11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 40-44 Cevapları MEB Yayınları, 2026-2027 eğitim öğretim yılı kitabındaki 4. Etkinlik – Kuvvet-Hareket İlişkisi ve Çıkış Kartı çalışmalarının öğrenci odaklı cevaplarını içermektedir. Bu bölümde bileşke kuvvet, ivme, kütle, eylemsizlik ve etki-tepki ilişkileri incelenmektedir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 40-44 Cevapları
4. Etkinlik – Kuvvet-Hareket İlişkisi
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 41 Cevapları
İbni Sina ve Kasrî Meyil Kuramı
Soru 1: Aristoteles ve İbni Sina’nın fırlatılan bir cismin havada nasıl ilerlemeye devam ettiğine dair görüşleri arasındaki temel fark nedir? Havanın bu hareketteki rolünü iki düşünürün bakış açısıyla karşılaştırınız. Kısa Cevap: Aristoteles havanın cismin hareketini sürdürdüğünü, İbni Sina ise havanın cisme direnç göstererek onu yavaşlattığını savunmuştur. Detaylı Cevap: Aristoteles’e göre fırlatıcıyla teması kesilen cismin hareketine devam etmesini çevresindeki hava sağlar. İbni Sina ise bunun tersine, havanın hareketi desteklemediğini ve cisme karşı dış direnç oluşturduğunu belirtmiştir. Ona göre cisim, fırlatma sırasında kazandığı kasrî meyil sayesinde hareketini sürdürür.
Soru 2: İbni Sina’nın mutlak boşluk varsayımı üzerinden yaptığı akıl yürütme modern fiziğin hangi temel yasasına zemin hazırlamıştır? “Kasrî meyil” kavramı üzerinden açıklayınız. Kısa Cevap: Bu düşünce Newton’ın I. Hareket Yasası, yani Eylemsizlik Yasası ile ilişkilidir. Detaylı Cevap: İbni Sina’ya göre fırlatılan cisim, kendisine aktarılan kasrî meyil sayesinde hareketini sürdürür. Eğer hava direnci veya sürtünme gibi bu meyli azaltan dış etkiler bulunmasaydı cisim hareketine devam ederdi. Bu yaklaşım, bir cismin üzerine net kuvvet etki etmediğinde hareket durumunu koruduğunu belirten eylemsizlik ilkesinin erken bir habercisi olarak değerlendirilebilir.
Soru 3: Günümüz fizik dünyasında İbni Sina’nın hangi fikirlerinden yararlanılıyor olabilir? Örnek Cevap: İbni Sina’nın dış dirençlerin hareketi değiştirmesi, direnç olmadığında hareketin sürmesi ve hareket durumunun cismin kütlesi ile hızıyla ilişkili olması yönündeki düşünceleri günümüzde eylemsizlik ve hareket miktarı gibi kavramlarla ilişkilendirilebilir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 42 Cevapları
5. Adım: Uyguladığınız kuvvet değerlerini ve bileşke kuvvet değerini tabloya yazınız. Vagonun hareket yönünü belirtiniz. Örnek Cevap: Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi, büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur. Başlangıçta duran vagon, kuvvetler eşitse durmaya devam eder; eşit değilse büyük kuvveti uygulayan takımın yönünde harekete başlar.
Örnek doldurulmuş tablo: Aşağıdaki değerler örnek olarak seçilmiştir. Simülasyonda farklı kuvvetler seçtiyseniz kendi değerlerinizi yazınız.
| Deneme | Mavi takımın kuvveti (N) | Kırmızı takımın kuvveti (N) | Bileşke kuvvetin büyüklüğü (N) | Vagonun hareket yönü |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 50 | 50 | 0 | Hareket etmez. |
| 2 | 100 | 50 | 50 | Mavi takım yönünde |
| 3 | 50 | 100 | 50 | Kırmızı takım yönünde |
| 4 | 150 | 100 | 50 | Mavi takım yönünde |
| 5 | 100 | 200 | 100 | Kırmızı takım yönünde |
Çözüm: Örneğin mavi takım 150 N, kırmızı takım 100 N kuvvet uyguladığında bileşke kuvvet 150 − 100 = 50 N olur ve mavi takım yönündedir.
Not: Her denemeye vagon dururken başlanmıştır. Vagon önceden hareket ediyorsa bileşke kuvvetin sıfır olması onu durdurmaz; vagon sabit hızla hareketini sürdürür.
6. Adım: Bileşke kuvvet ve hareket arasındaki ilişkiyi bir cümleyle ifade ediniz. Kısa Cevap: Bir cisme sıfırdan farklı bileşke kuvvet etki ettiğinde cisim bileşke kuvvet yönünde ivmelenir ve hareket durumu değişir.
8. Adım: Farklı cisimlere farklı kuvvetler uygulayarak hız değişimi ve zaman değerlerinden yararlanıp cismin ivmesini hesaplayınız. Kısa Cevap: Sayısal değerler simülasyondaki gözlemlere göre tabloya yazılmalıdır. Çözüm: Her deney için ivme:
a = Δv / Δt
bağıntısıyla hesaplanır. Aynı sürede hız değişimi daha büyük olan cismin ivme büyüklüğü de daha büyüktür.
a = Δv / Δt
bağıntısıyla hesaplanır. Aynı sürede hız değişimi daha büyük olan cismin ivme büyüklüğü de daha büyüktür.
9. Adım: Bileşke kuvvet sıfır olduğunda cismin hareketini ve hız büyüklüğünü yorumlayınız. Kısa Cevap: Bileşke kuvvet sıfırsa cismin ivmesi sıfırdır ve hızında değişiklik olmaz. Detaylı Cevap: Duran bir cisim durmaya devam eder. Hareket hâlindeki bir cisim ise sabit hızla doğrusal hareketini sürdürür. Bu durum Newton’ın I. Hareket Yasası ile açıklanır.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 43 Cevapları
10. Adım: İnsan figürleri vagona kuvvet uygularken vagon da insan figürlerine kuvvet uygulamış mıdır? Gerekçesiyle açıklayınız. Kısa Cevap: Evet. Vagon da insan figürlerine eşit büyüklükte ve zıt yönde kuvvet uygular. Detaylı Cevap: Newton’ın III. Hareket Yasası’na göre iki cisim etkileştiğinde birbirlerine eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvetler uygular. Bu kuvvetler farklı cisimlere etki ettiği için birbirini yok etmez.
12. Adım: Farklı kuvvet ve kütle değerleri için ivme değerlerini gözlemleyerek tabloyu doldurunuz. Kısa Cevap: Tablo simülasyonda seçilen kuvvet ve kütle değerleri kullanılarak doldurulmalıdır. Çözüm: Her durum için:
a = Fnet / m
bağıntısı kullanılır. Aynı kütlede bileşke kuvvet arttıkça ivme artar; aynı bileşke kuvvette kütle arttıkça ivme azalır.
a = Fnet / m
bağıntısı kullanılır. Aynı kütlede bileşke kuvvet arttıkça ivme artar; aynı bileşke kuvvette kütle arttıkça ivme azalır.
13. Adım: Cismin ivmesi ile bileşke kuvvet ve kütle arasındaki ilişkiyi bir cümle veya matematiksel modelle ifade ediniz. Kısa Cevap: Cismin ivmesi bileşke kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır. Çözüm: Fnet = m · a
veya
a = Fnet / m
veya
a = Fnet / m
14. Adım: Newton’ın Hareket Yasalarına yönelik genelleme ve çıkarımlarınıza dayanarak boşlukları doldurunuz. Örnek Cevap: Bileşke kuvvet sıfırsa: Cisim duruyorsa durur; hareket ediyorsa sabit hızla ve aynı yönde hareketini sürdürür.
Bileşke kuvvet hareket yönündeyse: Cismin hız büyüklüğü artar ve cisim hareket yönünde ivmelenir.
Bileşke kuvvet hareket yönüne zıtsa: Cismin hız büyüklüğü azalır. Kuvvet yeterince uzun süre etkili olursa cisim durabilir ve daha sonra ters yönde hareket edebilir.
Etki-tepki kuvvetleri: Cismi iten kişinin cisme uyguladığı kuvvet ile cismin kişiye uyguladığı kuvvet eşit büyüklükte, zıt yönlü ve farklı cisimler üzerindedir.
İddia ve Destekleyici: Aynı kütleli bir cisme daha büyük bileşke kuvvet uygulanırsa cismin ivmesi daha büyük olur. Çünkü a = Fnet/m bağıntısına göre ivme bileşke kuvvetle doğru orantılıdır.
Karşıt İddia ve Çürütücü: “Hareket eden bir cisme mutlaka hareket yönünde net kuvvet etki eder.” ifadesi doğru değildir. Bileşke kuvvet sıfır olsa bile cisim sabit hızla doğrusal hareketini sürdürebilir.
Bileşke kuvvet hareket yönündeyse: Cismin hız büyüklüğü artar ve cisim hareket yönünde ivmelenir.
Bileşke kuvvet hareket yönüne zıtsa: Cismin hız büyüklüğü azalır. Kuvvet yeterince uzun süre etkili olursa cisim durabilir ve daha sonra ters yönde hareket edebilir.
Etki-tepki kuvvetleri: Cismi iten kişinin cisme uyguladığı kuvvet ile cismin kişiye uyguladığı kuvvet eşit büyüklükte, zıt yönlü ve farklı cisimler üzerindedir.
İddia ve Destekleyici: Aynı kütleli bir cisme daha büyük bileşke kuvvet uygulanırsa cismin ivmesi daha büyük olur. Çünkü a = Fnet/m bağıntısına göre ivme bileşke kuvvetle doğru orantılıdır.
Karşıt İddia ve Çürütücü: “Hareket eden bir cisme mutlaka hareket yönünde net kuvvet etki eder.” ifadesi doğru değildir. Bileşke kuvvet sıfır olsa bile cisim sabit hızla doğrusal hareketini sürdürebilir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 44 Cevapları
Değerlendirme – Çıkış Kartı
Soru 1: Newton’ın Hareket Yasaları ile ilgili üç bilgi yazınız. Örnek Cevap: 1. Bileşke kuvvet sıfır olduğunda cismin ivmesi sıfırdır ve hareket durumu değişmez.
2. Cismin ivmesi bileşke kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır: Fnet = m·a.
3. Etkileşen iki cisim birbirine eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvet uygular.
2. Cismin ivmesi bileşke kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır: Fnet = m·a.
3. Etkileşen iki cisim birbirine eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvet uygular.
Soru 2: Newton’ın Hareket Yasaları ile ilgili iki soru yazınız. Örnek Cevap: 1. Kütlesi sabit bir cisme uygulanan bileşke kuvvet artırılırsa cismin ivmesi nasıl değişir? 2. Bileşke kuvvet sıfır olduğu hâlde hareket eden bir cisim hareketine devam edebilir mi?
Soru 3: Newton’ın Hareket Yasaları ile ilgili günlük hayattan bir örnek yazınız. Örnek Cevap: Bir alışveriş arabasını daha büyük kuvvetle ittiğimizde arabanın ivmesi artar. Aynı kuvvet daha ağır bir alışveriş arabasına uygulanırsa kütlesi daha büyük olduğu için ivmesi daha küçük olur.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün sayfalara ait güncel cevap ve çözümleri 11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasından inceleyebilirsiniz.
11. Sınıf Fizik Sayfa 40-44 Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Bileşke kuvvet sıfır olduğunda cismin hareketi nasıl olur?İvme, bileşke kuvvet ve kütle arasında nasıl bir ilişki vardır?Etki ve tepki kuvvetleri neden birbirini yok etmez?
Cisim duruyorsa durmaya devam eder; hareket ediyorsa sabit hızla doğrusal hareketini sürdürür.
İvme bileşke kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır ve a = Fnet/m bağıntısıyla hesaplanır.
Etki ve tepki kuvvetleri farklı cisimlere etki ettikleri için birbirini yok etmez.