11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Sayfa 28-31 Cevapları MEB Yayınları, 2026-2027 eğitim öğretim yılı kitabındaki 1.1 Çalışma Kâğıdı etkinliklerini kapsamaktadır. Bu çalışmada çevre etiğinin kavramları ve yaklaşımları karşılaştırılmakta, düşünce deneyinden ve çevre sorunlarından hareketle gerekçeli görüşler oluşturulmaktadır.
İnsan merkezci, canlı merkezci ve çevre merkezci yaklaşımlar, doğaya verilen değerin kaynağı ve insanın sorumlulukları bakımından farklılaşır. Sayfalardaki cevaplar bu ayrımları açıklamakta; kişisel görüş, soru oluşturma ve tartışma çalışmalarında örnek cevaplar sunmaktadır.
11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Sayfa 28 Cevapları
1.1 Çalışma Kâğıdı – Çevre Etiği
Soru: 1. İnsan merkezci anlayış neden eleştirilir? Kısa Cevap: Doğanın değerini insana sağladığı yararla sınırladığı ve diğer varlıkların kendi başına taşıdığı değeri göz ardı edebildiği için eleştirilir. Detaylı Cevap: Doğayı yalnızca insanın ihtiyaçlarını karşılayan bir araç olarak görmek, kaynakların aşırı kullanılmasını haklı gösterebilir. Bu nedenle insan merkezci anlayışın çevre sorunlarının ortaya çıkmasında etkili olduğu düşünülmektedir.
Soru: 2. Doğanın içsel bir değerinin olması ile insan için araçsal bir değer taşıması arasında nasıl bir farklılık vardır? Kısa Cevap: İçsel değer, doğanın insana yarar sağlamasa da kendi başına değerli olmasıdır. Araçsal değer ise doğanın insanın ihtiyaçlarını karşılaması nedeniyle değerli görülmesidir. Detaylı Cevap: Bir ormanı yalnızca kereste sağladığı için değerli görmek araçsal değerlendirmedir. İnsanlara yararı olmasa da ormanın korunmaya değer olduğunu savunmak ise içsel değeri esas almaktır.
Çevre Etiği Kavramlarına Yönelik Sorular
Soru: Çevre etiğinde öne çıkan kavramlar hakkında aşağıda verilen bilgi görselini inceledikten sonra her kavrama yönelik en az iki tane soru oluşturunuz. Örnek Cevap:
| Kavram | 1. Soru | 2. Soru |
|---|---|---|
| Sürdürülebilirlik | Doğal kaynakları tüketmeden ihtiyaçlarımızı karşılamak için nasıl bir yaşam biçimi benimsemeliyiz? | Çevre politikaları bütün canlıların yaşamını destekleyecek şekilde nasıl düzenlenebilir? |
| Potansiyel Değer | İnsana yarar sağlamayan bir canlı kendi başına değerli kabul edilebilir mi? | İnsanın doğaya karşı ahlaki sorumluluğu, doğanın içsel değerine dayanabilir mi? |
| Nesiller Arası Eşitlik | Bugünkü kuşakların doğal kaynakları kullanma hakkının sınırı ne olmalıdır? | Gelecek kuşakların sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını korumak için bugün hangi sorumlulukları üstlenmeliyiz? |
11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Sayfa 29 Cevapları
İnsan Merkezci Yaklaşım
Soru: Bu yaklaşım çevre sorunlarının çözümünde yeterli midir? Açıklayınız. Örnek Cevap: Bence tek başına yeterli değildir. İnsan sağlığını ve yaşamını korumak amacıyla çevre sorunlarına çözüm aramayı destekleyebilir. Ancak doğayı yalnızca insanın yararı açısından değerlendirdiğinde, insana doğrudan fayda sağlamayan canlıların ve doğal alanların korunmasını geri planda bırakabilir.
Canlı Merkezci Yaklaşım
Soru: Bu yaklaşım insan merkezci anlayışı neden eleştirir ve ondan nasıl ayrılır? Açıklayınız. Kısa Cevap: İnsanın diğer canlılardan üstün ve daha değerli görülmesini eleştirir. Bütün canlıların insana sağladıkları yarardan bağımsız olarak değerli olduğunu savunarak insan merkezci anlayıştan ayrılır. Detaylı Cevap: Bu yaklaşıma göre insanın sorumluluğu yalnızca diğer insanları değil, bütün canlıları kapsar. Biyolojik çeşitlilik, insana fayda sağlayıp sağlamadığına bakılmadan korunmalıdır.
Çevre Merkezci Anlayış
Soru: Bu yaklaşım diğer anlayışları neden eleştirir ve onlardan nasıl ayrılır? Açıklayınız. Kısa Cevap: Yalnızca insanı veya canlıları merkeze almayı yetersiz bulur. Canlı ve cansız doğayı birlikte ele alarak sorumluluk alanını genişletir. Detaylı Cevap: Su, toprak ve hava gibi cansız unsurlar da ekosistemin parçalarıdır. Çevre merkezci anlayış, insanı doğaya hükmeden üstün bir varlık olarak değil, ekosistemin diğer varlıklarla birlikte bir parçası olarak kabul eder.
11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Sayfa 30 Cevapları
Çevre Etiği Yaklaşımlarının Ortak Amacı
Bu etkinlik karekodda verilen videoyla ilişkilidir. Aşağıdaki örnek cevap, çalışma kâğıdında açıklanan yaklaşımların ortak yönlerinden hareketle hazırlanmıştır.
Soru: Bu yaklaşımların ortak amacı hakkında neler söylenebilir? Örnek Cevap: Ortak amaçları, insan-doğa ilişkisini ahlaki açıdan değerlendirmek ve çevre sorunlarına yönelik çözüm anlayışları geliştirmektir. Doğanın neden ve nasıl korunması gerektiğini açıklamaya çalışırlar. Ancak doğanın değerini ve insanın sorumluluklarının kapsamını farklı biçimlerde temellendirirler.
Derin Ekoloji ve Fütüristik Yaklaşım
Soru: 1. Derin ekoloji anlayışı cansız varlıklara neden değer yükler? Kısa Cevap: Doğayı bir bütün olarak gördüğü ve çevrenin insandan bağımsız bir değeri olduğunu kabul ettiği için cansız varlıklara da değer yükler. Detaylı Cevap: Su, toprak ve hava gibi cansız unsurlar doğal bütünün parçalarıdır. Bu nedenle değerleri yalnızca insanın ihtiyaçlarını karşılamalarıyla açıklanmaz; doğanın zenginliği ve bütünlüğü içinde değerlendirilirler.
Soru: 2. Fütüristik yaklaşıma göre gelecek kuşakların doğadan faydalanma haklarını düşünmek insanın sorumluluğu mudur? Açıklayınız. Örnek Cevap: Evet, insanın sorumluluğudur. Bu yaklaşımda insan, doğanın sahibi değil gelecek kuşaklar için koruyucusudur. Kaynakların bugün aşırı tüketilmesi gelecekte yaşayacak insanların imkânlarını azaltabilir. Bu nedenle gerektiğinde tüketimimizi sınırlandırmalı ve gelecek kuşakların haklarını gözetmeliyiz.
Richard Routley’in Düşünce Deneyi
Düşünce deneyinde, büyük bir felaket sonrasında dünyada kalan son insan olduğunuz varsayılmaktadır. Doğayı yok etme veya kendi yararınıza tüketme gücünüz olsa da bunun ahlaken doğru olup olmadığı sorgulanmaktadır.
Soru: Düşünce deneyine vereceğiniz yanıtı gerekçeli bir biçimde açıklayınız. Örnek Cevap: Doğayı korumayı seçerdim. Başka bir insanın kalmamış olması, diğer canlıların ve doğanın değerini ortadan kaldırmaz. Yaşamımı sürdürmek için gerekli kaynaklardan ölçülü biçimde yararlanır, doğayı gereksiz yere yok etmezdim. Çünkü bir şeyi yok edebilme gücüne sahip olmak, onu yok etme hakkına sahip olmak anlamına gelmez.
Soru: Routley deneyinde hangi çevre etiği yaklaşımı, nasıl eleştirilmektedir? Açıklayınız. Kısa Cevap: İnsan merkezci yaklaşım eleştirilmektedir. Deney, doğayı yok etmenin başka insanlara zarar vermese de ahlaken yanlış sayılıp sayılamayacağını sorgulatır. Detaylı Cevap: Doğanın değeri yalnızca insanın yararına dayanıyorsa son insanın doğayı yok etmesine karşı ahlaki bir gerekçe bulmak zorlaşır. Doğayı yok etmenin yine de yanlış olduğunu düşünmek, doğanın insan yararından bağımsız bir değer taşıyabileceğini kabul etmeyi gerektirir.
11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Sayfa 31 Cevapları
Görsellerin Çevre Etiği Açısından Değerlendirilmesi
Soru: Aşağıdaki görsellerin çevre etiğine yönelik yaklaşımlardan hangilerini yansıttığını arkadaşlarınızla tartışınız. Ardından çevre etiğinin temel yaklaşımlarının güçlü ve zayıf yanlarına yönelik çıkarımlarınızı aşağıdaki bölümlere yazınız. Örnek Cevap: a görselindeki ekolojik köprü, hayvanların yolun iki tarafındaki yaşam alanları arasında geçişini desteklediği için canlı merkezci; ekosistemin bütünlüğünü gözettiği için çevre merkezci yaklaşımla ilişkilendirilebilir. b görselindeki Dubai Palm Jumeirah yapay adası ise doğanın insanların yerleşim ve turizm amaçlarına göre değiştirilmesi bakımından insan merkezci yaklaşımla ilişkilendirilebilir.
| Görüş | Güçlü Yanları | Zayıf Yanları |
|---|---|---|
| İnsan Merkezci | Çevrenin insan sağlığı ve yaşamı için önemini vurgulayarak insanları koruyucu önlemler almaya yöneltebilir. | Doğayı insanın yararıyla sınırlı değerlendirdiğinde diğer varlıkların içsel değerini ve ekolojik dengeyi geri planda bırakabilir. |
| Canlı Merkezci | Bütün canlıların değerini gözetir; biyolojik çeşitliliğin korunmasını ve insanın sorumluluğunun genişlemesini destekler. | Cansız doğanın kendi değerini geri planda bırakabilir. Farklı canlıların ihtiyaçları çatıştığında öncelik belirlemek zorlaşabilir. |
| Çevre Merkezci | Canlı ve cansız doğayı birlikte değerlendirir; ekosistemin bütünlüğünü ve dengesini gözetir. | Bireylerin ihtiyaçları ile ekosistemin bütünü arasında çatışma olduğunda uygulanacak ölçütleri belirlemek zor olabilir. |
Bir Çevre Sorunu Üzerinden Gerekçeli Görüş Oluşturma
Soru: 1. Belirlediğiniz çevre sorunu nedir? Bu sorundan hareketle hangi felsefi soruna nasıl odaklandınız? Açıklayınız. Örnek Cevap: Belirlediğim çevre sorunu plastik kirliliğidir. Bu sorundan hareketle “İnsanın günlük rahatlığı, diğer canlılara ve doğal çevreye zarar vermeyi haklı çıkarır mı?” sorusuna odaklandım. Tek kullanımlık ürünlerin sağladığı kolaylık ile doğaya karşı ahlaki sorumluluğumuz arasındaki ilişkiyi sorguladım.
Soru: 2. Belirlediğiniz sorunun çözümünde çevre etiğinin nasıl bir etkisi olabilir? Açıklayınız. Örnek Cevap: Çevre etiği, tüketim kararlarımızın diğer canlılar, doğal çevre ve gelecek kuşaklar üzerindeki sonuçlarını düşünmemizi sağlar. Bu sorumluluk anlayışı tek kullanımlık plastikleri azaltmayı, yeniden kullanılabilir ürünleri tercih etmeyi ve atıkları doğru biçimde toplamayı destekleyebilir.
Soru: 3. Hangi çevre etiği yaklaşımını daha uygun buluyorsunuz? Görüşünüzü gerekçelendirerek özgün bir argüman oluşturacak biçimde açıkça ifade ediniz. Örnek Cevap: Çevre merkezci yaklaşımı daha uygun buluyorum. Çünkü canlıların yaşamı temiz suya, toprağa ve dengeli bir ekosisteme bağlıdır. Plastik kirliliği yalnızca tek bir canlıya değil, onun yaşam alanına da zarar verebilir. Bu nedenle sorunun çözümünde yalnızca insan yararını veya tek tek canlıları değil, ekosistemin bütününü korumayı esas almalıyız.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün sayfalara ait açıklamalı çözümleri 11. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasında inceleyebilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
İçsel değer ile araçsal değer arasındaki fark nedir?
İçsel değer, bir varlığın kendi başına değerli olmasıdır. Araçsal değer ise başka bir amaca veya ihtiyaca hizmet etmesi nedeniyle değerli görülmesidir.
Canlı merkezci ve çevre merkezci yaklaşımlar nasıl ayrılır?Canlı merkezci yaklaşım bütün canlıların değerini gözetir. Çevre merkezci yaklaşım, cansız doğayı ve ekosistemin bütününü de ahlaki sorumluluk alanına dâhil eder.
Routley düşünce deneyi hangi yaklaşımı sorgular?İnsan merkezci yaklaşımı sorgular. Başka insanlara zarar vermese bile doğayı gereksiz yere yok etmenin yanlış olup olmadığını düşündürür.
Ekolojik köprü hangi çevre etiği yaklaşımlarıyla ilişkilendirilebilir?Hayvanların geçişini ve yaşam alanları arasındaki bağlantıyı desteklediği için canlı merkezci ve çevre merkezci yaklaşımlarla ilişkilendirilebilir.