11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 187-189 Cevapları MEB Yayınları, “Mıknatıslar ve Manyetik Alan” etkinliğini kapsamaktadır. Canlıların yön bulmasından pusulanın çalışmasına, mıknatısların etkileşiminden Dünya’nın manyetik alanına kadar etkinlikteki bütün çalışmalar açıklanmıştır.
İçindekiler
- Sayfa 187 Cevapları – Yön bulma ve pusula
- Sayfa 188 Cevapları – Deney tasarımı ve manyetik alan çizgileri
- Sayfa 189 Cevapları – Dünya modeli, simülasyon ve çıkış kartı
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 187 Cevapları MEB Yayınları
4. Etkinlik: Mıknatıslar ve Manyetik Alan
Soru 1-a: Göçmen kuşlar binlerce kilometreyi bulan yolculuklarında yönlerini nasıl buluyor olabilir? Kısa Cevap: Dünya’nın manyetik alanından, Güneş’in ve yıldızların konumundan yararlanıyor olabilirler. Örnek Cevap: Göçmen kuşlar, Dünya’nın manyetik alanını doğal bir pusula gibi kullanıyor olabilir. Ayrıca gökyüzündeki işaretler ve yeryüzü şekilleri de yolculuk sırasında yönlerini belirlemelerine yardımcı olabilir.
Soru 1-b: Balina ve yunuslar açık okyanusta yönlerini kaybetmeden nasıl hareket ediyor olabilir? Kısa Cevap: Çevresel seslerden, tanıdıkları güzergâhlardan ve muhtemelen Dünya’nın manyetik alanından yararlanıyor olabilirler. Örnek Cevap: Bu canlılar, denizdeki sesleri ve çevresel ipuçlarını değerlendirerek konumlarını belirliyor olabilir. Dünya’nın manyetik alanındaki değişimleri algılamalarının da yön bulmaya katkı sağlayabileceği düşünülebilir. Bu ifade, soruya yönelik bir tahmindir.
Soru 2: İnsanların kaybolduklarında veya yolculuk sırasında yönlerini bulmak için kullanabilecekleri yöntemleri yazınız. Kısa Cevap: Pusula, harita, GPS ve navigasyon sistemlerinden yararlanılabilir. Güneş ve Kutup Yıldızı da yön belirlemeye yardımcı olabilir. Açıklama: Pusula, Dünya’nın manyetik alanına göre doğrultu gösterir. Harita ve konum sistemleri, bulunulan yerin ve izlenecek yolun belirlenmesini sağlar. Kutup Yıldızı, Kuzey Yarım Küre’de yaklaşık kuzey yönünü gösterir. Pilotlar ise uçuşa uygun navigasyon cihazlarını kullanır.
Soru 3: Pusulanın çalışma ilkesinden yararlanarak mıknatısların birbiriyle etkileşimine neden olan faktörleri belirtiniz. Kısa Cevap: Etkileşim, mıknatısların oluşturduğu manyetik alanlardan kaynaklanır. Karşılaşan kutuplar, mıknatısların gücü, uzaklık ve konumları etkileşimi belirler. Açıklama: Pusula iğnesi küçük bir mıknatıstır ve bulunduğu yerdeki manyetik alan doğrultusuna yönelir. İki mıknatısın aynı kutupları birbirini iter, zıt kutupları birbirini çeker. Mıknatısların uzaklığı ve yönelimi değiştirildiğinde etkileşimin büyüklüğü ve yönü de değişebilir.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 188 Cevapları MEB Yayınları
Deney Tasarımı ve Manyetik Alanın Gözlemlenmesi
Soru 4: Thales, mıknatısların etkileşimini nasıl keşfetmiş olabilir? Tahminlerinizi yazınız. Kısa Cevap: Doğal mıknatıs taşlarının demiri çekmesini ve birbirlerine yaklaştırıldıklarında farklı davranışlar göstermesini gözlemlemiş olabilir. Örnek Cevap: Thales, bazı taşlara demir parçalarının yapıştığını fark etmiş olabilir. Bu taşları farklı yönlerde birbirine yaklaştırarak bazen çekme, bazen itme oluştuğunu gözlemlemiş ve etkileşimin taşların yönelimine bağlı olduğunu düşünmüş olabilir.
Soru 5: Mıknatısların etkileşimlerini manyetik alan çizgileriyle temsil edebileceğiniz bir deney tasarlayınız. Araç gereci ve deneyin aşamalarını yazınız. Kısa Cevap: İki çubuk mıknatısın aynı ve zıt kutupları karşılaştırılarak demir tozlarının oluşturduğu desenler incelenebilir. Örnek Cevap: Araç gereç: İki çubuk mıknatıs, ince karton veya kâğıt, demir tozu, küçük pusula ve cetvel. Deneyin amacı: Kutupların yerleşiminin manyetik alan desenini nasıl değiştirdiğini gözlemlemek.
Deneyin aşamaları:
- Mıknatısları, zıt kutupları karşı karşıya gelecek biçimde sabit bir uzaklığa yerleştiriniz.
- Üzerlerine ince karton koyup az miktarda demir tozunu eşit biçimde serpiniz.
- Kartona hafifçe vurarak oluşan deseni gözlemleyiniz ve kaydediniz.
- Küçük pusulayı farklı noktalara koyarak alanın yönünü belirleyiniz.
- Uzaklığı koruyup mıknatıslardan birini çevirerek aynı kutupları karşılaştırınız. Deseni yeniden inceleyiniz.
- Kutup düzenini sabit tutup uzaklığı değiştirerek gözlemleri tekrarlayınız.
Önemli: Demir tozları alanın biçimini görünür hâle getirir; alanın yönü pusulayla belirlenir.
Soru 6: Manyetik alanın büyüklüğüyle alan çizgilerinin sıklığı arasındaki ilişkiye yönelik verilerinizi yazınız. Kısa Cevap: Manyetik alanın güçlü olduğu bölgeler, çizimlerde daha sık alan çizgileriyle gösterilir. Örnek Gözlem: Mıknatısların kutuplarına yakın bölgelerde demir tozlarının oluşturduğu desen daha belirgindir. Kutuplardan uzaklaşıldığında desen seyrekleşir. Zıt kutuplar karşılaştırıldığında aradaki bölgede kutupları birleştiren bir desen görülür. Bu gözlemler, kutup çevresinde alanın daha güçlü olduğu yorumunu destekler. Demir tozu deseni doğrudan sayısal alan ölçümü vermez.
Soru 7: Mıknatısların etkileşimiyle ilgili verileri manyetik alan çizgileriyle açıklayınız. Kısa Cevap: Zıt kutuplar arasında çizgiler bir kutuptan diğerine uzanırken aynı kutupların arasındaki çizgiler dışa doğru kıvrılır. Açıklama: Mıknatısın dışındaki alan çizgileri N kutbundan S kutbuna yönelir. Karşılıklı N ve S kutupları arasında çizgiler bağlantı oluşturur ve çekme görülür. N–N veya S–S düzeninde çizgiler karşı kutba doğrudan bağlanmaz; aradan uzaklaşacak biçimde kıvrılır ve itme görülür. Manyetik alan çizgileri birbirini kesmez.
Soru 8: Dünya modelinde coğrafi ve manyetik kutupları gösteriniz. Dünya’nın manyetik alanını alan çizgileriyle açıklayınız. Kısa Cevap: Kitabın çubuk mıknatıs modelinde coğrafi kuzey yakınında manyetik güney (S), coğrafi güney yakınında manyetik kuzey (N) bulunur. Açıklama: Bu sorunun modeli 189. sayfanın üst kısmındadır. Dünya dışındaki alan çizgileri, coğrafi güney yakınındaki manyetik N bölgesinden çıkar ve coğrafi kuzey yakınındaki manyetik S bölgesine girer. Çizgiler kutuplarda daha sık, ekvator çevresinde daha seyrek gösterilir. Bu, kutup bölgelerinde alanın daha güçlü olduğunu temsil eder.
11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 189 Cevapları MEB Yayınları
8. Sorunun Devamı: Dünya’nın Manyetik Alanının Modellemesi
Model üzerindeki etiketler:
- Dönme ekseninin kuzey ucuna: Coğrafi Kuzey Kutbu
- Dönme ekseninin güney ucuna: Coğrafi Güney Kutbu
- Kuzey Yarım Küre’deki manyetik eksen ucuna: Manyetik güney (S)
- Güney Yarım Küre’deki manyetik eksen ucuna: Manyetik kuzey (N)
Açıklama alanına yazılabilecek cevap: Dünya’nın manyetik alanı yaklaşık bir çubuk mıknatıs alanına benzetilebilir. Coğrafi eksenle manyetik eksen çakışmaz. Dışarıdaki alan çizgileri manyetik N’den S’ye yönelir. Kutuplarda çizgilerin sıklaşması alanın büyüdüğünü gösterir. Metindeki karşılaştırmaya göre Dünya yüzeyindeki alan, sözü edilen çubuk mıknatısın alanının yaklaşık 1/200’ü kadardır; bu oran her mıknatıs için geçerli sabit bir değer değildir.
Simülasyon Çalışması
Yönerge 9: Karekoddan manyetik alan çizgilerinin gösterildiği simülasyona ulaşınız. Kısa Cevap: Kitaptaki karekod okutularak simülasyon açılır. Açıklama: Bu basamak bir erişim yönergesidir. Sonraki basamakta mıknatısların yerleri değiştirilerek gözlem yapılır.
Yönerge 10: Mıknatısların konumlarını değiştirerek etkileşimlerini, alan çizgilerinin yönünü ve sıklığını gözlemleyiniz. Kısa Cevap: Karşılıklı kutuplar ve uzaklık değiştirildiğinde etkileşim ile toplam alanın deseni değişir. Örnek Gözlem: Zıt kutuplar karşılaştırıldığında çekme, aynı kutuplar karşılaştırıldığında itme gözlenir. Mıknatıslar çevrildiğinde alan çizgilerinin düzeni değişir. Çizgilerin sık gösterildiği bölgelerde alan daha büyüktür. Dış alan çizgilerinin yönü N’den S’ye olma kuralını korur.
Değerlendirme: Çıkış Kartı
İsim ve tarih alanlarını kendi bilgilerinizle doldurunuz. Aşağıdaki içerik örnektir.
Çıkış Kartı 1: Mıknatısların oluşturduğu manyetik alan ve özellikleriyle ilgili üç bilgi yazınız. Kısa Cevap: Kutupların etkileşimi, alanın yönü ve alan çizgilerinin sıklığı hakkında üç bilgi verilebilir. Örnek Cevap: 1. Aynı kutuplar birbirini iter, zıt kutuplar birbirini çeker. 2. Alan çizgileri mıknatısın dışında N’den S’ye yönelir. 3. Çizgilerin daha sık gösterildiği bölgelerde manyetik alan daha güçlüdür.
Çıkış Kartı 2: Manyetik alan ve özellikleriyle ilgili iki soru yazınız. Kısa Cevap: Alanın uzaklıkla değişimi ve mıknatısın kutupları hakkında sorular hazırlanabilir. Örnek Cevap: 1. Bir mıknatıstan uzaklaştıkça manyetik alanın büyüklüğü nasıl değişir? 2. Bir çubuk mıknatıs iki parçaya ayrıldığında her parçanın kutupları nasıl oluşur?
Çıkış Kartı 3: Manyetik alan ve özellikleriyle ilgili bir örnek yazınız. Kısa Cevap: Pusula iğnesinin Dünya’nın manyetik alanına göre yönelmesi örnek verilebilir. Örnek Cevap: Yatay düzlemde serbestçe dönebilen pusula iğnesi, bulunduğu yerdeki manyetik alanın yatay bileşenine göre yönelir ve yaklaşık kuzey-güney doğrultusunu gösterir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Diğer sayfalar için 11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasını inceleyebilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Demir tozları manyetik alanın yönünü gösterir mi?
Demir tozları alanın biçimini gözlemlemeye yardımcı olur. N’den S’ye olan yönü belirlemek için pusula kullanılabilir.
Dünya modelinde coğrafi kuzeyin yakınına hangi manyetik kutup yazılır?Kitabın kullandığı çubuk mıknatıs modelinde manyetik güney, yani S yazılır. Pusulanın N ucu bu bölgeye yönelir.
Alan çizgilerinin sık olması ne anlama gelir?Aynı çizim ölçeğinde, çizgilerin daha sık gösterildiği bölgelerde manyetik alanın daha büyük olduğu anlaşılır.
Çıkış kartındaki soruları da cevaplamak gerekir mi?Kartın bu bölümünde iki soru hazırlanması istenmektedir. Üç bilgi ve bir örnek bölümleri ise ayrıca doldurulur.