11. Sınıf Edebiyat Fiilimsi Çalışma Kâğıdı ve Açıklamalı Cevapları, Bir Diyeceğim Var! temasındaki dil bilgisi çalışmalarını pekiştirmek için hazırlanmıştır. MEB ders kitabının 34. sayfasında fiilimsilerin türlerini ve cümledeki işlevlerini belirleme çalışması bulunmaktadır. Aşağıdaki 15 özgün alıştırma, bu çalışmayı destekler; kitaptaki soruların aynısı değildir.
11. Sınıf Edebiyat 1. Tema Fiilimsi Çalışma Kâğıdı
Nasıl çalışmalısınız? Önce kısa hatırlatmayı okuyun. Alıştırmaları defterinize çözün; ardından yazının sonundaki açıklamalı cevaplarla karşılaştırın. Sözcüğün yalnızca ekine değil, cümledeki anlamına ve görevine de dikkat edin.
Kısa Hatırlatma: Fiilimsi Türleri
| Tür | Temel görev | Yaygın ekler | Örnek |
|---|---|---|---|
| İsim-fiil | Eylemi adlandırır; isim görevinde kullanılır. | -ma/-me, -mak/-mek, -ış/-iş/-uş/-üş | Okumak yararlıdır. |
| Sıfat-fiil | Bir ismi niteler. Nitelediği isim düşerse adlaşabilir. | -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er/-ır/-ir, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş ve bunların ses uyumuna bağlı biçimleri | Gelen mektup masada. |
| Zarf-fiil | Eylemi zaman, durum gibi yönlerden tamamlar. | -ıp/-ip, -arak/-erek, -ınca/-ince, -ken, -madan/-meden gibi ekler | Mesajı okuyunca sevindim. |
İki önemli ayrım: “Yarın gelecek.” cümlesindeki gelecek çekimli fiildir; “Gelecek hafta görüşelim.” cümlesindeki gelecek ise “hafta” ismini niteleyen sıfat-fiildir. “Dondurma yedim.” cümlesindeki dondurma da kalıcı bir yiyecek adıdır; fiilimsi değildir.
Fiilimsi Alıştırmaları: 15 Özgün Soru
A. Fiilimsiyi Bulun ve Türünü Belirleyin
1-5. sorularda bütün fiilimsileri bulunuz. Türlerini ve cümledeki görevlerini yazınız.
1. Soru: “Dinlemek, sağlıklı iletişimin temelidir.”
2. Soru: “Gönderilen mektup bugün elime ulaştı.”
3. Soru: “Arkadaşım konuşurken dikkatle dinledim.”
4. Soru: “Mesajı okuyunca cevap yazmak istedim.”
5. Soru: “Gelen misafirleri gülümseyerek karşıladık.”
B. Cümledeki Görevi Karşılaştırın
6. Soru: Aşağıdaki cümlelerde “yazacak” sözcüğünün görevini karşılaştırınız. Hangisi sıfat-fiil, hangisi çekimli fiildir?
a) Haberi yazacak öğrenci kaynakları kontrol etti.
b) Öğrenci haberi yarın yazacak.
a) Haberi yazacak öğrenci kaynakları kontrol etti.
b) Öğrenci haberi yarın yazacak.
7. Soru: Aşağıdaki cümlelerde “dondurma” sözcüğünü kalıcı isim veya isim-fiil olarak sınıflandırınız.
a) Kantinden dondurma aldım.
b) Suyu dondurma işlemi uzun sürdü.
a) Kantinden dondurma aldım.
b) Suyu dondurma işlemi uzun sürdü.
8. Soru: “Konuşanları dikkatle dinledik.” cümlesindeki fiilimsiyi bulunuz. Nitelediği isim açıkça yazılmadığı hâlde bu sözcük neden sıfat-fiil kabul edilir?
9. Soru: “Mektup yazma alışkanlığını sürdür.” cümlesindeki “yazma” ile “Bu kâğıda yazma!” cümlesindeki “yazma” aynı görevde midir? Açıklayınız.
10. Soru: “Soruyu anlayınca düşünerek cevap vermek kolaylaştı.” cümlesindeki fiilimsileri ekleriyle birlikte gösterip türlerini yazınız.
C. Uygulayın ve Yanlışı Düzeltin
11. Soru: Parantez içindeki fiilleri uygun zarf-fiil biçimine getirerek boşlukları tamamlayınız.
a) Dilekçeyi .......... yeniden kontrol ettim. (yaz-; “yazdıktan sonra” anlamı)
b) Arkadaşım .......... sözünü kesmedim. (konuş-; “konuştuğu sırada” anlamı)
c) Soruyu .......... cevaplamaya başladı. (oku-; “okumaksızın” anlamı)
a) Dilekçeyi .......... yeniden kontrol ettim. (yaz-; “yazdıktan sonra” anlamı)
b) Arkadaşım .......... sözünü kesmedim. (konuş-; “konuştuğu sırada” anlamı)
c) Soruyu .......... cevaplamaya başladı. (oku-; “okumaksızın” anlamı)
12. Soru: “Dikkatle dinledim. Söylenenleri anladım.” cümlelerini “dinle-” fiilinden bir zarf-fiil oluşturarak tek cümlede birleştiriniz.
13. Soru: “Öğrenci dilekçeyi hazırladı. Öğrenci müdürlüğe gitti.” cümlelerini “hazırla-” fiilinden bir sıfat-fiil oluşturarak tek cümlede birleştiriniz.
14. Soru: Bir öğrenci “Okunan mektubu dinleyerek not almak yararlıdır.” cümlesini şöyle çözümlemiştir: “Okunan isim-fiil, dinleyerek sıfat-fiil, almak zarf-fiildir.” Yanlışları düzeltip gerekçelerini yazınız.
15. Soru: “Öğretmen konuşurken verilen örnekleri not etmek, konuyu anlamayı kolaylaştırdı.” cümlesindeki bütün fiilimsileri bulup türlerini yazınız. Cümlenin çekimli fiilini de belirtiniz.
Fiilimsi Çalışma Kâğıdı Açıklamalı Cevapları
Alıştırmaları tamamladıktan sonra bu bölümü kullanınız. Cümle kurma sorularında anlamı ve istenen fiilimsi türünü koruyan farklı örnekler de kabul edilebilir.
1-5. Soruların Cevapları
| Soru | Fiilimsi ve türü | Gerekçe |
|---|---|---|
| 1 | Dinlemek: isim-fiil | -mek ekiyle dinleme eylemini adlandırır; isim görevindedir. |
| 2 | Gönderilen: sıfat-fiil | -en ekiyle “mektup” ismini niteler. Sözcüğün çözümlemesi gönder-il-en şeklindedir. |
| 3 | Konuşurken: zarf-fiil | -ken ekiyle dinlemenin zamanını belirtir: Arkadaşım konuştuğu sırada. |
| 4 | Okuyunca: zarf-fiil Yazmak: isim-fiil | Okuyunca, -unca ekiyle zaman anlamı verir. Yazmak, -mak ekiyle eylemi adlandırır. |
| 5 | Gelen: sıfat-fiil Gülümseyerek: zarf-fiil | Gelen, -en ekiyle “misafirler” ismini niteler. Gülümseyerek, -erek ekiyle karşılamanın nasıl gerçekleştiğini belirtir. |
6. Soru: Sıfat-Fiil ve Çekimli Fiil
Kısa Cevap: a) Yazacak: sıfat-fiil. b) Yazacak: çekimli fiil.
Detaylı Cevap: İlk cümlede “yazacak”, “öğrenci” ismini niteler. İkinci cümlede ise gelecekte yapılacak işi bildirir ve yüklem görevindedir. Aynı ekin görülmesi, sözcüğün her cümlede fiilimsi olduğu anlamına gelmez.
Detaylı Cevap: İlk cümlede “yazacak”, “öğrenci” ismini niteler. İkinci cümlede ise gelecekte yapılacak işi bildirir ve yüklem görevindedir. Aynı ekin görülmesi, sözcüğün her cümlede fiilimsi olduğu anlamına gelmez.
7. Soru: Kalıcı İsim ve İsim-Fiil
Kısa Cevap: a) Dondurma: kalıcı isim. b) Dondurma: isim-fiil.
Detaylı Cevap: İlk cümlede “dondurma” bir yiyeceğin adıdır. İkinci cümlede ise suyu dondurma eylemini adlandırır ve -ma ekiyle isim-fiil oluşturur. Ayrım, sözcüğün cümledeki anlamına göre yapılır.
Detaylı Cevap: İlk cümlede “dondurma” bir yiyeceğin adıdır. İkinci cümlede ise suyu dondurma eylemini adlandırır ve -ma ekiyle isim-fiil oluşturur. Ayrım, sözcüğün cümledeki anlamına göre yapılır.
8. Soru: Adlaşmış Sıfat-Fiil
Kısa Cevap: “Konuşanları” sözcüğü adlaşmış sıfat-fiildir.
Detaylı Cevap: Sözcük “konuşan kişileri” anlamındadır. Nitelediği “kişiler” ismi düşmüş, sıfat-fiil onun yerini almıştır. Konuş-an-lar-ı biçiminde çözümlenir; -an sıfat-fiil ekidir, -lar çoğul ve -ı belirtme hâli ekidir.
Detaylı Cevap: Sözcük “konuşan kişileri” anlamındadır. Nitelediği “kişiler” ismi düşmüş, sıfat-fiil onun yerini almıştır. Konuş-an-lar-ı biçiminde çözümlenir; -an sıfat-fiil ekidir, -lar çoğul ve -ı belirtme hâli ekidir.
9. Soru: İsim-Fiil ve Olumsuz Emir
Kısa Cevap: Görevleri farklıdır. İlk “yazma” isim-fiil, ikinci “yazma” olumsuz emir biçiminde çekimli fiildir.
Detaylı Cevap: “Mektup yazma alışkanlığı” ifadesinde -ma eki yazma eylemini adlandırır. “Bu kâğıda yazma!” cümlesinde ise -ma olumsuzluk ekidir; sözcük ikinci tekil kişiye yönelik emir bildirir.
Detaylı Cevap: “Mektup yazma alışkanlığı” ifadesinde -ma eki yazma eylemini adlandırır. “Bu kâğıda yazma!” cümlesinde ise -ma olumsuzluk ekidir; sözcük ikinci tekil kişiye yönelik emir bildirir.
10. Soru: Birden Fazla Fiilimsi
Cevap: Anla-y-ınca: zarf-fiil; -ınca eki zaman anlamı verir. Düşün-erek: zarf-fiil; -erek eki cevap vermenin nasıl yapıldığını belirtir. Ver-mek: isim-fiil; -mek eki eylemi adlandırır. “Kolaylaştı” çekimli fiildir.
11. Soru: Boşluk Doldurma
Cevap: a) Dilekçeyi yazınca yeniden kontrol ettim.
b) Arkadaşım konuşurken sözünü kesmedim.
c) Soruyu okumadan cevaplamaya başladı.
Açıklama: Üç sözcük de zarf-fiildir. Yazınca ve konuşurken zaman ilişkisi kurar; okumadan ise cevaplamanın okuma gerçekleşmeden yapıldığını belirtir.
b) Arkadaşım konuşurken sözünü kesmedim.
c) Soruyu okumadan cevaplamaya başladı.
Açıklama: Üç sözcük de zarf-fiildir. Yazınca ve konuşurken zaman ilişkisi kurar; okumadan ise cevaplamanın okuma gerçekleşmeden yapıldığını belirtir.
12. Soru: Zarf-Fiille Birleştirme
Örnek Cevap: “Dikkatle dinleyerek söylenenleri anladım.”
Açıklama: Dinleyerek, -erek ekiyle kurulmuş zarf-fiildir; anlamanın nasıl gerçekleştiğini belirtir. Cümledeki “söylenenleri” de adlaşmış sıfat-fiildir.
Açıklama: Dinleyerek, -erek ekiyle kurulmuş zarf-fiildir; anlamanın nasıl gerçekleştiğini belirtir. Cümledeki “söylenenleri” de adlaşmış sıfat-fiildir.
13. Soru: Sıfat-Fiille Birleştirme
Örnek Cevap: “Dilekçeyi hazırlayan öğrenci müdürlüğe gitti.”
Açıklama: Hazırlayan, -an ekiyle kurulmuş sıfat-fiildir ve “öğrenci” ismini niteler. Hangi öğrencinin müdürlüğe gittiğini açıklar.
Açıklama: Hazırlayan, -an ekiyle kurulmuş sıfat-fiildir ve “öğrenci” ismini niteler. Hangi öğrencinin müdürlüğe gittiğini açıklar.
14. Soru: Yanlış Çözümlemeyi Düzeltme
Kısa Cevap: Okunan: sıfat-fiil. Dinleyerek: zarf-fiil. Almak: isim-fiil.
Detaylı Cevap: Okunan, oku-n-an biçiminde çözümlenir ve “mektup” ismini niteler. Dinleyerek, dinle-y-erek biçimindedir ve not alma eyleminin nasıl yapıldığını belirtir. Almak, al-mak biçimindedir; eylemi adlandırır. Öğrenci üç sözcüğün türünü de yanlış belirlemiştir.
Detaylı Cevap: Okunan, oku-n-an biçiminde çözümlenir ve “mektup” ismini niteler. Dinleyerek, dinle-y-erek biçimindedir ve not alma eyleminin nasıl yapıldığını belirtir. Almak, al-mak biçimindedir; eylemi adlandırır. Öğrenci üç sözcüğün türünü de yanlış belirlemiştir.
15. Soru: Bütün Fiilimsileri Bulma
| Sözcük | Tür | Gerekçe |
|---|---|---|
| Konuşurken | Zarf-fiil | -ken ekiyle not etmenin zamanını belirtir. |
| Verilen | Sıfat-fiil | -en ekiyle “örnekler” ismini niteler. |
| Etmek | İsim-fiil | -mek ekiyle “not etme” eylemini adlandırır. |
| Anlamayı | İsim-fiil | Anla-ma-y-ı biçimindedir. -ma isim-fiil, -ı belirtme hâli ekidir; -y- yardımcı sestir. |
Çekimli fiil: “Kolaylaştırdı” sözcüğüdür. Geçmiş zamanda gerçekleşen işi bildirir ve cümlenin yüklemidir.
Fiilimsi Sorularında Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca eke bakmak: “Yazacak” gibi sözcüklerin görevi cümleye göre değişebilir.
- Kalıcı isimleri fiilimsi saymak: Bir yiyecek adı olan “dondurma” ile eylemi adlandıran “dondurma” aynı değildir.
- Olumsuzluk ekini isim-fiil ekiyle karıştırmak: “Yazma!” emrindeki -ma, olumsuzluk ekidir.
- Bir cümlede yalnızca bir fiilimsi aramak: Aynı cümlede farklı türlerde birkaç fiilimsi bulunabilir.
- Adlaşmış sıfat-fiili gözden kaçırmak: “Konuşanları” gibi sözcüklerde nitelendirilen isim düşmüş olabilir.
Bu konunun kitap içindeki uygulamalarını sayfa 32-35 cevapları üzerinden kontrol edebilirsiniz.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bir Diyeceğim Var! temasının diğer çalışmalarına 11. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları sayfasından ulaşabilirsiniz.
Açıklamalar ve Örnek Cevaplar
Bu çalışma 11. sınıf edebiyatın hangi temasıyla ilgilidir?
1. tema Bir Diyeceğim Var! kapsamındaki fiilimsi çalışmasını destekler. Kitabın 34. sayfasında fiilimsilerin türlerini ve işlevlerini belirleme etkinliği bulunmaktadır.
Fiilimsi türü yalnızca ekine bakılarak bulunabilir mi?Hayır. Ek, cümledeki anlam ve görev birlikte değerlendirilmelidir. Bazı ekler çekimli fiillerde de bulunabilir; bazı sözcükler ise kalıcı isim hâline gelmiştir.
Bu alıştırmalar kitabın sorularıyla aynı mı?Hayır. Buradaki 15 alıştırma, öğrencilerin konuyu pekiştirmesi için hazırlanmış özgün çalışma sorularıdır. Kitaptaki sayfa cevaplarına ilgili bağlantılardan ulaşabilirsiniz.