareketsiz bir kamyonet kasasında bir kutu duruyor. Daha sonra araç durgun hâlden harekete geçiyor. Kutunun araç harekete geçtiği andaki hareketini yorumlayınız. Cevap: Sürtünme olmadığı için kutuya aracın hareket yönünde yatay kuvvet etki etmez. Kutu eylemsizlik nedeniyle yere göre başlangıçtaki durgun hâlini korumaya çalışır. Kamyonet ileri giderken kutu kamyonete göre geriye doğru hareket ediyormuş gibi görünür.
Soru: Yangın hortumundan tazyikli su sıkmaya başlayan bir itfaiye eri bu durumdan nasıl etkilenir? Cevap: Hortum suyu ileri doğru fırlatırken su da hortuma ve itfaiye erine eşit büyüklükte ve zıt yönde kuvvet uygular. Bu nedenle itfaiye eri geriye doğru bir tepki kuvveti hisseder.
Soru: Yatay düzleme paralel bir kuvvetölçerin iki ucuna bağlanmış esnemeyen ipleri iki kişi uçlarından tutarak yatay düzleme paralel ve zıt yönlerde F kuvvetiyle çektiğinde kuvvetölçer kaç F değerini gösterir? Cevap: Kuvvetölçer F değerini gösterir. İki taraftan F büyüklüğünde zıt kuvvet uygulanması kuvvetölçerdeki gerilmeyi F yapar; 2F yapmaz.
Kuvvetölçer göstergesi = F
Soru: 3. Birinci adımda çizdiğiniz serbest cisim diyagramlarından ve ikinci adımdaki sorulara verdiğiniz cevaplardan yola çıkarak Newton’un Hareket Yasalarını kendi cümlelerinizle ifade ediniz. Örnek cevap: Newton’un Birinci Hareket Yasasına göre net kuvvet sıfırsa cismin hareket durumu değişmez. İkinci Hareket Yasasına göre cismin ivmesi net kuvvetle doğru, kütlesiyle ters orantılıdır. Üçüncü Hareket Yasasına göre iki cisim birbirine eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvetler uygular.
Soru: 4. Serbest cisim diyagramının bir cisme etki eden net kuvveti hesaplamaya yönelik matematiksel problemlerin çözümündeki rolünü arkadaşlarınızla tartışınız. Örnek cevap: Serbest cisim diyagramı, bir cisme etki eden bütün kuvvetleri ve yönlerini açık biçimde görmemizi sağlar. Böylece kuvvetleri eksenlere ayırabilir, bileşke kuvveti doğru hesaplayabilir ve Newton’un İkinci Yasasını kullanarak cismin ivmesini bulabiliriz.
Değerlendirme
Çalışma yaprağı öğretmenin yönlendirmesine göre öğrenciler tarafından hazırlanmalıdır. Çalışmada farklı serbest cisim diyagramları, bileşke kuvvet hesapları ve Newton’un Hareket Yasalarını kullanan örnek problemlere yer verilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Serbest cisim diyagramında hangi kuvvetler gösterilir?
Yalnızca incelenen cismin üzerine etki eden dış kuvvetler gösterilir.
Sabit hızla hareket eden cisme etki eden net kuvvet kaçtır?
Sabit hızlı doğrusal harekette ivme sıfır olduğundan bileşke kuvvet de 0 N'dir.
Top maksimum yükseklikteyken yer çekimi kuvveti sıfır olur mu?
Hayır. Topun hızı anlık olarak sıfır olsa da ağırlığı ve aşağı yönlü yer çekimi ivmesi devam eder.
İki taraftan F kuvvetiyle çekilen kuvvetölçer kaç F gösterir?
Kuvvetölçer F gösterir. İpteki gerilme F'dir, 2F değildir.